Reportage

De Nederlandse bodem is nog altijd kurkdroog, dus elke regendruppel telt

Boer René Hobelman sluit een duiker af om te voorkomen dat regenwater wegstroomt naar kanalen en rivieren. Beeld Koen Verheijden

Van nature is Nederland een kei in het afvoeren van overtollig water. Maar de droogte van afgelopen zomer vraagt om het tegenovergestelde: water vasthouden.

René Hobelman staat in een sloot net buiten het Gelderse plaatsje Hengelo. Hij draagt een paar groene laarzen, gezien de kurkdroge bodem van de sloot een overbodige bescherming tegen natte voeten. Maar de agrariër heeft nu eenmaal altijd zijn laarzen aan, dus ook vandaag. Terwijl Hobelman bezig is, kijkt hij naar de lucht, op zoek naar regen. Net op dat moment breekt er een zonnetje door.

In zijn handen heeft Hobelman iets wat lijkt op een grote zwarte ballon, alleen dan van dikker materiaal. Het is een zogeheten afsluiter, een van de tweehonderd die waterschap Rijn en IJssel heeft besteld om ­duikers – pijpen die twee sloten met elkaar verbinden – tijdelijk af te sluiten. Daarmee voorkomen grondeigenaren dat aanstaande neerslag wegstroomt naar kanalen en rivieren. Dat is hard nodig, zegt Hobelman. De grondwaterstand is rondom zijn boerderij tot een meter lager dan ­gemiddeld in deze tijd van het jaar, en de melkveehouder vreest al nog voor de winter begint voor hoe het gras op zijn land er volgend jaar bij zal staan.

Extreem

Waterschap Rijn en IJssel roept grondbezitters zoals agrariërs op om net als boer Hobelman op gortdroge plekken sloten dicht te stoppen. Een afsluiter is gratis af te halen. “Deze situatie is zeer extreem, voor zover ik kan nagaan hebben wij dit nog nooit meegemaakt”, zegt dijkgraaf Hein Pieper van het waterschap, dat voornamelijk de Achterhoek als werkgebied heeft. “Elke druppel telt, dat is op dit moment ons mantra.”

Rijn en IJssel heeft inmiddels contact met naburige waterschappen die ook heil zien in het collectief afsluiten van duikers. Volgens Pieper is het voor het eerst dat er planmatig sloten worden afgesloten vanwege aanhoudende droogte. “Nederland is een delta en wij zijn er helemaal op ingesteld om overtollig water juist af te voeren”, zegt Pieper. “Stel je voor dat deze perioden van droogte het nieuwe normaal zijn door de verandering van het klimaat. Dat vraagt van ons waterschappen een heel ­andere vorm van waterbeheer. En niet alleen in Nederland, maar ook in de landen om ons heen; het waternet is in dat opzicht onderling nauw verbonden.”

Schijn bedriegt

Volgens de dijkgraaf zijn er tweehonderd dagen met regen nodig om in de Achterhoek weer een gemiddeld grondwaterniveau te bereiken. De hooggelegen zandgronden werken als een zeef en hebben meer water nodig dan een kleibodem. Door regenwater in de sloten te houden, trekt meer water de grond in. Maar voor volle sloten moet het eerst gaan regenen, en de afgelopen weken viel er weliswaar wat neerslag, maar dat is nog niet genoeg, weet ook boer Hobelman. Hij heeft een melkveebedrijf met negentig koeien en flink wat land rondom zijn boerderij. Het gras staat er nog mooi bij, maar schijn bedriegt zegt de agrariër. “Ik heb een aantal percelen recent opnieuw laten inzaaien, daarom lijkt het nu mooi.”

Hobelman voert zijn dieren al met voedsel dat eigenlijk bedoeld was voor volgend jaar. Zonder regen voorziet hij een strop. “In dat geval beginnen we in het voorjaar met een 3-0 achterstand. Als ik zelf niet ­genoeg kan oogsten, kan ik nog voer inkopen. Maar dan moet er ergens anders wel voer beschikbaar zijn.”

Terwijl Hobelman in de sloot staat, schopt hij het bladerdek aan de kant en port wat in de grond. De aarde die verschijnt, is kurkdroog. De agrariër hoopt dat het afsluiten van de duikers gaat helpen. Hij drukt de zwarte ballon in de pijp aan het uiteinde van de sloot; via een slang is een kleine compressor aangesloten om de afsluiter op te blazen. Terwijl die zachtjes begint te ronken en de ballon zich vult, kijkt Hobelman nog eens naar de lucht.

Lees ook:

Een pikzwart polletjeslandschap: wat de droogte met het hoogveen doet

Pas volgend jaar wordt duidelijk wat de kurkdroge zomer van 2018 heeft aangericht in het hoogveen. In het Fochteloërveen zijn enkele stukken nat land vrijwel drooggevallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden