Schade

De natuur verliest van de droogte

Verdroogde natuur in Natuurgebied De Diepen bij Milsbeek. Beeld Jan van Mierlo/Natuurmonumenten
Verdroogde natuur in Natuurgebied De Diepen bij Milsbeek.Beeld Jan van Mierlo/Natuurmonumenten

Het Nederlandse landschap is verdord. Dat maakt het overleven voor specifieke soorten steeds moeilijker. Sommige staan op uitsterven.

Deze zomer viel voor het derde jaar op rij te weinig regen. De effecten op de natuur daarvan zijn groot, blijkt uit een eerste inventarisatie van Natuurmonumenten, het Wereld Natuurfonds en Landschappen.nl. “Belangrijke schakels die onderdeel vormen van het natuurecosysteem vallen uit. De natuur staat op enkele plekken op omvallen”, schrijven ze. De seizoensdroogte komt bovenop de andere problemen van het landschap, zoals de structurele verdroging en het stikstofprobleem. “Er ontstaat zo een domino-effect dat op lange termijn moeilijk te herstellen is”, waarschuwen de organisaties. Zij vinden dat provincies en waterschappen nu echt in actie moeten komen.

Historisch lage waterstanden

Dit jaar werden opnieuw vroeg historisch lage (grond)waterstanden en oplopende watertekorten gemeld. De genadeklap was de hittegolf in augustus, blijkt uit de inventarisatie. De drooggevallen veengebieden, vennen en beken leverden direct problemen op voor diverse planten en dieren. “Door droogval sterft onderwaterleven en komen bijzondere watergebonden soorten zoals vissen (beekprik, kwabaal) en amfibieën onder druk te staan”, schrijven de natuurorganisaties.

In het kort

Al drie opeenvolgende jaren valt er in de zomer te weinig regen. Door droogval sterft onderwaterleven en komt het voortbestaan van vissen en amfibieën onder druk te staan. Moeras- en weidevogels hadden een slecht broedjaar en vlinders verdwijnen. Bomen zijn extra kwetsbaar, jonge aanplant gedijt slecht.

De aanhoudend lage waterstand van de rivieren frustreerde ook het herstel van de zalm, steur en paling, soorten die voor hun voortbestaan moeten kunnen trekken tussen zee en rivieren. Waterkeringen bleven door de droogte langer gesloten en sluizen voerden minder water af. De droogte van vennen en poelen beperkte ook de kansen op voortplanting van diverse beschermde amfibieën als de boomkikker, knoflookpad en de vroedmeesterpad. Gevreesd wordt voor uitsterven van de kamsalamander in Salland, Twente, Limburg en Brabant.

Verdorde heide, Loonse en Drunense heide. Beeld Natuurmonenten
Verdorde heide, Loonse en Drunense heide.Beeld Natuurmonenten

Het gebrek aan regen, rivier- en grondwater lijkt een wissel te trekken op zo’n beetje alle landschappen en soorten die ervan afhankelijk zijn. Voorjaarsbloemen hadden een slechte start, sommige soorten bleven opvallend klein of kwamen gewoon niet terug, zoals een aantal orchideeën. Naast de zandgronden zijn ook de hogergelegen duinen en duinvalleien (Schiermonnikoog) te droog, maar ook normaliter vochtige hooi-, veenmos- en moeraslanden. 2020 was bijvoorbeeld een slecht broedjaar voor toch al kwetsbare moerasvogels als de roerdomp en woudaap. Voor weidevogels als grutto en kievit zijn, om tot een goed broedresultaat te komen, sappige, kruiden- en dus voedselrijke weilanden nodig. Die trekken veel insecten en dus voedsel voor de vogels aan. De droogte leidde dan ook tot weinig en kleine nesten van weidevogels, met weinig kuikens. Predatoren (vossen, marters, roofvogels) zagen bovendien hun kans schoon; veel nesten waren door het lage dorre gras gebrekkig beschut.

De droogte laat ook sporen na in bos en op heide. Langdurig hoge temperaturen maken bomen extra kwetsbaar voor ziektes en insecten. Voorheen vielen daardoor vooral oude eiken, beuken en naaldbomen om bij storm, dit jaar gebeurde hetzelfde met andere soorten, constateren de natuurclubs. Jonge aanplant deed het bovendien slecht. Loofbomen lieten te vroeg bladeren vallen, hele berkenbossen zijn al kaal. Heidevelden ogen vaak wel paars, maar soms zijn de velden totaal verdroogd. “Met name op de hogere zandgronden in het oosten van het land en in Friesland nemen we dat waar.”

Vlinders liepen, zeker nu 2020 het derde jaar op rij is van grote droogte, ook harde klappen op. Ook ‘watergebonden insecten’ als libellen staan onder druk. “We hebben nog geen witsnuitlibellen waargenomen in Brabant, slechts een paar in Fochtloërveen en ook voor de speerwaterjuffer vrezen we”, aldus een sombere Vlinderstichting.

Lees ook:

Het is tijd voor onorthodoxe waterplannen. Een meer op de Nederlands-Duitse grens bijvoorbeeld

Voor het derde achtereenvolgende jaar is het zeer droog in Nederland. We zullen structureel anders met water moeten omgaan zegt dijkgraaf Hein Pieper.

GroenLinks wil minder invloed landbouwsector in waterschappen

De vaste zetels van de landbouwsector in de besturen van waterschappen zijn uit de tijd, vindt GroenLinks-Kamerlid Laura Bromet. Ze dient maandag een wetsvoorstel in die deze ‘geborde zetels’ moet schrappen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden