Jelle's weekdierManakin

De meest sexy vogel is net een paspop

null Beeld

In het leven draait het uiteindelijk om drie dingen: voldoende te eten, een dak boven je hoofd en de voortplanting. Alle andere zaken zijn daarbij vergeleken van secundair belang en dat principe geldt voor alle diersoorten, van naaktslak tot koolmees, van honingbij tot mens. Die voortplanting is daarbij wel een ‘dingetje’, omdat er bij de meeste soorten sprake is van twee geslachten: een vrouwtje en een mannetje die elkaar moeten zien te vinden om tot uitwisseling van geslachtscellen te komen. Over alle toestanden die bij ons mensen daarbij om de hoek komen kijken, zullen we het hier niet hebben; in het dierenrijk is minstens zulk interessant gedrag waar te nemen.

Het was niemand minder dan Charles Darwin die, nadat hij in 1859 over natuurlijke selectie had gepubliceerd, in 1871 het principe van de seksuele selectie formuleerde. In de natuur zijn het meestal de mannetjes die zich moeten uitsloven om een vrouwtje te veroveren, en ze hebben daartoe alle mogelijke vormen van baltsgedrag, uitdossing of andere versiertechnieken ontwikkeld. Denk aan pauwenstaarten, hertengeweien, prieelvogelbouwsels en sportschoolsixpacks. Alles om indruk te maken op het andere geslacht, in de hoop dat jíj wordt uitgekozen om je zaad te doneren.

Een extreem voorbeeld van seksuele selectie zien we bij een Amerikaanse vogelfamilie, de manakins ofwel de Pipridae. Manakins zijn kleine zangvogeltjes, vaak niet groter dan een mus, waarvan de vrouwtjes meestal groenig van kleur zijn. De mannetjes daarentegen zijn voorzien van dikwijls felle kleuren: knalrood, knalgeel, feloranje, staalblauw. In Science stond deze week een artikel met de intrigerende titel: ‘De genen achter de meest sexy vogels van de planeet’. Het artikel gaat over manakins, zoals de goudkraagmanakin Manacus vitellinus, de stompveermanakin Machaeropterus deliciosus en de geelkuiftiranmanakin Neopelma chrysocephalum.

Snel fladderen met de vlerkjes

Op YouTube staan filmpjes van aanstellerig dansende manakins die veel moeite doen een vrouwtje te behagen – sommige met de nasale stem van David Attenborough op de achtergrond. De mannetjes, vaak meerdere exemplaren bij elkaar, dansen en springen en wapperen aanstellerig met hun vleugels. Vooral het enorm snelle gefladder met de vlerkjes is opvallend. Het vereist sterke vliegspieren. Die zijn gevoelig voor mannelijke hormonen uit de androgeen-groep, waarvan testosteron het bekendste is.

Androgenen zijn ook de reden waarom mensenmannen gemiddeld gespierder zijn dan vrouwen en het is bij deze vogeltjes niet anders. De manakins moeten die razendsnelle vleugelbewegingen daarnaast ook kunnen zien. Uit onderzoek bleek dat er bijna zestig genen betrokken zijn bij het hitsige gedrag van de manakinmannetjes; zowel genen die zorgen voor receptors die in de vliegspieren de gevoeligheid voor androgeen bevorderen als genen die het snel verwerken van visuele prikkels faciliteren. Zo word je dus ‘de meest sexy vogel van de planeet’.

Overigens is het woord ‘manakinmannetje’ feitelijk dubbelop. Manakin is afkomstig van het Middelnederlandse woord ‘mannekijn’, dat ‘mannetje’ betekent, maar ook ‘pop’ of ‘paspop’. Daarvan is dan weer het Franse woord ‘mannequin’ afgeleid; mannequins zijn ook vaak bizar en kleurrijk uitgedost. Een mannequin is een wandelende paspop, een mannetjes-manakin is een fladderende uitslover.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden