Luchtopname Marker Wadden.

ReportageNieuwe natuur

De Marker Wadden: dit vogelaarsparadijs is gemaakt van bagger

Luchtopname Marker Wadden.Beeld Peter Leenen

De Marker Wadden bruisen van het leven. De aanleg van de eerste vijf eilanden is afgerond, aanleiding voor een kloek fotoboek. Maar natuur is nooit klaar, ook nieuwe natuur niet.

De Steltloper is vol. Twee telelenzen van armlengte, beide gestut door een breed statief met daar tussen drie vogelaars in groene outfit, vullen het platform van de markante uitkijktoren op de Marker Wadden. Daar past geen argeloze wandelaar meer bij. Gelukkig is vogelkijkhut Lepelaar nog leeg en ook Duikeend is nog niet volledig ingenomen. Hier kijk je vlak boven en onder het water naar al wat vliegt, spartelt en zwemt.

Sinds 1 mei vaart de veerboot weer vanuit de Bataviahaven in Lelystad, al is het aantal plaatsen aan boord voorlopig nog beperkt omwille van de afstandsregels. In het kille natte voorjaar zijn het vooral vogelaars die de oversteek van 9 kilometer maken. Op het Haveneiland, het enige stukje Marker Wadden dat voor publiek toegankelijk is, steken ze nog met kop en schouders boven de groengele begroeiing uit.

Dat zal snel veranderen, voorspelt boswachter Tim Kreetz. Als eerste schieten de rietkragen op, die beschutting bieden aan visdieven, plevieren, eenden en kluten en kraamkamers vormen van watervlooien, dansmuggen en libellen. Daarna mogen er ook wat bosjes ontstaan. Nu verwijdert Natuurmonumenten de meeste aangewaaide wilgen, essen en berken nog. “De basis is moeras”, legt Kreetz uit. “Als we het opschot laten staan, groeit dat te snel dicht en dat willen we niet.”

‘Puur landbouw’

Niet iedereen vindt dat logisch. Gepensioneerd waterbouwkundige Wil Lases klaagde al eerder in Trouw dat Natuurmonumenten de natuur niet met rust laat. De Marker Wadden noemt hij een mooie speeltuin voor biologen zonder geduld. “Het zijn geen wadden en ze zijn ontstaan achter de tekentafel. Die aangelegde natuur vergt ontzettend veel onderhoud want er mag geen boom op groeien. Dat is puur landbouw. Onzin dat dit nodig was om een dood meer nieuw leven in te blazen. Laat de natuur zichzelf ontwikkelen.”

De boswachter spreekt niet tegen dat het gaat om zelfgemaakte natuur, die nu en dan wat hulp nodig heeft. Zo bouwde hij in maart met buizen konijnenholen na om de tapuit te laten broeden. Want de zomergast logeert graag in zo’n hol, maar konijnen zijn hier niet. Ook zijn her en der rasters gemaakt om beginnend riet te beschermen tegen ganzenvraat, er staan malaisevallen om insecten te tellen en op diverse plaatsen is afgeslagen strand weer aangevuld.

“Maar het is geen landgoed, we hoeven er niet met een hark bij te staan”, vertelt Kreetz. “We willen zo min mogelijk bijsturen. Slaat een storm een dijk weg, zoals in april nog is gebeurd, dan staan we voor de keuze of we die herstellen of niet. Deze keer hebben we dat niet gedaan, de volgende keer doen we het misschien juist wel. Het Markermeer mag in- en uitstromen, maar het zou zonde zijn als dit straks geen eiland meer is.”

Troebel water

Vijf eilanden liggen er inmiddels, op vier kilometer van de Houtribdijk, twee extra eilanden zijn in de maak. Die dijk scheidt sinds 1976 het IJsselmeer van het Markermeer, dat toen nog op de nominatie stond te worden ingepolderd als Markerwaard. In 2003 ging definitief een streep door dit landwinningsplan. Intussen hoopte het slib zich op en vertroebelde het water van het Markermeer.

null Beeld Peter Leenen, Straystone
Beeld Peter Leenen, Straystone

Om de waterkwaliteit te verbeteren en de biodiversiteit te versterken ontwierpen Roel Posthoorn en André Rijsdorp een archipel van eilanden, opgespoten uit slib, zand en klei uit de bodem van het meer. Die eilanden moeten slib vasthouden als er golven over heen slaan, paaiplaatsen bieden voor vissen en een rijke voedselbron vormen voor planten, insecten en vogels.

Natuurmonumenten en Rijkswaterstaat, de werkgevers van Posthoorn en Rijsdorp, waren enthousiast en dankzij steun van de Postcodeloterij ging baggeraar Boskalis in 2016 aan het werk. Inmiddels zijn er bijna 200 soorten insecten, 170 soorten planten en 120 vogelsoorten geteld, zoals aalscholver, visdief, strand- en steltlopers (waaronder de rosse grutto), oeverzwaluw, kokmeeuw, kluut, ijseend, plevier, witgatje, wilde eend, bergeend, wintertaling, slechtvalk, groenpootruiter, kleine karekiet, kuif- en krakeend, dwergstern, zwarte stern, nonnetje, grauwe gans, lepelaar, gele kwikstaart, baardman.

Eerbetoon

Het fotoboek Marker Wadden Eilanden van morgen, dat maandag 18 mei verscheen, geeft een indrukwekkend beeld van de werkzaamheden die vanaf 2016 zijn uitgevoerd. Tegelijk is het een eerbetoon aan de bedenkers van Marker Wadden.

“De wereld kijkt naar ons”, zegt boswachter Kreetz. “Zelfs uit de haven van Shanghai is belangstelling voor het creëren van eilanden met bagger. De bodem zakt nog enorm, zo’n vijftien centimeter per jaar. Misschien moeten we over een jaar of tien meer bagger toevoegen, maar daar gaan we ons niet nu al op vastleggen. Het is niet zo dat we precies weten hoe het moet zijn, dat willen we een beetje vrijlaten. Het is natuur met beperkingen die we als mens zelf hebben gecreëerd.”

Marker Wadden Eilanden van morgen, Fontaine Uitgevers en Natuurmonumenten, 192 blz, € 32.

De Marker Wadden zijn 1300 hectare groot. Er is 30 miljoen kuub zand, klei en slib voor opgebaggerd met een snijkopzuiger uit dertig meter diepe putten in het Markermeer, dat gemiddeld 2 tot 4 meter diep is. Aan de westkant zorgen stortstenen voor structuur. De eerste vijf eilanden worden formeel in juni overgedragen aan Natuurmonumenten, twee nieuwe eilanden zijn in 2023 klaar.

Alleen het Haveneiland (250 hectare) is toegankelijk voor recreanten. Met twee veerdiensten per dag en een haventje voor zestig bootjes komt het maximum aantal bezoekers op vijfhonderd per dag. Er is een kleine nederzetting met een strandpaviljoen, een onderzoeksgebouw, ruimte voor beheer en onderhoud en vier vakantiehuisjes. Dit alles draait volledig op energie van zon en wind en zuivert het eigen afval- en drinkwater.

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel stond een verkeerd oppervlakte van de Marker Wadden, en was de voornaam van de boswachter verkeerd gespeld.

Lees ook:

De gloednieuwe natuur van de Marker Wadden is als een snackbar voor de slechtvalk

De lachstern broedt op de Marker Wadden, maar eilandbouwer Roel Posthoorn hoopt vooral op de kroeskoppelikaan. Behalve een vogelparadijs is dit nieuwe natuurgebied een groot laboratorium.

Bescherm de natuur vooral tegen Natuurmonumenten

Ook deze krant bracht het nieuws: de Marker Wadden zijn een succes. Maar één broedende zeldzame vogel maakt nog geen zomer, zegt waterbouwkundige Wil Lases.

De lachstern arriveert op een ingenieurseiland

De Marker Wadden worden voor de natuur steeds interessanter, een hoopgevende ontwikkeling. De aanleg ervan, een idee van Natuurmonumenten, was in eerste instantie bedoeld om een einde te maken aan de troosteloze toestand waarin het Markermeer was terechtgekomen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden