De mammoetboom van Enschede

De mammoetboom in het Ledeboerpark in Enschede.

In iedere provincie staan markante bomen, die iedereen kent. Achter deze oude kolossen zit vaak een bijzonder verhaal. Trouw spreekt met de verzorgers van twaalf oude bomen in twaalf provincies. Vandaag: De sequoia in Enschede.

In de tijd dat gemeenten nog geld hadden, spitten groenarbeiders elk jaar een vracht koemest door de bodem aan de voet van de mammoetboom in Enschede. De oude sequoia werd gekoesterd. Sinds een jaar of zeven gebeurt dat niet meer. Bezuinigingen. Maar de enorme boom in het Abraham Ledeboerpark lijkt er niet onder te lijden. De Sequoiadendron giganteum groeit gestaag en is nu één van de dikste van Nederland. Hele schoolklassen komen kijken naar de prachtige piramide-vormige kolos in het uitgestrekte stadspark. “Hij redt zich prima, ook zonder bemesting”, zegt Ben van Nieuwenhuijsen (65), beheerder van het Abraham Ledeboerpark.

Sequoia’s hebben niet zo veel eisen, het zijn taaie bomen die extreme weersomstandigheden aankunnen. Ze overleven zelfs bosbranden. “Enschede ligt op een stuwwal, met vrij veel kleileem in de bodem”, vertelt Van Nieuwenhuijsen. “De grond is hier vrij vochtig. Dat is gunstig voor bomen.”

Heel oud is deze mammoetboom niet, bijna 130 zal-ie zijn. Het is ook niet de grootste, hoogste of dikste van Nederland. De oudste (uit 1876) en dikste (omtrek: 8 meter en 20 centimeter) staat op het landgoed Voorstonden in de gemeente Brummen. In een privétuin in Brummen staat er nog één die bijna net zo dik is.

De mammoet van Enschede moet ongeveer in 1890 zijn geplant, door de ouders van Abraham Ledeboer, telg uit een rijke textielfamilie. De Ledeboers waren op vakantie geweest in Californië en raakten onder de indruk van de enorme sequoia’s in de nationale parken. Ze zullen in het Yosemite National Park ongetwijfeld de beroemde Wawona Tree hebben gezien, destijds al een toeristische trekpleister. In de voet van deze reuzensequoia van 60 tot 70 meter hoog werd in 1881 een tunnel uitgehakt, waar auto’s doorheen konden rijden.

Die tunnel bleek geen goed plan. De Wawona Tree helde al licht over, maar na het hak- en breekwerk werd de stabiliteit verder aangetast. Uiteindelijk zou de boom het nog tot 1969 uithouden. Toen viel de kolos op een kwade dag om onder het gewicht van een grote hoeveelheid sneeuw op de kroon. Geschat wordt dat deze Californische sequoia 2300 jaar oud was. De resten liggen er nog altijd, inmiddels bekend bij toeristen als de ‘Fallen Tunnel Tree’.

Ben van Nieuwenhuijsen, beheerder. Beeld RV

Engelse stijl

De familie Ledeboer nam uit Californië een sequoiazaadje mee naar Nederland en plantte dat bij de villa op hun landgoed Het Wageler bij Enschede. Rond 1850 was Ledeboer sr. eigenaar geworden van landgoed, inclusief een monumentale boerderij met boerenerf. De Ledeboers lieten landschapsarchitect Dirk Wattez in 1880 een tuin in de Engelse stijl aanleggen. In 1918 werd zestien hectare van het landgoed tot park omgevormd.

De naamgever van het park, Abraham Ledeboer, werd in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers gevangengezet in het concentratiekamp Neuengamme, waar hij ook is vermoord. Ledeboer had geweigerd met de Duitsers te collaboreren. De villa van de Ledeboers is in 1956 gesloopt, in het jaar waarin de familie de grond van het park aan de gemeente Enschede schonk. De mammoetboom staat nu eenzaam vlakbij de grote vijver van het stadspark.

Ben van Nieuwenhuijsen heeft een zwak voor de fiere mammoetboom in zijn park. Een dag voor het gesprek heeft hij de boom nog even opgemeten. “Met hulp van een stagiaire, want in je eentje lukt je dat niet.” De omtrek was 8,30 meter.

Die meting geeft, zoals vaak bij oude bomen, aanleiding tot discussie. Want de vuistregel onder dendrologen (bomenexperts) is dat stamomtrek in principe op borsthoogte (en dat is op 1,30 meter) wordt gemeten. Van Nieuwenhuijsen heeft op 1 meter hoogte gemeten. Wim Brinkerink, bomeninspecteur van de Bomenstichting (de beheerder van het landelijk register van monumentale bomen) heeft vorig jaar de stam van de Enschedese mammoetboom op 1,30 meter gemeten: toen kwam hij uit op 7,42 meter, net als bij een meting in het jaar ervoor. Het niveauverschil van 30 centimeter tussen zijn meting en die van Van Nieuwenhuijsen kan het verschil verklaren.

Maar wat maakt het uit? De mammoetboom van Enschede is enorm en de boom blaakt van gezondheid. Van Nieuwenhuijsen herinnert zich nog goed dat hij 25 jaar geleden een stamomtrek meette van 7 meter. Er zit dus flinke groei in. “Ik heb ’m door de jaren heen wel zien veranderen”, zegt hij. “Voorheen hingen de takken tot op de grond. Er heeft nooit een hek omheen gestaan. Kinderen klommen in de takken of ze gingen op dikke takken zitten. Eén van die takken is eens afgescheurd. Die hebben we toen om veiligheidsredenen moeten wegzagen.”

De boom is ook wel eens moedwillig beschadigd. Er zijn namen in de zachte bast gekerfd. Toch is er nooit overwogen een hekwerk om de boom te zetten. “Nee, dat zou toch wel heel jammer zijn geweest. Je moet zo’n boom ook kunnen voelen, vinden wij. We hopen dat ’ie nog lang blijft staan. Het is ten slotte nog maar een jonkie.”

Lees ook andere afleveringen uit deze bijzondere bomenserie:

Onder deze linde gaan verkeringen aan en uit
De markante plataan bleef gespaard in de oorlog
Uit hoeveel bomen bestaat de eeuwenoude beuk van Niebert?
Hans, Grietje en de heks in Arnhem

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden