Graanoogst

De landbouwlobby grijpt de oorlog in Oekraïne aan om duurzaamheid in te perken

Graan dat klaar is voor de export wordt in een schip gestort in de haven van de Oekraïense stad Mykolajiv. (Archieffoto) Beeld REUTERS
Graan dat klaar is voor de export wordt in een schip gestort in de haven van de Oekraïense stad Mykolajiv. (Archieffoto)Beeld REUTERS

Europa moet niet te hard van stapel lopen met duurzaamheidsplannen. Eerst maar eens flink produceren nu de oogst in Oekraïne wegvalt, zodat de aanvoer niet te veel stokt. Er is brede overeenstemming dat het roer om moet, stellen Europarlementariërs.

Jelle Brandsma

De Europese landbouworganisatie Copa-Cogeca roept op om ‘alle beschikbare grond voor voedselproductie te gebruiken’ om het wegvallen van de oogst in Oekraïne op te vangen. De Nederlandse boerenorganisatie LTO schrijft dat de Europese Commissie de plannen voor verandering van de landbouw en meer biodiversiteit tegen het licht moet houden met het oog op ‘voedselzekerheid’. De oorlog in Oekraïne is voor de agrarische sector aanleiding om nog eens te pleiten voor aanpassing van de Europese initiatieven om de landbouw duurzamer te maken.

Europees Commissaris Frans Timmermans kwam vorig jaar met een plan om de landbouw flink te veranderen. In zijn farm to fork-strategie, (van boer tot bord), stelt hij onder meer voor minder bestrijdingsmiddelen, kunstmest en water te gebruiken en wil hij ook het aandeel biologisch verhogen naar 25 procent van het landbouwareaal.

‘De oorlog brengt ons in een nieuwe werkelijkheid’

Ondanks eerder verzet van de boerenorganisaties, is deze nieuwe aanpak in oktober door het Europees Parlement aangenomen en ook de Europese lidstaten hebben hun fiat gegeven aan deze koers. Copa-Cogeca, waarin LTO een van de belangrijkste leden is, vindt dat de voedselzekerheid in Europa en daarbuiten op het spel staat nu de export uit Oekraïne en Rusland vrijwel onmogelijk is. Daarom moet Europa niet te veel veranderen: geen extra grond reserveren voor natuur en biodiversiteit maar de productie snel opvoeren. “Alles moet in het werk worden gesteld om verstoring van de leveringsketen te voorkomen.”

De boeren krijgen steun uit de christendemocratische fractie, zoals van CDA’er Annie Schreijer-Pierik. Zij vindt de Europese plannen voor bijvoorbeeld vermindering van het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen ‘te rigoureus’. “Ik stemde eerder al tegen die farm to fork-strategie. De oorlog in Oekraïne brengt ons in een nieuwe werkelijkheid. Daarin is voedselzekerheid een van de belangrijkste zaken.”

De boerenorganisaties lieten eerder de effecten van de farm-to-fork-strategie berekenen door de Wageningen Universiteit. De conclusie luidt dat de halvering van het gebruik van pesticiden, minder kunstmest en meer natuur leidt tot een lagere productie en hogere prijzen. De WUR keek naar economische consequenties. Hoe de maatregelen uitpakken voor klimaat en biodiversiteit, een belangrijke doelstelling van de plannen, is niet onderzocht, meldt de WUR in een toelichting.

Boeren oogsten aardappelen in de buurt van het Noord-Krimkanaal Kalanchak, Oekraïne, in 2020.  Beeld Pierre Crom
Boeren oogsten aardappelen in de buurt van het Noord-Krimkanaal Kalanchak, Oekraïne, in 2020.Beeld Pierre Crom

Minder energie en minder kunstmest

“De sector heeft eerder geprobeerd de plannen voor verandering van de landbouw te ondermijnen”, zegt Bas Eickhout, lid van het Europees Parlement voor GroenLinks. “De lobby van de intensieve landbouw gebruikt nu Oekraïne om de aandacht op hun belangen te vestigen. Maar juist op dit moment is het belangrijk om de landbouw te veranderen, want bijvoorbeeld de kunstmestproductie heeft ontzettend veel energie nodig. Als we niet meer afhankelijk willen zijn van gas uit Rusland moeten we minder energie en dus ook minder kunstmest gebruiken.”

Het Europees Parlement stemt eind maart over voorstellen voor halvering van het gebruik van pesticiden in 2030 en uitbreiding van bos en natuurgebieden om biodiversiteit te herstellen. “Voor deze plannen is een meerderheid”, zegt Mohammed Chahim, Europarlementariër voor de PvdA. “Er is heel lang over onderhandeld tussen politici die het steviger of soepeler willen. Er ligt nu een plan en dat gaat niet meer veranderen. Er is brede overeenstemming dat het roer om moet, want als we zo doorgaan zwemmen we verder in de fuik.”

Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek bleek woensdag dat Nederland vooral zonnebloemolie (voor levensmiddelen) en mais (voor veevoer) en kunstmest importeert uit Oekraïne. Fabrikanten moeten op zoek naar alternatieven als er een tekort ontstaat. “Dat is een schok voor het voedselsysteem”, zegt Eickhout. “Maar dat is iets anders dan farm-to-fork, de langetermijnstrategie voor verandering van de landbouw. Voor het voedselsysteem is het belangrijk om na te gaan welke producten vitaal zijn voor Europa.”

‘Oekraïne is de graanschuur van Europa’

Eickhout wijst erop dat niet alle landbouwgrond wordt gebruikt voor de productie van voedsel in Europa. “Als je het hebt over voedselzekerheid, moeten we bepalen of wij het belangrijk vinden om grond te gebruiken voor de productie van veevoer. En welk gewicht geven wij aan productie voor de export? "

“Het hele Europese landbouwbeleid is ontstaan vanuit de gedachte dat er genoeg voedsel moet zijn en dat hebben we wel op orde. Maar er zijn kwetsbare punten waar we over moeten nadenken. Oekraïne is de graanschuur van Europa. Als dat wegvalt raakt dat vooral afnemers in Noord-Afrika. Misschien moeten wij een deel van die productie gaan overnemen.”

Rabobank voorziet rem op duurzaamheid

De Rabobank verwacht dat de oorlog in Oekraïne supermarkten het komende jaar belemmert om duurzame producten te verkopen. De oorlog leidt tot hogere prijzen, vertelde Sebastiaan Schreijen, analist bij de bank, dinsdag aan Nieuwe Oogst, website en weekblad van de boerenorganisatie LTO. Duurzame producten zijn duurder, redeneert hij. Als de prijzen stijgen letten de consumenten sterk op hun uitgaven en hebben supermarkten geen ruimte om meer duurzame en duurdere producten in het schap te zetten.

Lees ook:

Zonder zonnebloemolie uit Oekraïne komen heel veel Nederlandse bedrijven in de problemen

De zonnebloemolie die in margarine, koek, gebak of chips gebruikt wordt, raakt op. Bedrijven moeten op zoek naar een alternatief.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden