WeekdierLachstern

De lachstern arriveert op een ingenieurseiland

De Marker Wadden worden voor de natuur steeds interessanter, een hoopgevende ontwikkeling. De aanleg ervan, een idee van Natuurmonumenten, was in eerste instantie bedoeld om een einde te maken aan de troosteloze toestand waarin het Markermeer was terechtgekomen. Intussen een halve eeuw geleden werd de dijk tussen Lelystad en Enkhuizen (de Houtribdijk) aangelegd als begin van de inpoldering van het stuk IJsselmeer ten westen ervan. Dat had de laatste grote Zuiderzeepolder moeten worden maar zover is het nooit gekomen. Sindsdien heet dat afgeknipte stuk water het Markermeer.

In tegenstelling tot het overgebleven IJsselmeer dat vooral een zandbodem heeft, is de bodem van het Markermeer vooral kleiig en dat veroorzaakt troebeling. In de loop van de tijd werd het een steeds troebelere en levenlozere bak groenig water. Kijk maar eens op Google Earth, er is een waanzinnig kleurverschil tussen het water aan beide kanten van de Houtribdijk. De Marker Wadden en het onlangs geopende Trintelzand zijn een voorbeeld van wat wel ‘bouwen met de natuur’ wordt genoemd, met als doel dat soepgroene water voor vissen en planten wat leefbaarder te krijgen.

Prestigeproject

Een kennis van me omschreef de Marker Wadden onlangs als ‘ingenieursnatuur, een prestigeobject van Natuurmonumenten waarmee een vals beeld wordt geschapen van hoe het werkelijk gaat met de natuur’. Dat judicium klopt slechts in zoverre dat het allemaal door mensen is bedacht en gemaakt, maar is dat niet eigenlijk met alles in ons land het geval? Ook de heidevelden in Drenthe, de veenplassen bij Kortenhoef en de grienden langs de Oude Maas zijn menselijke artefacten.

Toch is het allemaal natuur in die zin dat je er een biodiversiteit kunt waarnemen die geheel is aangepast aan de leefomstandigheden ter plekke. Indachtig de bekende hypothese van bioloog Lourens Baas Becking ‘alles is overal, maar het milieu selecteert’, leven er zandhagedissen op de heide, futen in de veenplassen en bevers rond de knotwilgen bij Rhoon. De natuur reageert op wat het milieu aanbiedt en in het geval van de Marker Wadden heeft dat nu geleid tot het eerste broedgeval van de lachstern in ons land sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw. Dat is niet alleen bijzonder maar ook ‘hoe het werkelijk gaat met de natuur’.

Ranke viseters

Sterns zijn fraaie en ranke visetende vogels. De lachstern (Gelochelidon nilotica) is van alle soorten die in ons land voorkomen verreweg het zeldzaamst. Zó zeldzaam zelfs dat zowel de ‘Atlas van de Nederlandse broedvogels’ (2002) als de ‘Dikke Vogelatlas van Nederland’ van Sovon (2018) er geen enkel woord aan wijden. Mijn beduimelde vogelgids uit 1964 echter meldt over de lachstern: ‘Zeer zeldzame broedvogel; broedde van 1949-1956 in 2 of 3 paren op ‘De Beer’.’ Nu is er dus een broedgeval op de Marker Wadden, keurig met de camera geregistreerd. Dat er voor het eerst in vierenzestig jaar hier weer een lachstern is gaan broeden, bewijst de grote veerkracht van de natuur. Als het milieu maar de juiste omstandigheden aanbiedt. Dat is daar midden in die groene watermassa klaarblijkelijk het geval, ook al is het ‘slechts’ ingenieursnatuur.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden