Klimaattop

De kwelders bij Delfzijl zijn een voorbeeld voor de rest van de wereld in strijd tegen de zeespiegelstijging

In het voorjaar van 2019 is zeekraal ingezaaid in de pas aangelegde kwelders bij Delfzijl Beeld Kees van de Veen
In het voorjaar van 2019 is zeekraal ingezaaid in de pas aangelegde kwelders bij DelfzijlBeeld Kees van de Veen

Bij Delfzijl zijn kwelders aangelegd als buffer tegen bodemdaling en zeespiegelstijging. Ze zijn een voorbeeld voor de rest van de wereld op de klimaattop adaptatie, die Nederland organiseert.

De natuur redt zichzelf wel, maar soms is een klein zetje nodig om er ook als mens profijt van te hebben. Zoals het storten van een paar ton baggerzand en een meter schoon slib voor de zeedijk bij Delfzijl, waarop na twee jaar zeekraal en andere zilte plantjes groeien en zeevogels voedsel zoeken en uitrusten. Dat betekent nieuwe natuur voor de inwoners van de Groningse havenstad, die meteen een natuurlijke buffer is tegen de gevolgen van klimaatverandering.

De aangelegde kwelders bij Delfzijl vormen een prachtige blikvanger op de klimaattop adaptatie die Nederland maandag en dinsdag voorzit. De top is gericht op het opvangen van veranderingen in het klimaat, door aanpassing aan de effecten van droogte, hitte, een stijgende zeespiegel en extreme buien.

Plannen tot 2030

Wegens corona verloopt de top bijna helemaal online. VN-secreataris-generaal António Guterres en de nieuwe Amerikaanse klimaatgezant John Kerry spreken maandagmiddag via een beeldverbinding tot deelnemende wereldleiders als Merkel, Macron,Johnson, Widodo en Modi. Dinsdagmiddag moet er een Adaption Action Agenda liggen, met praktische oplossingen en plannen tot 2030.

De oplossing met kwelders, zoals bij Delfzijl, wordt beschreven in het boek ‘Building with Nature’, dat Ecoshape tijdens de top presenteert. In de stichting Ecoshape werken diverse partijen samen aan natuurlijke oplossingen.

In Delfzijl ging het aanvankelijk om het vergroten van de kustveiligheid en de wens van de gemeente om de verbinding met de kust te herstellen. Hogere dijken ontnamen het zicht op het water. “Wij hebben toen het idee geopperd van grote vooroevers”, vertelt projectleider Petra Dankers van Royal HaskoningDHV, dat hier samenwerkte Arcadis, Deltares en Wageningen Marine Research. “Eerst een directe verbinding vanuit het centrum naar een nieuw breed strand, met daarachter wat wij noemen het kwelderpark: een nieuw natuurgebied om te recreëren. En dan een stuk om te experimenteren: de pionierkwelder. Dat is één groot buitenlaboratorium.”

Het plan uit 2013 is geleidelijk uitgevoerd. Het kwelderpark is 13 hectare groot en een deel is afgeschermd als vogelbroedeiland, voor visdief, noordse stern en bontbekplevier, grondbroeders die het moeilijk hebben in de Waddenzee. Een raster beschermt hen tegen nestrovers als vos en rat.

Zand en slib uit de buurt

De pionierkwelder van 15 hectare is in 2018 aangelegd, met zand uit de vaargeul in de riviermonding van de Eems-Dollard. Ook het slib voor de toplaag komt uit het gebied zelf. De onderzoekers experimenteerden in proefvakken met de samenstelling: 5, 20 en 50 procent slib, vermengd met bodemzand. “De helft klei heb je niet nodig voor groei van vegetatie, ook met 20 procent klei groeit de vegetatie prima", legt Dankers uit. “Daarnaast hebben we ook gevarieerd met wel en niet aanplanten van zeekraal. Dat bleek uiteindelijk niet noodzakelijk op deze locatie omdat hier de wind genoeg zaadjes aanvoert. Dat gaat vrij vlot.” En minder slib zorgt voor een steviger bodem, wat bij de aanleg met machines een voordeel is.

Het principe is overal op de wereld toepasbaar, zegt Dankers. “Je moet wel weten welk ecosysteem er is, welke stroming, golven, getij en bodemsoort, en hoe dat werkt. Rijshouten dammetjes zullen niet overal voldoende zijn en je moet per locatie bekijken of inzaaien van zeekraal nodig is.

“Nederland bestond vroeger uit dit soort oevers, en die waren ook elders. Als ze verdwijnen, gaat de kustveiligheid achteruit. Ecoshape werkt momenteel aan het herstel van mangroves in Indonesië, dat is precies hetzelfde als een kwelder, alleen de vegetatie is anders. Kwelders zijn uit zichzelf adaptief, ze groeien mee.”

Lees ook:

Zeekraal bevordert het ontstaan van kwelders. Maar hoe precies?

Telkens nemen ze een greep uit de emmer die voor hun buik wiebelt. En dan zwaait hun arm over de kale buitendijkse zandvlakte. Onderzoekers en studenten verspreiden al lopend zaadjes van zeekraal over een kwelder in wording in het verlaten oostelijk havengebied van Delfzijl.

‘Aardappelmatjes’ helpen de biobouwer de kust te beschermen

De kust is gebaat bij planten die er wortelen en dieren die er groeien. Maar die ecosystemen verdwijnen in hoog tempo. Het loont om het herstel van de natuur een handje te helpen.

De oude Texelse dijk heeft nu een kwelder

Texel, toch al het grootste eiland langs de Nederlandse en Deense Waddenkust, heeft er 200 hectare bij gekregen. Voor de zuidkust, tegen een oude dijk, is een enorme bak zand uit de Noordzee gestort. Gestaag ontstaat daar een nieuw natuurgebied.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden