Rode lijst

De korenwolf belandt ondanks alle hulp toch op randje van uitsterven

De korenwolf of wilde hamster.Beeld ANP

Na de giraffe, olifant, antilope, orang-oetan en gorilla is nu ook de korenwolf zodanig bedreigd dat het diertje op de Rode Lijst terecht is gekomen. In Zuid-Limburg lopen er misschien nog 1500 rond, maar als het zo doorgaat is er binnen dertig jaar geen enkele Europese hamster meer.

Behalve de korenwolf springen ook maki’s en de noordkaper eruit in de nieuwe jaarlijkse lijst van met uitsterven bedreigde diersoorten, die de Internationale Unie voor Natuurconservatie (IUCN) vanmiddag openbaar maakte. Een derde van de maki’s of lemuren, die alleen op het eiland Madagascar voorkomen, is ernstig bedreigd. Van de walvissoort noordkaper waren er eind 2018 hooguit nog 250 in leven. Ook de rode franjeaap staat er slecht voor.

Op de lijst staan sinds dit jaar 120.372 soorten dieren, planten en schimmels. Daarvan worden er 32.441 met uitsterven bedreigd.

Korenwolfvrouwtjes werpen nog maar vijf of zes jongen in plaats van twintig

De populatie van de korenwolf (Crictus cricetus, ook wel Europese hamster) is de afgelopen tien jaar met 80 procent afgenomen,  stelt de Duitse hamsterexpert Stefanie Monecke, die meewerkte aan de Rode Lijst. Van de soort, die ooit in grote delen van Europa en Rusland voorkwam, leven nog tienduizend exemplaren in Duitsland en nog maar 1500 in Frankrijk. Dat zijn er net zo weinig als in Nederland, waar de korenwolf alleen voorkomt op de lössgrond van Zuid-Limburg. 

De IUCN denkt dat de teruggang  te wijten is aan monocultuur in de landbouw, industriële ontwikkeling, opwarming van de aarde en luchtvervuiling. In plaats van gemiddeld twintig jongen per nest werpen vrouwtjes nu nog maar vijf of zes jongen, aldus IUCN.

Hoewel de korenwolf ooit gold als een plaag voor boeren, is in Nederland al lange tijd bekend dat het diertje ter grote van een cavia er beroerd voor staat. De korenwolf is binnen Europa een beschermde diersoort en daarom is Nederland verplicht maatregelen te nemen. Een uitvoerig beschermingsprogramma, inclusief fokken en uitzetten van hamsters in Limburg, ondermeer door dierenpark Gaia Zoo in Kerkrade, heeft tot dusver echter geen positieve resultaten opgeleverd. Onderzoekers van de  Wageningen Universiteit rapporteerden eind vorig jaar dat ze tijdens jarenlange monitoring wel enkele pluspunten zagen in hamstervriendelijke akkerbouw, maar de percelen waarop dat gebeurde, liggen teveel versnipperd om effect te hebben.

Boer moet korenwolven oogsten

Geen nieuws, concludeert directeur Jaap Dirkmaat van de vereniging Nederlands Cultuurlandschap als hij hoort dat de korenwolf nu op de Rode Lijst staat. “Toen ik destijds aandacht vroeg voor de korenwolf, riep iedereen dat er in de rest van de wereld nog volop hamsters waren. Maar die zijn dus allemaal ernstig bedreigd, net als alle andere hamstersoorten trouwens.”

Dirkmaat sloeg begin deze eeuw al alarm over de korenwolf. “Ik heb eerst met een kort geding moeten afdwingen dat de staatssecretaris de laatste wilde korenwolven liet vangen om ermee te kunnen fokken en dat er reservaten kwamen. Haar opvolger Henk Bleker heeft de helft van die reservaten en de onderlinge verbindingen weer geschrapt en compromissen gesloten met de boeren. Het was altijd een agrarisch probleem, maar nu komt daar de klimaatverandering bovenop. En die kun je beter met een groet groep ondergaan dan verzwakt, met z’n tienen. Maar de korenwolf is nog te redden. Dan moet de aanpak grootschaliger, en de boer in zo’n reservaat oogst alleen korenwolven, geen graan. Je gewas is de korenwolf.”

Een noordkaper bij Cape Cod, Massachusetts, in de Verenigde StatenBeeld AP

De helft van alle Afrikaanse apensoorten is bedreigd

De IUCN heeft voor de nieuwe lijst de status van alle Afrikaanse apensoorten opnieuw beoordeeld en komt tot schrikbarende conclusies. Volgens de IUCN is de helft van hen momenteel met uitsterven bedreigd. Van de 107 lemurensoorten op Madagaskar zijn er 103 bedreigd, waarvan 33 ernstig. Dit jaar werd de status van dertien soorten slechter als gevolg van ontbossing en jacht. Onder de met uitsterven bedreigde apen is ook de Microcebus berthae, de kleinste apensoort ter wereld. 

Van de noordkaper waren er eind 2018 naar schatting nog minder dan 250 in leven, wat een afname van 15 procent ten opzichte van 2011 betekende. De walvissen raken vaak verstrikt in vissersnetten en ze planten zich steeds minder voort. Stijgende zeetemperaturen als gevolg van de opwarming van de aarde verergeren de dreigingen voor de noordkaper, aldus de IUCN.

De rupsschimmel heeft de classificatie ‘kwetsbaar’ gekregen. Deze schimmel uit het Tibetaans Hoogland wordt al sinds mensenheugenis gebruikt in de Chinese geneeskunde, maar hij is vanaf de jaren ‘90 in rap tempo populairder geworden en staat daardoor te boek als ’s werelds duurste schimmelsoort. In vijftien jaar is de soort met bijna een derde afgenomen.

Lees ook: 

Is het erg dat dieren uitsterven?

De internationale lijst met bedreigde diersoorten groeit. Steeds meer diersoorten verschuiven naar de categorie ‘ernstig bedreigd’ en ‘uitgestorven in het wild’. Moeten we dat betreuren?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden