null Beeld

ColumnPatrick Jansen

De klimaatverandering gaat zo snel, daar valt niet tegenop te evolueren

Patrick Jansen

De natuur zit razend ingewikkeld in elkaar. Ze telt onvoorstelbaar veel verschillende soorten. Schattingen lopen uiteen van 12 miljoen tot wel een miljard. Pas een kleine twee miljoen daarvan zijn door wetenschappers beschreven.

Al die soorten hebben hun eigen unieke levenswijze, waarvan we zelden iets weten. Tussen hen bestaan talloze relaties, soms keiharde afhankelijkheden, die complexe systemen vormen. Veranderingen in de populatie van één soort werken zo door naar die van vele andere. Het is dermate ingewikkeld dat het niet is te overzien.

Ik heb er dan ook grote moeite mee als mensen makkelijk doen over de grote veranderingen waarmee de natuur in deze tijden te maken krijgt, zoals de snelle klimaatverandering die de afgelopen twee weken in Glasgow is besproken. ‘De natuur past zich wel aan’ of ‘klimaatverandering is van alle tijden’.

Ook opschuiven naar polen en bergtoppen vergt meer tijd

Dat klimaatverandering van alle tijden is klopt, alleen ging het in de aardse geschiedenis zelden zo snel. Voor de meeste soorten gaat het nu té snel om zich door evolutie te kunnen aanpassen. Evenmin kunnen de meeste soorten snel genoeg opschuiven richting polen of bergtoppen.

Veel diersoorten, zoals deze sleedoornpage, zijn afhankelijk van bepaalde plantensoorten. Beeld Patrick Jansen
Veel diersoorten, zoals deze sleedoornpage, zijn afhankelijk van bepaalde plantensoorten.Beeld Patrick Jansen

De opgave waar klimaatverandering de hedendaagse natuur voor stelt is gigantisch, vooral in ontwikkelde, dichtbevolkte streken zoals de onze. Daar zijn de meeste soorten aangewezen op natuurreservaten, restanten van grotere ecosystemen waaraan die soorten gedurende vele duizenden jaren zijn aangepast. Die reservaten dreigen door klimaatverandering ongeschikt te worden.

Mee-opschuiven met de klimaatzones gaat niet zomaar. Natuurreservaten zijn meestal eilanden in een levensgevaarlijke oceaan van mensengebied. Sommige soorten kunnen die oceaan overbruggen, zoals vogels die zich gericht kunnen verplaatsen en planten met pluizige zaden en schimmels met sporen die door de wind worden verspreid.

Slechts luttele meters per generatie

Maar de meeste soorten hebben geen luchtbrug. Ze verspreiden zich langzaam en ongericht, soms luttele meters per generatie. Wij mensen – met onze comfortabele vervoermiddelen, ons perfecte wegennet, onze navigatiemiddelen en onze kennisuitwisseling – denken hier veel te makkelijk over.

Bovendien zijn veel natuureilanden klein en de populaties die er leven dus ook. Dat maakt ze kwetsbaar voor een droge of hete periode, met uitsterven als groot risico.

Om diezelfde reden is genetische aanpassing aan het nieuwe klimaat problematisch. Daarvoor zijn grote populaties nodig. Hoe meer nakomelingen, hoe groter de kans dat er een paar tussen zitten die door toeval net iets beter tegen droogte of hogere temperaturen kunnen.

Ze dreigen op dood spoor te belanden

En voor zover het soorten lukt om mee te schuiven met het klimaat, is ongewis of ook de cruciale interacties meeschuiven. Vooral gespecialiseerde soorten, zoals insecten die op een enkele plantensoort leven, dreigen op een dood spoor te belanden.

Dus ja, de natuur past zich wel aan, maar ze dreigt wel een stuk minder soortenrijk te worden. Dat is zelfs het geval als de opwarming beperkt blijft tot gemiddeld anderhalve graad.

Het zou goed zijn als we wat meer oog hadden voor dit kolossale probleem, dat bovendien ernstige gevolgen kan hebben voor allerlei vruchten die de mens plukt. Het minste dat we kunnen doen is zorgen dat natuurreservaten groter worden en onderling worden verbonden.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden