null Beeld
Beeld

ColumnPatrick Jansen

De klimaatcrisis vraagt om een verbeterde democratie

Als de Kamerverkiezingen naderen, ontstaat er onder groene Nederlanders altijd weer hoop dat er deze keer echt wat gaat veranderen. Dat er plots massaal zal worden gestemd op kandidaten die zich sterk maken voor duurzaamheid. Dat ‘het groenste kabinet ooit’ er daadwerkelijk komt.

En zowaar lijkt het of groene onderwerpen bij deze verkiezingen belangrijker zijn dan ooit. Misschien was ik er meer op gespitst dan vier jaar geleden, maar mij viel het grote aantal debatten en interviews op waarin over klimaat, natuur en landbouw werd gesproken.

Helaas blijven de meeste discussies oppervlakkig, want alles moet kort en krachtig. En dat terwijl je verdraaid veel moet weten om te kunnen bepalen of een voorgestelde oplossing deugt. Oplossingen die logisch klinken zijn soms schijnbewegingen om niets te hoeven veranderen. En als puntje bij paaltje komt stemmen de meeste Nederlanders toch op partijen die meer spulletjes beloven, schreef historica Beatrice de Graaf in NRC Handelsblad. Eigenbelang regeert.

Ik moest denken aan cultuurhistoricus David van Reybrouck, die constateert dat het vertrouwen in de democratie in een vrije val is beland. De oorzaak is volgens hem dat politici worden gegijzeld door kortetermijndenken omdat ze anders niet gekozen worden. Die angst staat effectief milieubeleid in de weg.

In zijn boek Tegen verkiezingen (aanrader) pleit Van Reybrouck daarom voor deliberatieve democratie, die burgers sterk betrekt bij de besluitvorming. Iedere burger kan, via loting, worden gevraagd om met anderen voorstellen voor te bereiden over een probleem. Ze worden getraind door experts en ondersteund door een ambtelijke staf.

Klimaatspijbelaars voeren actie tegen klimaatverandering. Beeld ANP
Klimaatspijbelaars voeren actie tegen klimaatverandering.Beeld ANP

Het werkt. Gelote burgers komen volgens zijn analyse met opmerkelijk goed doordachte voorstellen. Minstens even belangrijk is dat de deelnemers ook zelf veranderen. Ze worden competenter en verfijnder in hun oordeel. Ze zijn na afloop actieve, meelevende burgers geworden.

Driekwart van de Nederlandse kinderen ligt soms wakker van klimaatzorgen

Ik zag een aflevering van Tegenlicht over filosoof-politicoloog Roman Krznaric. Hij zei treffend dat we de toekomst nu behandelen “als een verre koloniale buitenpost waar we ongestraft milieuschade en technologische risico’s kunnen dumpen, alsof daar niemand leeft”.

Dat gebeurt ondanks steeds stelligere waarschuwingen van wetenschappers dat voortgaande klimaatopwarming en biodiversiteitsverlies ernstige problemen zullen veroorzaken. De rekening van het huidige beleid zal dus komen te liggen bij toekomstige generaties.

Driekwart van de Nederlandse kinderen is bezorgd over het klimaat en drie op de tien ligt er soms zelfs wakker van. Kinderen verwachten dat volwassenen de aarde voor hen zullen verpesten. Afgelopen week bleek bovendien dat kinderen nog maar weinig betekenis hechten aan democratie. Dit zijn buitengewoon slechte signalen.

Om ervoor te zorgen dat de belangen van toekomstige generaties beter worden behartigd, pleit ook Krznaric ervoor de democratie opnieuw te ontwerpen. Zo zouden jongeren meteen een stem moeten krijgen bij de politieke beslissingen. En burgers en bestuurders moeten leren denken op de zeer lange termijn, vanuit hun verantwoordelijkheid voor alle nazaten.

Die verbeterde democratie met actieve burgers en bestuurders die allemaal een goede voorouder willen zijn is nog heel ver weg. Gelukkig kun je ook klein beginnen, door zelf voor een effectief milieubeleid en duurzaamheid te stemmen. Al dan niet voor de kleinkinderen.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden