AnalyseOeganda

De jacht op stropers in Afrika vereist een speciale aanpak, bewijst de ondergang van de Kromah-bende

Zuid-Afrikaanse parkwachter nemen DNA af bij een gestroopte neushoorn. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Zuid-Afrikaanse parkwachter nemen DNA af bij een gestroopte neushoorn.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Stroperij van neushoorns en olifanten is steeds meer verweven met andere vormen van internationale criminaliteit. De ontmanteling vereist een speciale aanpak, bewijst de ondergang van de Kromah-bende.

Op 12 juni 2019 klapt de val dicht voor de leider van een van de grootste Afrikaanse stroperssyndicaten. Moazu Kromah, alias Ayoub, alias, Ayuba, alias de Kampala Man wordt gearresteerd in Oeganda. De trendy geklede Liberiaan is de spil, of zoals de Amerikanen zeggen de ‘kingpin’, in een internationaal crimineel netwerk en wordt snel uitgeleverd aan de Verenigde Staten om daar strafrechtelijk te worden vervolgd.

Twee van de drie andere topcriminelen uit het Kroma- netwerk, dat de Amerikanen de naam ‘The Enterprise’ (De Onderneming -red) geven, worden niet veel later opgepakt. Amara Cherif uit Guinee en de Keniaan Mansur Surur krijgen ook een enkeltje New York. De vierde man Hussein Ahmed is nog steeds voortvluchtig.

Het viertal wordt ervan verdacht de hoorn van 35 neushoorns en de slagtanden van honderd olifanten, met een gezamenlijke waarde van circa zeven miljoen euro, via stropen in bezit te hebben en illegaal te verhandelen. Een deel ging naar de VS. Aangenomen wordt dat de inbeslaggenomen hoorns en ivoor nog geen tien procent vormen van het totaal, het spreekwoordelijke topje van de ijsberg.

Het drietal wacht nu hun rechtszaak af in de cel in New York. Ze worden ook verdacht van witwassen en twee van de vier zetten hun winst om in de aanschaf van tien kilo heroïne om in Manhattan te verkopen.

De hele smokkelroute in handen

Deze zaak is één van de twaalf onderzoeken naar internationale wildlife misdaadnetwerken die beschreven staan in een rapport dat donderdag verschijnt van de Wildlife Justice Commission (WJC) naar de vermenging van handel in gestroopte en beschermde dieren met andere vormen van criminaliteit zoals drugs, mensenhandel, hout en wapens. “Dit soort internationaal opererende bendes heeft de routes voor smokkel in handen van schepen, havens, douanebeambten, politiemensen tot zo nodig rechters. Daarmee kunnen ze alle vormen van smokkel faciliteren”, zegt Stephen Carmody, onderzoeksleider van de WJC aan de telefoon. WJC is een non-gouvernementele organisatie die politie en justitie wereldwijd succesvol helpt bij het in kaart brengen en aanpakken van criminelen die illegaal in bedreigde wildsoorten handelen.

Het WJC analyseert in het rapport de overeenkomsten in werkwijzen van twaalf opgerolde internationaal opererende stropers/misdaadsyndicaten. Daarin komen de succesfactoren en de gaten in de opsporing aan het licht. The Enterprise is een mooi voorbeeld hiervan. De aanklacht van de New Yorkse officier van Justitie, Geoffrey S. Berman tegen de drie kingpins leest als een spannend jongensboek.

De Kromah-bende is al sinds 2012 actief en werkt over heel Afrika. In februari 2017 wordt Kromah bij een inval door de Oegandese Wildlife Authority gearresteerd. Hij is in het bezit van 1300 kilo ivoor. Toen al werd hij gezien als de spil in vier grote stropersnetwerken op het Afrikaanse continent met internationale connecties, onder andere met de ‘Pablo Escobar van de illegale wildlife handel’, de Aziaat Vixay Keosavang. Kromah weet de dans te ontspringen door met veel geld ambtenaren bij de justitie en mogelijk rechters in Oeganda om te kopen.

In een Maleisische haven  wordt in 2016 een container gevonden vol met ivoor van een stropersnetwerk uit Afrika.  Beeld EPA
In een Maleisische haven wordt in 2016 een container gevonden vol met ivoor van een stropersnetwerk uit Afrika.Beeld EPA

Maar zijn handel en wandel heeft de aandacht getrokken van de Amerikaanse opsporingsdienst, de US Fish and Wildlife Services, die ook overzee werkt. Handel in bedreigde diersoorten is verboden volgens het natuurbeschermingsverdrag Cites en de Amerikanen maken er werk van. Al eerder is het netwerk van de Akasha-broers in Kenia opgerold, in samenwerking met de Drugs Enforcement Administration (DEA). De Akasha-broers zaten diep in de drugshandel, maar ook in de smokkel van beschermde dieren.

De expertise van de DEA uit de Akasha-zaak is ingezet bij het oprollen van The Enterprise. Er wordt een samenwerkingsverband opgezet met politie-eenheden in diverse Afrikaanse landen, zoals Kenia, Senegal en Oeganda. Iedere politieman die meewerkt in Afrika, wordt door de Amerikanen doorgelicht, onder meer met hulp van een leugendetector. De Amerikanen willen zo voorkomen dat verdachten door corrupte opsporingsambtenaren worden gewaarschuwd.

Ook wordt er gewerkt met een betrouwbare bron, een Confidential Source, afgekort als CS1. Justitie in Amerika wil desgevraagd niets over hem kwijt. Deze infiltrant legt, volgens de Amerikaanse aanklacht, het eerste contact, waarschijnlijk in Kampala, met het Kromah-netwerk in juli 2017 via Mansur Surur. CS1 wil hoorn van neushoorns kopen. CS1 heeft daarna diverse ontmoetingen met Kromah, Ahmed en Surur in Oeganda. Hij wint hun vertrouwen. Zij bieden hem ook een grote partij ivoor aan. Een half jaar later in februari 2018 wordt de eerste deal gesloten over de verkoop aan CS1 van een hoorn van een zwarte neushoorn. De verscheping zal verlopen via Dakar in Senegal naar Chinatown in New York. Cherif handelt de transactie af. Het meeste contact verloopt via sms-berichten via steeds weer dezelfde telefoon. Er worden ook foto’s van de hoorn gestuurd, die circa 1 kilo weegt.

Al snel wordt gesproken over een tweede partij

CS1 ontmoet begin maart 2018 Surur en Ahmed ergens in Afrika en voor Hoorn-1 wordt 18.000 dollar plus een commissie betaald aan het tweetal. Begin maart 2018 arriveert de hoorn in Manhattan – bij rechercheurs op het bureau.

Al snel wordt er gesproken over een tweede partij. Nu gaat het om twee hoorns van de witte neushoorns met een gezamenlijk gewicht van zeven kilo. De deal voor Hoorn-2 en Hoorn-3 wordt gemaakt voor 94.644 dollar en een commissie van bijna 16.000 dollar. Weer arriveert het pakket bij de Amerikaanse opsporingsdienst.

Nieuwe deals worden voorbereid. Nu komt ook, via een witwasconstructie met onroerend goed in Kenia, een heroïnedeal erbij ter waarde van 375.000 dollar. De DEA is dan allang betrokken via rechercheur Christopher T. Tersigni.

Het is voorjaar 2019, de bewijzen zijn verzameld tegen de bende en de arrestatiebevelen voor het viertal worden in New York getekend, evenals de uitleveringsverzoeken. The Enterprise wordt ontmanteld.

“Zo’n ervaren undercover is uiterst noodzakelijk om bij zo’n bende voet aan grond te krijgen. Als de contacten er eenmaal liggen kun je ook bewijs gaan verzamelen door het afluisteren van telefoons, auto’s en huizen en het uitlezen van computers en dataverkeer om criminele wildlife netwerken in kaart te brengen en op te rollen. Zulke systemen kennen ze niet in Afrika. Zonder die Amerikaans-Afrikaans samenwerking was het niet geluk”, zegt Carmody.

In alle twaalf onderzoeken die WJC analyseerde, blijkt het verzamelen van inlichtingen met de modernste digitale technieken steeds weer cruciaal. “Chinese en Amerikaanse opsporingsdiensten zijn daar goed in. In Afrikaanse landen rollen ze bij toeval een stropersbende op, niet door systematisch en gepland aan de opsporing te werken”, zegt de man met meer dan dertig jaar ervaring op dit gebied.

Maar waarschuwt Carmody “arresteren is goed, maar veroordelen met een hoge gevangenisstraf is nog veel beter”. Aangezien corruptie in de politie- en justitieketens in Afrikaanse landen endemisch is, weten veel gearresteerde topcriminelen in het stropen en smokkelen van bedreigde diersoorten maar al te vaak strafvervolging af te kopen met steekpenningen of krijgen een hele lichte gevangenisstraf. Uitlevering aan en vervolging in de VS zorgen wel voor stevige veroordelingen.

Als smokkel van bedreigde soorten op Amerika is gericht dan zijn de opsporingsdiensten daar bevoegd om internationaal te werken. Maar de Amerikaanse justitie is ook bevoegd onderzoek te doen als een transactie via de VS loopt. Heel veel (illegale) overboekingen wereldwijd lopen, al is het maar een milliseconde, over het grondgebied van de Amerikanen met als eindbestemming een land elders.

Drugsbendes begonnen ook mee te doen

Daarbij komt dat stropersbendes flink geld verdienen. Vervolgens gebruiken ze hun internationale netwerken om ook andere waar te smokkelen, bijvoorbeeld drugs. Andersom worden drugsbendes ook actief in de handel met bedreigde diersoorten. Daar zit een voordeel aan, hoe vreemd dat ook mag klinken, legt Carmody uit. Als dat gebeurt, komen er andere politiediensten in actie dan alleen rangers en is er veel meer menskracht om zo’n bende op te rollen. Bovendien vallen de straffen met bijkomend drugsdelicten veel hoger uit.

Zo kunnen de kingpins van The Enterprise voor het smokkelen van hoorn en ivoor in Amerika maximaal vijf jaar krijgen. Op witwassen van crimineel geld staat maximaal 20 jaar gevangenisstraf. Voor drugshandel kan Mansur Surur ook nog eens levenslang krijgen. Het is niet voor niets dat de voortvluchtige vierde verdachte Hussein Ahmed er alles aan doet om onzichtbaar te zijn, want als hij wordt gearresteerd kan hij net als Surur voor alle drie de delicten worden aangeklaagd. De Amerikaanse justitie is apetrots dat ze misschien wel het grootste criminele netwerk in wildlife met The Enterprise hebben opgerold.

Toch lijkt het erop dat er te vroeg is toegeslagen. In de aanklacht van de New Yorkse officier gaat het alleen over smokkel en transacties tussen Afrika en de VS. The Global Initiative, een wereldwijde organisatie die criminele netwerken in kaart brengt, constateert in een analyse dat het Kromah-kartel via havens aan de west- en oostkust van Afrika ivoor smokkelde naar Azië, vooral naar China. De opdrachtgevers uit Azië staan doorgaans hoger in de criminele pikorde dan de kingpins uit Afrika. In de strafzaak in New York komen die grote bazen uit Azië niet voor.

Keer op keer wimpelt Carmody vragen hierover af met de mededeling dat hij hier niets over kan en mag zeggen. De indruk wordt versterkt dat de Al Capones van de wildlife smokkel in Azië de dans weer zijn ontsprongen óf het onderzoek naar hen loopt nog: The Enterprise, episode 2.

Lees ook:

Het aantal neushoorns in Zuid-Afrika is dramatisch gedaald.

Het gaat veel slechter met de witte en zwarte neushoorn dan werd aangenomen, blijkt uit Zuid-Afrikaanse cijfers die lang verborgen zijn gehouden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden