Groen

De hommel kan optimistisch zijn. Maar weet hij dat ook?

Een hommel op zoek naar zoetigheid.Beeld epa

Onderzoekers achten aangetoond dat een hommel emotie kent. Zulk bewijs is zeldzaam bij insecten.

Ook een hommel kan optimistisch zijn, schrijven Britse biologen vandaag in vakblad Nature. Hoe weten ze dat? Je kunt een hommel moeilijk vragen of hij goedgemutst is.

Optimisme is een emotie, naar de toekomst gericht, net als angst. Het zijn subjectieve ervaringen, die we bij mensen kennen omdat ze kunnen vertellen of en wanneer ze die voelen. Dieren kunnen dat niet, maar uit studies van hun gedrag en metingen van veranderingen in hun lijf en activiteit in hun hersenen, is af te leiden dat ze eenzelfde soort emoties kennen als de mens. Er zijn vele voorbeelden bekend bij de neven van de mens, de primaten, en andere gewervelde dieren. Het zal de hondenbezitter niet verbazen; die ziet die emoties dagelijks.

Schaarse bewijzen
Voor lagere dieren, zoals insecten, zijn de bewijzen veel schaarser. En lastiger te vinden. De Britse onderzoekers, van de University of London, denken zo'n bewijs te hebben gevonden in een vernuftig experiment met hommels.

In een afgesloten ruimte leerden zij hun hommels door het gaatje van een blauwe cilinder links op de wand naar binnen te vliegen en daar wat suikerwater te vinden, en de groene cilinder rechts op de wand te mijden, omdat daarin klaar water zat, zonder suiker. Vervolgens keken ze hoe de hommels reageerden op een cilinder die qua positie en kleur het midden hield tussen die andere twee.

In die test werden de hommels gesplitst in twee groepen: de ene groep kreeg voor aanvang van de test een druppel suikerwater, de andere groep niet. Resultaat: de hommels die suikerwater hadden gekregen vlogen fluks naar die blauwgroene cilinder midden op de wand, hoe onzeker ook was of daar wel een beloning wachtte. De andere hommels, die geen suikerwater hadden gehad, sjokten als het ware die kant op.

Logisch, denkt de leek, de eerste groep heeft voor de test een energydrink gehad, dus die zet de vaart erin. Nee, zeggen de onderzoekers, meting van de stofwisseling in beide bijengroepen laat zien dat er geen enkel verschil is in activiteit.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Beeld thinkstock

Alternatieve verklaring
Alternatieve verklaring kan ook nog zijn dat die druppel suikerwater bij de eerste groep hommels de verwachting heeft ingeprent dat er meer te halen valt. Van honingbijen is bekend dat ze op zoek naar honing worden geleid door de herinnering aan eerder gevonden honing. Maar ook die alternatieve verklaring konden onderzoekers uitsluiten, en wel in een controle-experiment met cilinders waar de hommels geen enkele clou aan konden verbinden.

Het gaat hier niet om een goede fysieke conditie of om geheugen, het gaat hier om emotie, concluderen ze. Kenmerk van een emotie, zoals optimisme, is dat die standhoudt, ook als de situatie verandert. Om aan te tonen dat dat bij hun hommels het geval was, onderwierpen de onderzoekers de insecten aan een val, die de plotselinge aanval van een spin moest simuleren. Vervolgens keken ze hoe snel de hommels, van de schrik bekomen, hun normale weg vervolgden. De hommels die door suikerwater in een positieve stemming waren gebracht deden dat beduidend eerder dan hun niet-optimistisch gestemde soortgenoten.

Dat insecten in hun gedrag door emoties worden geleid, wil nog niet zeggen dat ze zich die emoties ook bewust zijn. Dat is hier ook niet aangetoond. Bewustzijn bij lagere dieren, zoals insecten, is nog een mysterie voor biologen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden