Jelle's WeekdierPapegaaivis

De grote grazer van het koraal

Een papegaaivis in de Rode Zee.Beeld Hollandse Hoogte

Koraalriffen zijn hotspots van biodiversiteit en hoewel het ene alarmerende bericht over hun teloorgang na het andere verschijnt, zijn er ook leuke berichten te melden. Een daarvan verscheen onlangs in Nature Communications en gaat over de enorme rijkdom aan vissensoorten die op koraalriffen leven, en dan vooral over de vraag waar die rijkdom vandaan komt. Het blijkt dat twee zaken een belangrijke rol spelen: het dieet van de vissen en hun afmeting. Meer dan zesduizend verschillende soorten vissen leven op en rond koraalriffen, een enorm aantal; het zijn er zelfs meer dan het totaal aantal zoogdieren dat onze aardbol telt.

De studie wees uit dat het vooral de grote plantenetende soorten zijn die een rol spelen bij de succesvolle evolutie van koraalvissen. Het zijn deze soorten die het ecosysteem onderhouden. In de woorden van een van de onderzoekers: “We ontdekten dat de snelste manier om meer soorten, meer biodiversiteit, op de riffen te verkrijgen, is om groot en vegetariër te zijn. Grazende planteneters zoals doktersvissen (Acanthuridae) en papegaaivissen (Scaridae), zijn tegenwoordig cruciaal voor de ecologische verscheidenheid van koraalriffen.” Vooral de soorten die groter zijn dan 30 centimeter blijken snel te evolueren en dat geldt ook voor de leden van andere families zoals konijnvissen (Siganidae), koraalvlinders (Chaetodontidae) en snappers (Lutjanidae).

De dokters- en papegaaivissen grazen algen weg die met het koraal concurreren. Koraaldiertjes zitten nu eenmaal vastgebakken aan hun standplaats; ze kunnen zich niet uit de voeten maken wanneer er onheil dreigt. De meestal buitengewoon fraai gekleurde vissen grazen het alg weg en onderhouden op die manier het rif. Papegaaivissen heten zo omdat ze een bek hebben die in de verte doet denken aan een papegaaiesnavel. 

De dieren gebruiken verschillende strategieën om aan hun eten te komen; er zijn bijters, krabbers en grazers. De bijters knabbelen met hun bek letterlijk aan het koraal, ze grazen dus niet alleen algen, maar eten ook koraaldiertjes. Daartoe breken ze stukjes koraal af, die vervolgens in het darmkanaal worden fijngemalen en als koraalzand weer uitgepoept. Het draagt bij aan de dynamiek van het ecosysteem. De krabbers gaan minder rigoureus te werk, hun kaken zijn minder sterk en het resultaat is minder destructief. De grazers eten vooral zeegras en alles wat daarop groeit.

Maar nog interessanter dan hun voedingsgewoonten is het geslachtsleven van papegaaivissen. Onder hen bestaat geen discussie over het gendervraagstuk. Veel soorten wisselen tijdens hun leven van geslacht: de vissen beginnen hun bestaan als vrouwtje en veranderen na verloop van tijd in een mannetje. Daarbij krijgen ze dikwijls ook fellere kleuren. Het heeft even geduurd voor biologen die geslachtsverandering in de gaten hadden en bijgevolg werden er aanvankelijk veel te veel verschillende soorten beschreven; het aantal soorten is sindsdien van meer dan driehonderd teruggebracht tot ongeveer honderd. Desondanks leveren ze met andere grote koraalgrazers een bijdrage aan de biodiversiteit.

Bij koraalriffen zijn het dus de grote grazers die met hun gedrag het ecosysteem onderhouden en de evolutie bevorderen. Terzijde: dat kan uiteraard niet één op één naar de grote grazers in de Oostvaardersplassen worden vertaald.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden