Jelle's WeekdierGrote gele kwikstaart

De grote gele kwikstaart nestelt zich nu ook in de stad

Grote gele kwikstaart, nestelt zich in Rotterdam.Beeld Garry Bakker/bureau Stadsnatuur Rotterdam

In het tijdschrift Frontiers in Ecology and the Environment verscheen in 2019 een artikel onder de titel ‘When cities are the last chance for saving species’. Het onderzoek draaide om de vraag hoe natuurbescherming eruitziet als steden voor soorten de laatste ­mogelijkheid tot overleven zijn. Het ging niet over het nut van dierentuinen voor het behoud van de reuzenpanda of de Siberische tijger, maar over wilde soorten die nergens meer voorkomen – behalve in steden. 

De auteurs, twee biologen van de universiteit van Melbourne, noemden 39 soorten die in Australië bedreigd zijn en nog ­uitsluitend voorkomen in de stedelijke omgeving. Het zijn voornamelijk planten, waaronder uiterst fraaie orchideeën, maar er zit ook een reptiel tussen, de ‘Western swamp tortoise’ Pseudemydura undina. Er zijn steden die maar één zo’n bedreigde soort huisvesting bieden, maar in Melbourne en Hobart zijn het er zes, in Perth zeven (waaronder die schildpad) en in ­Sydney twaalf. 

Ik weet niet of we inmiddels ook in ons land soorten kennen die hier oorspronkelijk thuishoren maar nu nog alleen in de stedelijke parken, tuinen, begraafplaatsen en wegbermen overleven; dat zou een interessant onderzoek zijn. Nu het agrarische platteland steeds meer een groene mais- en raaigraswoestijn wordt en het stedelijke groenbeheer juist meer op ecologische grondslag wordt gebaseerd, zou het me niet verbazen.

Stromend water

Ik moest aan het genoemde Australische ­onderzoek denken toen ik in Straatgras, het magazine van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam, het bericht las van het eerste stedelijke broedgeval van de grote gele kwikstaart. De eerste keer dat ik deze fraaie vogelsoort met ­eigen ogen zag, is een vijftiental jaar geleden in Twente. Om precies te zijn vloog het vogeltje langs de oever van de Dinkel vlak bij de water­molen van Singraven. Mijn ornithologisch bekwame metgezel legde uit dat zoiets de typische habitat van de soort is; ze leven graag bij stromend water. 

Sindsdien herken ik ze af en toe, vorig jaar nog bij een beek in Midden-Frankrijk. Maar een beek is toch iets anders dan een grote schutsluis midden in het immer hectische ­Rotterdam.

Beeld Garry Bakker/bureau Stadsnatuur Rotterdam

De waarneming begon in mei van dit jaar, toen een medewerker van bureau Stadsnatuur in het Park bij de Euromast een foeragerend mannetje waarnam. Een paar dagen later zag hij zelfs een paartje in de weer. Dat zou ­kunnen duiden op een broedgeval, maar ja, waar vind je in zo’n omgeving een nestje? 

Langdurig obser­veren wees erop dat de vogels steevast wegvlogen in de richting van de Grote Parksluis, een schutsluis die de binnenvaart vanuit de Nieuwe Maas toegang geeft tot de Schie. Het sluiscomplex is omgeven door immer drukke verkeerswegen. Er bleek daar inderdaad een nest te zijn, verstopt in een spleet in de kademuur; vlak ernaast groeide als decoratie een muurvarentje uit een voeg. Dat de natuur de stad intrekt om zich het vege lijf te redden, is zowel droevig als hoopgevend. Iemand schreef laatst op Twitter dat in Californië de helft van de bedreigde insectensoorten alleen nog maar in steden en industriegebieden voorkomt. Waar gaat het heen met de wereld?

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden