Koning Willem-Alexander wandelt met Teus Baars van Zeeuwind en Monique Sweep van Deltawind door Windpark Krammer, het grootste turbinepark dat in Nederland in handen van burgers is.

InterviewSocioloog Fleur Goedkoop

De groene burgerbeweging is kien op zelfstandigheid, maar samenwerking kan de milieuwinst vergroten

Koning Willem-Alexander wandelt met Teus Baars van Zeeuwind en Monique Sweep van Deltawind door Windpark Krammer, het grootste turbinepark dat in Nederland in handen van burgers is.Beeld ANP

Burgers die groene projecten beginnen, doen dat voor het milieu én om zelfredzaam te worden, zegt sociologe Fleur Goedkoop. Ze willen best samenwerken met gemeenten of bedrijven, maar hebben zo hun reserves.

Onafhankelijkheid is een kernwaarde in de duurzame burgerbeweging, die van onderop projecten initieert. “Burgers beginnen eigen initiatieven vaak uit onvrede over de voortgang die politiek en bedrijfsleven boeken met duurzaamheid”, zegt Fleur Goedkoop (32), die aan de Rijksuniversiteit Groningen recent promoveerde op onderzoek naar de groene burgerbeweging. De vrijwilligers die zelf een milieu-initiatief optuigen om versnelling te bereiken, willen best samenwerken met een lokale overheid of bedrijf. “Maar ze hebben tegelijk hun reserves”, concludeert de sociologe.

Goedkoop deed voor haar proefschrift onderzoek naar de drijfveren van mensen die zelf een groen energieproject realiseren, zoals coöperaties die eigen windmolens of zonnevelden bezitten. Uit de promotie spreekt als vanzelf een kleine typering die van toepassing is op personen die in aanmerking komen voor de Trouw Duurzame 100 – waarin ook groene energiecollectieven staan. Vanaf zaterdag 8 mei kan iedereen weer een burgerinitiatief nomineren voor de lijst van 2021, die in oktober uitkomt.

Sociaal contact en gemeenschapszin

“De kartrekkers van een burgerinitiatief zijn sterk gemotiveerd om het voortouw te nemen binnen hun lokale gemeenschap.” Andere deelnemers zien de waarde van het sociale contact en de gemeenschapszin als ze meedoen aan een groen burgerinitiatief, aldus Goedkoop. Dat maakt het voor andere burgers aantrekkelijk om aan te haken.

De laatste jaren groeide de beweging van burgers die zelf schone energie produceren in Nederland flink. “Burgers hebben meer dan zeshonderd duurzame energieprojecten opgezet.” En dan heeft Goedkoop nog niet gekeken naar de honderden initiatieven voor bosaanplant, duurzame voeding, recycling, afval rapen of het redden van kwetsbare insecten en planten.

Fleur Goedkoop: ‘Jongeren bereiken is vaak nog lastig’. Beeld
Fleur Goedkoop: ‘Jongeren bereiken is vaak nog lastig’.

‘Wantrouwen kan een drempel vormen’

Door digitale kanalen zoals Instagram of Facebook aan te spreken, kunnen burgerprojecten verder groeien, denkt Goedkoop. “Zo zouden duurzame projecten ook jongeren beter kunnen bereiken”, vermoedt Goedkoop. “Dat is vaak nog lastig.”

Maar internet is niet zaligmakend. “Juist het bestaande sociale netwerk lijkt van belang, zoals een sportvereniging, een kookclub of de kerk.” Verder zou de samenwerking met bedrijven en gemeenten de groene burgerbeweging kansen op uitbreiding kunnen bieden, volgens de sociologe. “Ze hebben expertise en financiële middelen”, zegt Goedkoop. Door een burgerinitiatief te ondersteunen, als partner, kunnen schaal en resultaat toenemen.

null Beeld

“De wederzijdse bereidheid tot samenwerking is er vaak wel, maar wantrouwen kan een drempel vormen”, constateert Goedkoop, die ook Britse burgerprojecten onderzocht. “Burgers die zelf een duurzame organisatie opzetten, willen doorgaans bijvoorbeeld de zeggenschap niet te veel afstaan aan een commerciële partij of gemeente.” Dat geldt vooral voor projecten die zelfredzaam centraal stellen, zoals een collectief voor eigen groenteteelt of een autarkische woonwijk. Samenwerking tussen bedrijven en burgers bij groene energieprojecten sluit aan bij afspraken uit het landelijk Klimaatakkoord. Daarin ligt vast dat bedrijven ernaar streven 50 procent van wind- of zonneprojecten in lokaal eigendom krijgen. “Dat maakt de vraag hoe samenwerking vorm te geven en de rol van de burger urgent.”

Ook lokale overheden zoeken aansluiting bij duurzame burgerinitiatieven voor het bereiken van klimaatdoelen. Volgens Goedkoop kan meer samenwerking tussen burgers, bedrijven en overheid meer milieuwinst opleveren. “Als partijen bereid zijn om tijdig samen op te trekken, in goed overleg en met gedeelde zeggenschap, kunnen er kansen ontstaan.”

Lees ook:

Deelplatform voor moestuiniers toont de kracht van onderop. ‘Jouw walnoten voor mijn aardbeien?’

Vanaf nu kan het weer: iemand nomineren voor de Trouw Duurzame 100. De nummer 100 van vorig jaar, het deelplatform voor moestuiniers ‘Vers uit de Tuin’, toont de kracht van onderop.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden