De wondere vogelwe­reld van O.C. HooymeijerGifhaan

De gifhaan slaat op bloeddorstige wijze zijn prooi aan de haak

Gifhaan Beeld O.C. Hooymeijer
GifhaanBeeld O.C. Hooymeijer

Gifhaan
Tatatraonideaxius tocidius L 49 cm

De meest algemene en verspreide niet-bestaande hoenderachtige. Echte carnivoor. Talrijk in geheel Europa, met uitzondering van Malta en het Griekse vasteland. Te vinden zowel op de uitgestrekte toendra’s in het noorden van Rusland, als op de verdroogde vlaktes van Extremadura in Spanje. Kan echter ook voorkomen in de zompige, natte veenweidegebieden meer in het westen van zijn leefgebied. In Nederland broedgevallen op de uitgestrekte grasvlaktes van Friesland, de heidevelden van Drenthe maar ook op de aardappelpercelen van Zeeuws-Vlaanderen. Noordelijke exemplaren kunnen in koude perioden zuidelijk trekken, maar doen dat liever niet.

Verenkleed overwegend bruin met donkere en lichte accenten. Zie helderwitte kop met donker voorhoofd. Schijnbaar vriendelijk voorkomen. Jachtpatroon echter wreed. Slaat met de onder de staart verborgen liggende lange ‘angel’ op bloeddorstige wijze zijn prooi. Deze circa 20 centimeter uitklapbare lange verhoornde staartpen met aan het uiteinde een vlijmscherpe, giftige weerhaak is een gedegen ‘wapen’ bij het vangen van prooien. Deze bestaan meest uit amfibieën, reptielen, de grotere insecten en geleedpotigen.

Knaagdieren als rat en muis zijn favoriet. Maar ook vogels, waaronder zelfs zijn eigen soortgenoten, zijn regelmatig het slachtoffer van deze op het eerste gezicht alleraardigste Gifhaan. Bij het jagen vertoont met name het mannetje een uiterst geraffineerd gedrag: met neerwaartse kop lijkt hij al lopend te speuren naar zaden, kleine wormachtigen en larven. Een achterlangs lopende, van geen enkel gevaar bewust zijnde prooi is echter reddeloos verloren en heeft geen enkele kans tegen de pijlsnel uitslaande giftige haak.

Balts, een boeiende, nogal risicovolle dans, waarbij wijfje en mannetje elkaar in een schijngevecht, met de snavel, de scherpe klauwen, maar vooral met de lange dodelijke staartpen belagen. Wanneer wijfje zich ‘gewonnen’ geeft vindt de paring in slechts enkele seconden plaats. Het kan in een enkel geval echter ook gebeuren dat met name het mannetje per ongeluk met de giftige haak geraakt wordt en sterft. Het wijfje vertoont in dit geval geen enkel mededogen, en schijnt zelfs ‘opgelucht’ te zijn dat de paring, de nestbouw, het leggen en het uitbroeden van de eieren alsmede het voederen en grootbrengen van de jonge Haantjes met een jaar is uitgesteld. Roep, alleen door wijfje bij het verlaten van de ‘plaats delict’, een licht ironisch krassend ‘PPPPPrrrikkkePPPpprrrikkekrekkrek’.

Gifhaan Beeld O.C. Hooymeijer
GifhaanBeeld O.C. Hooymeijer

Volksvogelwijsheid

Herkomst: Spanje (regio Almadrèjo Santia)
Attención al la mujer con un piccardatto sus la traje!’ Vertaling: ‘Pas op voor de vrouw met een ‘piccardatto’ (traditioneel steekwapen bij het stierengevecht. Noot vert.) onder haar staart!’

Iedere week beschrijft O.C. Hooymeijer een vogel die aan zijn brein is ontsproten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden