De EU heeft zijn criteria afgezwakt, en dus mag het meeste landbouwgif gewoon worden gebruikt

Beeld afp

Door verwatering van de Europese regels hoeft vrijwel geen landbouwgif van de markt te worden gehaald.

De Europese wetgeving tegen landbouwgif met hormoonverstorende stoffen is onder invloed van de industrielobby ernstig afgezwakt. Dat zegt de Europese milieuorganisatie Pesticide Action Network (Pan) na het doorspitten van honderden interne documenten van de Europese Commissie.

Volgens Pan zullen door verwatering van de Europese regels geen of vrijwel geen pesticiden met hormoonverstorende eigenschappen van de markt worden gehaald. Tien jaar geleden, toen de Europese wetgeving werd aangekondigd, was er nog sprake van een verbod op meer dan dertig bestrijdingsmiddelen.

Het Europese systeem om bestrijdingsmiddelen te beoordelen op hormoonverstoorders is volgens Pan in Brussel stelselmatig uitgehold. De milieuorganisatie zegt dat uit interne documenten blijkt dat het Europese directoraat-generaal voor gezondheid en voedselveiligheid (DG Santé) meewerkte aan het verzwakken van het protocol waarmee verdachte pesticiden worden geïdentificeerd. “Dat is ongehoord”, aldus de Hans Muilerman van Pan. “DG Santé behoort pal te staan voor gezondheidsbelangen.”

Hormoonverstorende stoffen als Bisfenol A in plastics, weekmakers (ftalaten) en organotinverbindingen (conserveermiddelen) komen voor in voedsel, verpakkingen, speelgoed, geneesmiddelen en cosmetica. Ze zitten ook in bestrijdingsmiddelen en juist voor die sector waren er vrij harde Europese afspraken. Verdacht landbouwgif moest van de markt, nieuwe middelen moesten aan strenge eisen voldoen, werd in 2009 besloten.  Hormoonverstorende stoffen worden in verband gebracht met ­onvruchtbaarheid en aangeboren ­afwijkingen, overgewicht en hart- en vaatziekten. De stoffen spelen ook een rol bij borst- en prostaat­kanker.

Voorzorgsbeginsel

Omdat schadelijkheid aannemelijk is, geldt in Europa het ‘voorzorgsbeginsel’. Als een volledige risicobeoordeling onmogelijk is, omdat er bijvoorbeeld geen wetenschappelijke overeenstemming is, kunnen overheden de verspreiding van potentieel gevaarlijke producten toch verhinderen. Dat uitgangspunt geldt in Europa voor hormoonverstoorders in bestrijdingsmiddelen.

Uiterlijk in 2013 had de Europese Commissie maatregelen moeten publiceren voor de beoordeling van pesticiden. Het duurde uiteindelijk vijf jaar langer, tot ergernis van veel lidstaten, waaronder Nederland. Aanvankelijk was het directoraat-generaal voor milieu (DG Milieu) leidend bij het ambtelijke proces, maar volgens Muilerman nam DG Santé de leiding ‘na een coup’ over. Hij wijt de afzwakking van de EU-regels vooral aan een fanatieke lobby van de chemische industrie.

De Europese koepel van fabrikanten van bestrijdingsmiddelen ECPA benaderde in 2016 premier Mark Rutte in de lobby tegen strengere regels. Nederland was toen EU-voorzitter. “Het is niet-productief stoffen te verbieden die voor Europese landbouwers belangrijke voordelen bieden”, schreef ECPA aan Rutte en de voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker.

In sommige bestrijdingsmiddelen zitten hormoonverstorende stoffen, die vooral voor kinderen risico's opleveren. Beeld TRbeeld

Impactanalyse

In 2015 werd in Brussel een impact-analyse uitgevoerd, waarin de voor- en nadelen van maatregelen tegen elkaar werden afgewogen. Volgens Pan is het toen misgegaan. De organisatie stelt dat DG Milieu, dat vasthield aan naleving van de afspraken uit 2009, werd overstemd door de Brusselse DG’s, die over industrie en landbouw gaan. Deze DG’s wilden dat ook niet-wetenschappelijke argumenten, zoals het economische belang van bestrijdingsmiddelen voor de teelt, zouden meetellen in de beoordeling.

Een woordvoerder van de Europese Commissie zegt zich niet te herkennen in de beschuldigingen. “De bescherming van de volks­gezondheid is onze prioriteit. De criteria zijn objectief en transparant tot stand gekomen en wetenschappelijk onderbouwd.”

‘Met slappe regels is geen gif te verbieden’

Als enige EU-lidstaat stapte Zweden in 2015 naar de Europese rechter om de invloed van fabrikanten te voorkomen. Zweden kreeg gelijk: economische belangen van de fabrikanten en de landbouw mogen geen rol spelen bij het be­oordelen van hormoonverstorende pesticiden.

De Europese Commissie weigerde aanvankelijk documenten openbaar te maken. Pas na jaren procederen bij het Europese Hof van Justitie ging de commissie overstag, zegt Muilerman. Brussel wilde een deel van de documenten niet vrijgeven, ondanks een uitspraak van het Europese Hof. De commissie had dertig documenten volledig onleesbaar gemaakt. Pan kreeg pas inzage na een tweede procedure bij het hof.

“De eerste uitspraak werd door de Europese Commissie volledig genegeerd”, aldus Muilerman. Pan beriep zich met succes op het Verdrag van Aarhus uit 1998, waarin staat dat in Europa milieu-informatie van overheden altijd openbaar is.

Volgens een woordvoerder van de Europese Commissie zijn de besluitvorming en de ambtelijke voorbereiding zorgvuldig verlopen. “Het proces is zeer transparant geweest. De lidstaten hebben het commissievoorstel in juli 2017 goedgekeurd. Het was een belangrijke stap om mens en milieu beter te kunnen beschermen tegen schadelijke stoffen. Met deze regels is de EU een wereldwijde voorloper.” Muilerman wijst erop dat tot dusver nog niet één pesticide op last van de EU van de markt is gehaald.

Lobby

Muilerman zegt dat fabrikanten van pesticiden stevig hebben gelobbyd bij de Europese Commissie. “Op elke wetenschappelijke studie kwamen van de industrie tegenrap­portages, waarin de conclusies werden bestreden – de bekende tactiek van verwarring zaaien.”

In Nederland pleitte Wemos, een maatschappelijke organisatie die zich inzet voor betere toegang tot gezondheidszorg, afgelopen jaar voor een nationaal plan voor hormoonverstorende stoffen. De Tweede Kamer nam het plan over. In een Kamerbrief, afgelopen april, schreef minister Bruins (VWS) dat het beleid door Brussel wordt bepaald. Hij kondigde aan dat de voorlichting aan burgers over deze stoffen zal worden verbeterd.

“Wij vinden nog steeds dat Nederland meer kan doen om de burger te beschermen tegen blootstelling aan deze stoffen”, aldus Wemos. “Er zijn geen concrete maatregelen aangekondigd om blootstelling te verminderen. Dat betreuren wij.”

Lees ook: 

Brussel komt met lijst hormoonverstorende stoffen

De Europese Commissie heeft een lijst opgesteld met de wetenschappelijke criteria die bepalen welke stoffen hormonen kunnen ontregelen. EU-commissaris Vytenis Andriukatis (Gezondheid) zei (in juni 2016)  in Brussel ‘terdege te beseffen dat er groeiende zorgen over deze stoffen bestaan’.

Kleine kans op verbod hormoonverstorende stoffen

“Het is een zwarte dag voor de volksgezondheid,” volgens Europarlementariër Bas Eickhout. Hij doelde daarmee op de richtlijnen voor hormoonverstorende stoffen (EDC’s) die de Europese Commissie na vele jaren vertraging in juni 2016 presenteerde. Volgens experts is de kans dat er van de lijst met ongeveer 25 stoffen één verboden wordt, met deze criteria nihil.

‘Goedkope of dure crème, bijna overal zit microplastic in’

Schoonheid is een begrip met veel laagjes. Zeker voor vrouwen. Heb je wel eens een bekende vrouw gezien die helemaal zonder make-up in het openbaar optrad? Het is een menselijke behoefte om mooi gevonden te worden, maar de cosmetica-industrie heeft dat begrip gekaapt.

Aardbeien zes keer giftiger dan ander fruit door ‘cocktaileffect’

Van alle Nederlandse groenten en fruit zijn de meeste bestrijdingsmiddelen te vinden op aardbeien. Opgeteld zorgen die voor een ongezonde cocktail. Goed afspoelen helpt niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden