ReportageKweekbassins

De eerste Hollandse garnalenkwekerij van Nederland teelt groente en kweekt vissen in zeewater

Erik Moesker wil ondermaatse Hollandse garnalen achter de dijk bij Bierum in water uit de Eems opkweken tot grote exemplaren.  Beeld Reyer Boxem
Erik Moesker wil ondermaatse Hollandse garnalen achter de dijk bij Bierum in water uit de Eems opkweken tot grote exemplaren.Beeld Reyer Boxem

Te kleine Hollandse garnalen worden door vissers teruggegooid in zee. Erik Moesker van Noordoogst Aquaponics probeert deze ondermaatse exemplaren achter de dubbele dijk bij het Groningse Bierum op te kweken tot grote exemplaren. De garnalenpoep doet weer dienst als mest voor zilte gewassen als lamsoor, zeekraal en zeewier.

Marianne Wilschut

Vanaf de dubbele dijk bij het Groningse Bierum heb je een prachtig zicht op de windmolens en fabrieken van de Eemshaven en de grazende schapen op de dijk. Boven het water van de Eems drijven immense wolkenpartijen. Bij helder weer is aan de overkant van de Eemsmonding Duitsland te zien. Achter de dijk zelf is sinds kort ook het nodige te zien. In twee grote, uitgegraven kweekbassins doet Erik Moesker van Noordoogst Aquaponics daar een poging om ondermaatse Hollandse garnalen op het land op te kweken tot grote exemplaren. Het is de eerste Hollandse garnalenkwekerij van Nederland.

De garnalen zijn een paar dagen daarvoor opgevist door een bevriende visser. In het troebele water zijn de grijze dieren met hun lange voelsprieten en donkere kraaloogjes nog goed te onderscheiden. De garnalen zwemmen in water dat Moesker uit de Eems heeft gepompt. “Ik denk dat ik er nog wat zout water bij moet doen”, zegt hij terwijl hij de bakken inspecteert. “Door al dat regenwater dat de afgelopen periode is gevallen, staat het water in de kweekbakken wel 10 cm hoger. Ik weet niet of de garnalen met dat zoete water erbij kunnen overleven. De mortaliteit is hoog.”

Moeskers garnalenkwekerij is nog een experiment. Onderdeel van dat experiment zijn ook de zeewier en zilte gewassen als lamsoor, ijskruid, zeekraal en de zeebanaan die in en rondom de bassins in de grond staan. De garnalenpoep in het water van de kweekbakken doet dienst als mest voor deze zilte gewassen. Omdat de garnalen en de groenten andere zoutbehoeftes en stroomsnelheid nodig hebben, staan ze in verschillende bakken. De stroom voor de zuurstofpomp van de bak waarin de garnalen zitten, komt van een klein windmolentje op het dak van de bouwkeet van Moesker.

Erik Moesker aan het werk in zijn kweek-bassins. Hond Kafka is ook van de partij. Beeld Reyer Boxem
Erik Moesker aan het werk in zijn kweek-bassins. Hond Kafka is ook van de partij.Beeld Reyer Boxem

De Azteken deden het al

Aquaponics, het kweken van vissen in combinatie met het telen van groenten, is een voedselconcept dat al door de Azteken werd toegepast in drijvende tuinen. Wereldwijd wordt ermee geëxperimenteerd. “Maar dat gebeurt meestal in zoet water met vissen als tilapia”, weet Moesker. “Aquaponics in zeewater is een heel andere tak van sport. Ik ben een van de weinigen ter wereld die daarmee experimenteert.” Moesker heeft al ervaring met het opkweken van zeebaars en wil straks, naast de Hollandse garnalen, ook schelpdieren zoals kokkels en vongole achter de dijk gaan kweken.” Hij wijst naar een stuk land achter zijn bouwkeet waar zijn hond Kafka aan het spelen is. “Daar kunnen allemaal bassins komen te staan met onder andere garnalen en schelpdieren.”

Het idee voor het kweken van de garnalen kreeg hij van een visser uit Zoutkamp. “Hij vertelde mij dat ze ondermaatse exemplaren meestal weer teruggooien in zee om die later weer op te vissen. Als je die garnalen op land verder kunt kweken dan scheelt dat diesel en bodemverstoring omdat de vissers er minder vaak op uit hoeven.”

Met zijn plan wil Moesker de garnalentraditie van dit deel van Groningen nieuw leven inblazen. “Ik ben geboren in Delfzijl en vroeger lag de haven daar vol met garnalenkotters. Nu zijn er nog maar een paar garnalenvissers in de Waddenzee over en die kotters liggen vooral in Lauwersoog. Het zou mooi zijn als ik de garnalentraditie in de Eems een nieuwe draai zou kunnen geven.”

null Beeld Reyer Boxem
Beeld Reyer Boxem

Verscheept naar Marokko om gepeld te worden

Die nieuwe draai uit zich ook op het culinaire vlak. Hollandse garnalen worden na de vangst aan boord meteen gekookt en daarna verscheept naar Marokko om daar te worden gepeld. “Je kunt deze garnalen niet rauw krijgen, terwijl daar culinair gezien interessante mogelijkheden voor zijn. In landen als Frankrijk en België zijn restaurants en consumenten ook bereid om te betalen voor rauwe grote garnalen. Dat zou een afzetmarkt kunnen zijn.” Hij denkt ook dat zijn garnalen gezonder zijn. “Aan de gekookte exemplaren worden allerlei conserveringsmiddelen toegevoegd. Dat is bij verse, rauwe garnalen niet nodig.”

Voor zijn zilte aquaponicsproef krijgt Moesker subsidie van de provincie Groningen vanuit het programma Rijke Waddenzee. Hij wijst naar de dijk: “Zie je die knik daar? Eigenlijk moet deze dijk vanwege de kustbescherming worden opgehoogd, maar door die knik is dat een lastige operatie voor Rijkswaterstaat. Daarom is een dubbele dijk aangelegd. Dat betekent wel dat in het zeldzame geval van hoog tij het water over de eerste dijk heen kan komen. De grond achter die dijk is daarom zilt. Omdat niet ­iedere agrariër of ondernemer het ziet zitten om op dat grondtype te gaan pionieren heb ik subsidie gekregen om te kijken wat er hier zoal mogelijk is op deze zilte grond.”

null Beeld Reyer Boxem
Beeld Reyer Boxem

Voor Moesker die op het terrein van de voormalige Suikeruniefabriek in de stad Groningen al eerder experimenteerde met zilte aquaponics, was dit gebied een mooie buitenkans. “Want om nou zeewater naar Groningen te vervoeren is natuurlijk een mijl op zeven. Hier pomp ik het gewoon over de dijk.”

In Groningen is het hem gelukt de garnalen in leven te houden. Hier achter de dijk wil Moesker kijken of het lukt om van het integrale kweeksysteem een verdienmodel te maken. “Mijn doel is niet om zelf een grote garnalenkweker te worden. Dit is een haalbaarheidsonderzoek. Ik denk dat een verdienmodel waarbij je afwisselend garnalen oogst en dan weer zilte groenten het meeste kans maakt. Ook kijk ik of op de zilte grond hieromheen snelgroeiende gewassen aanslaan die veel CO2 opnemen, zoals olifantsgras. Geperst olifantsgras kan in de bouw een goed vulmiddel zijn voor Xiriton, een CO2-neutraal alternatief voor beton.”

Bij het garnalenkweekexperiment werkt Moesker onder andere samen met studenten van de Hogeschool Van Hal Larenstein in Leeuwarden. Zij kijken bijvoorbeeld of de garnalen nog moeten worden bijgevoerd. “Ik verwacht dat dat niet nodig is, want in het zeewater zitten genoeg voedingsstoffen.” Daarnaast hebben garnalen nog een andere voedingsbron, namelijk hun soortgenoten. “Kannibalisme komt veel voor bij garnalen en andere kreeftachtigen. Dat zie ik in de bassins helaas ook gebeuren.”

null Beeld Reyer Boxem
Beeld Reyer Boxem

Lees ook:

Zo vind je een ecologisch verantwoorde schol of pangasiusfilet

De Nederlandse consumptie van vis en ander voedsel uit de zee, zoals krab, oesters en mosselen, is in zestig jaar tijd verdubbeld. Hoe vind je een ecologisch verantwoorde schol of pangasiusfilet?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden