KLM-toestellen geparkeerd op de startbaan van Schiphol, 31 Maart 2020.

Na coronaGroene economie

De economie groen stimuleren, kunnen we het daar al over hebben?

KLM-toestellen geparkeerd op de startbaan van Schiphol, 31 Maart 2020.Beeld BSR Agency

Nu nadenken over waar de miljarden heen moeten om de economie weer op te bouwen, is geen luxe. De roep om dat geld klimaatbestendig uit te geven, klinkt al van gezaghebbende organisaties als de VN en de Wereldbank. 

De bedragen die overheden en centrale banken beloven om de economie te redden zijn duizelingwekkend. Landen en centrale banken stellen ongekend grote bedragen beschikbaar, van tientallen tot duizenden miljarden euro’s. Nu gaat het op dit moment vooral om het lenigen van directe geldnood. Zoals cash voor bedrijven en zzp’ers die geen inkomsten meer hebben maar wel rekeningen en lonen moeten betalen, het verlengen van betalingstermijnen, ruimte voor extra krediet, het geruststellen van financiële markten.

Binnenkort moeten er met al dat geld ook andere, meer concrete keuzes gemaakt worden. Daarom komt nu al de vraag op of het streven zou moeten zijn de economie van voor corona weer op dezelfde manier op te tuigen. Of om dat gelijk zo te doen dat de doelen op het gebied van klimaat en biodiversiteit ook daadwerkelijk gehaald worden. Dat laatste is een noodzaak, stelt de directeur van het Internationaal Energieagentschap (IEA). Van de IEA zijn dertig landen lid, het produceert cijfers over vraag en aanbod van energie en maakt scenario’s. Het is geen groene voorloper, eerder een volger van wat er gebeurt. 

Maar voor Fatih Birol is duidelijk waar het nu heen moet, schrijft hij op de website. “De coronacrisis is ernstig maar zeer waarschijnlijk tijdelijk. Intussen is de dreiging van klimaatverandering, die van ons vraagt de uitstoot van broeikasgassen substantieel te verlagen, blijvend.” De crisis van vandaag moet niet de aanpak van die uitstoot hinderen, vindt Birol. De stimuleringsplannen die nu gemaakt worden bieden een ‘uitstekende kans’ om aan een toekomst met duurzame energie te bouwen. Overheden hebben grote invloed op de energievoorziening, constateert de IEA, ze zijn direct of indirect betrokken bij 70 procent van de investeringen in deze sector.

‘Er zullen dingen onomkeerbaar veranderen’

Ook VN-baas Antonio Guterres beschouwt de coronacrisis, hoe ellendig ook, als een kans voor een ‘betere economie’. “We hoeven niet exact dezelfde economie na te maken als die we hadden”, zegt hij. Er zullen dingen onomkeerbaar veranderen, denkt Guterres, “we moeten een meer duurzame en inclusieve economie kunnen opbouwen”.

Paul Polman, voormalig bestuursvoorzitter van multinational Unilever en nu bij verschillende organisaties actief voor een duurzamere wereld, doet ook een oproep voor een groen herleven van de economie. Covid-19 is een ‘wake-up call’ voor hoe de mensheid met de planeet omgaat, schrijft Polman in een opiniestuk. “We moeten gaan leven binnen de planetaire grenzen.” Bedrijven moeten dit serieus nemen, volgens Polman, ook in hun eigen belang. “Het is simpelweg niet mogelijk voor bedrijven om succesvol te zijn in een wereld met voortgaande klimaatverandering, verslechtering van de ecosystemen en toenemende ongelijkheid.”

Herstelplannen groen invullen is wel makkelijker gezegd dan gedaan, constateert het World Resources Institute (WRI). Dat is een onafhankelijke denktank die onderzoek doet naar hulpbronnen en gegevens levert voor bijvoorbeeld het klimaatakkoord gesloten in Parijs. De neiging na crises is om geld in ‘schep-klare’ projecten te steken, constateert het WRI. Grote infrastructuur, industrie die al bekend is, waaronder kolencentrales en de auto-industrie. 

Overheden hebben nu twee keuzes

Tijdens de financiële crisis in 2008 nam de CO2-uitstoot door krimpende economieën in 2009 af met 1,4 procent. In 2010 steeg de uitstoot weer, maar dan stukken harder, met 5,9 procent. Overheden hebben nu twee keuzes, stelt het WRI. Of ze geven het geld zo uit dat ze zich weer voor tientallen jaren opsluiten in fossiele, luchtvervuilende productie. Of ze versnellen de onvermijdelijke overschakeling naar groene energie. Duur? Het is maar hoe je het bekijkt stelt WRI. Voor de rijke landen van de Oeso is bijvoorbeeld berekend (voor het jaar 2010) dat luchtvervuiling veroorzaakt door vervuilend vervoer 1700 miljard dollar aan kosten met zich meebrengt door ziektes en vroegtijdig overlijden.

Juist klimaatvriendelijke investeringen doen de economie goed, berekende eerder New Climate Economy, een internationale club waar onder anderen regeringsleiders, de IMF-baas, economen en ceo’s lid van zijn. Daadkrachtige klimaatactie levert de wereld tot 2030 26.000 miljard dollar aan economisch gewin op, vergeleken met op dezelfde voet voortgaan. 65 miljoen groene banen kunnen er zo ontstaan. Ook voor nog ontwikkelende economieën gaat op dat bouwen aan een klimaatbestendige samenleving op termijn meer economische groei oplevert, heeft de Global Commission on Adaptation, ook een wereldklimaatclub, in kaart gebracht. Er is daarnaast een groeiende berg onderzoek, zo stelt het WRI, dat bedrijven die op 100 procent hernieuwbare energie draaien en ondernemingen die actief klimaatbeleid voeren, het beter doen dan hun concurrenten. Het zou daarom, wil het instituut maar zeggen, niet logisch zijn deze korte termijn economische crisis te bestrijden met investeringen die op de lange termijn slecht uitpakken.

Duurzame, veerkrachtige economie

Ook de Wereldbank dringt er op aan geld zo te investeren dat het bijdraagt aan een duurzame, veerkrachtige economie. Op dit moment is het nog niet aan de orde de vraag te stimuleren, constateert de Wereldbank. Eerst moet alle inspanningen naar het onder controle krijgen van het virus en het veiligstellen van inkomens van huishoudens. In de tweede fase, als er weer aan investeringen en uitgaven gedacht kan worden om de economie aan te zwengelen, moet de blik naar de lange termijn. De wereldeconomie af helpen van fossiele brandstoffen staat daarbij op nummer één, aldus de Wereldbank. Schaf fossiele subsidies af, is het advies, de lage olieprijzen nu helpen daarbij. Stel nieuwe belastingen in op de uitstoot van kooldioxide of het gebruik van olie, kolen en gas. Steek geld in energiebesparing, productie van hernieuwbare energie, herstel van ecosystemen, schoon water en duurzaam vervoer, van metro’s tot fietspaden. Het kan nog maanden duren voordat die keuzes op tafel liggen, constateert de Wereldbank, maar het is nu het moment om de beste opties te inventariseren. Die hoeven niet allemaal opnieuw verzonnen te worden. Er ligt al van alles aan groene projecten en plannen.

Ook vanuit de Europese Unie komt een oproep de herstelgelden zo uit te geven dat de klimaatdoelen gehaald gaan worden. De Europese Raad, het gezelschap van regeringsleiders, heeft een verklaring uitgegeven met onder meer dat voornemen erin. We moeten eerst het virus bestrijden, melden ze, maar we moeten nu al beginnen het herstel op poten te zetten en de Europese Commissie moet ervoor zorgen dat de ‘groene transitie’ daar deel van uitmaakt. Commissaris Timmermans, belast met klimaat, is dat ook van plan en riep op de lange termijn niet uit het oog te verliezen. De Europese ‘Green Deal’, het plan om in 2050 netto nul broeikasgassen uit te stoten, moet niet in de wachtstand komen, vindt hij. “Als er betere tijden komen – en dat zal gebeuren – zullen we meer dan ooit vastbesloten zijn mensen en de planeet te beschermen en van de natuur om ons heen te genieten”, schreef Timmermans op Twitter.

Nederland heeft zich nog niet van officiële zijde uitgelaten over de invulling van het hulppakket. Minister Wiebes van economische zaken en klimaat heeft de Kamer wel laten weten nu niet te kunnen zeggen hoe aan het arrest in de Urgenda-zaak te voldoen, 25 procent minder uitstoot. Hij zou voor 1 april duidelijk maken hoe de emissies verder omlaag kunnen, maar er zijn nu ‘andere prioriteiten’, aldus Wiebes. Wel kijkt hij of kolencentrales tijdelijk minder hard kunnen draaien ten gunste van gascentrales, of dat er toch een kolencentrale eerder sluit.

Lees ook:

Schone lucht heeft in China meer levens gered dan het coronavirus kostte

Het onmogelijke gebeurt, schrijft columnist Patrick Jansen. Plotseling is de hemel weer strakblauw zonder strepen. Is de CO2-concentratie al twee maanden lang niet gestegen. Is de zwaar vervuilde lucht in China en Noord-Italië op slag geklaard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden