De dorpsmolen heeft draagvlak

De dorpswindmolen van Reduzum wordt liefkozend 'us mûne' genoemd. Beeld Kees van de Veen

De twintig jaar oude windmolen van het Friese Reduzum begint wat af te takelen. Er moet een nieuwe komen. Maar het provinciebestuur wil af van alleenstaande dorpsmolens.

Als er één windturbine in Friesland breed draagvlak heeft, dan is het de dorpsmolen van Reduzum. De molen heeft ons dorp vooruitgang gebracht, zegt Henk Vellinga, voorzitter van de stichting Doarpsmûne in Reduzum. Maar nu wil Reduzum (1100 inwoners), krimpdorp onder de rook van Leeuwarden, een nieuwe, grotere molen. De provincie heeft andere plannen.

Meer dan 60.000 euro leverde de Reduzumer molen in de afgelopen jaren op aan winst. Geld dat direct ten goede kwam aan het collectief van eigenaren: het dorp. De basisschool, de gymzaal en de sportkantine kregen zonnepanelen, dorpshuizen van de naburige kernen Friens en Idaerd werden opgeknapt, er kon een schoolbusje worden onderhouden en ook de kerstboomverlichting werd uit het stroompotje gefinancierd. Er ligt nu een plan om kunstgras voor het korfbalveld te financieren uit de opbrengst van de molen.

Vergoeding
Alleen, de twintig jaar oude molen loopt op z'n eind. De onderhoudskosten zijn inmiddels gestegen tot 10.000 euro per jaar. De opbrengst in kilowatturen zakt ook, maar dat is een verschijnsel dat zich bij alle windmolens voordoet: het waait iets minder constant, zelfs in Friesland. Vellinga: "In de beginjaren hadden we een opbrengst van zo'n 500.000 kilowattuur per jaar. Nu zijn we blij met 400.000 kWh."

Ook de vergoeding die de elektriciteitsbedrijven geven voor de opgewekte stroom is sterk gedaald: in de beginperiode kreeg Vellinga's stichting 16 cent per kWh. Onder druk van de sterk dalende grondstofprijzen voor elektriciteitsproducenten (steenkool is spotgoedkoop), ligt de inkoopprijs nu op 3,5 cent per kWh. Maar in Reduzum betekent elke wiekslag van 'us mûne' nog altijd: kassa!

Er is een plan voor een nieuwe molen. Reduzum wil dan meteen een iets grotere. De nieuwe mast zal zo'n tien meter hoger zijn, tot zo'n 44 of 55 meter. Het vermogen wordt van nog geen kwart megawatt opgeschaald tot bijna 1 megawatt, zowat vier keer zoveel. Dat moet een opbrengst opleveren van ruim een miljoen kilowattuur per jaar, genoeg om Reduzum en de buurdorpjes Friens en Idaard volledig zelfvoorzienend te laten zijn. In de drie dorpen liggen namelijk ook veel zonnepanelen op de daken, dus groene stroom genoeg straks. De nieuwe molen kost een miljoen euro, op te brengen door het dorp én door rijkssubsidie.

Hoop
Strak plan. Maar: ook Friesland wordt verscheurd door windmolendiscussies. In het provinciehuis aan de Tweebaksmarkt in Leeuwarden ligt morgen een voorstel van Gedeputeerde Staten op tafel waarin staat dat het gros van de windmolens die de provincie vanwege het nationale windplan moet bouwen, in het IJsselmeer zal worden gezet. Voor solitaire windmolens is geen plaats meer, ook de opschaling van bestaande molens (lees: die van Reduzum) is ongewenst. Aldus Gedeputeerde Staten.

Vellinga: "Ja, dat is voor ons geen goed nieuws. Maar onze hoop is gevestigd op Provinciale Staten, we verwachten dat de politiek met allerlei aanpassingen komt.'' Morgen vergadert de Statencommissie over het voorstel van Gedeputeerde Staten en zal duidelijk worden hoe de kaarten liggen. Vellinga is er de man niet naar om zich nu al heel druk te maken over de politieke strubbelingen op het provinsjehûs in de Friese hoofdstad. "Wij hebben al twintig jaar te maken met een provinciebestuur dat een weinig consequent beleid voert. We wachten maar even af." De molen draait tenslotte nog.

Maar vervelender is het voor andere dorpen in Friesland die ook plannen hebben voor eigen dorpsmolens. Die liggen noodgedwongen stil. Vellinga: "Twee jaar terug was het idee dat dorpsmolens, zoals in Reduzum, de toekomst hadden. Op ons initiatief hebben we toen alle Friese dorpen een mail gestuurd en ze uitgenodigd voor een bijeenkomst." Er kwamen vijftig geïnteresseerde dorpen naar het café in Reduzum. Daarvan hebben er inmiddels tien concrete plannen. Met de Heidemaatschappij werkt Reduzum aan een draaiboek voor dorpen die ook een windmolen willen.

36 meter
Het is vooral de Fryske Nasjonale Partij (FNP) en het CDA die zijn gaan dwarsliggen. Ze willen geen molens in het Friese land. Terwijl juist die solitaire molens, mits niet al te hoog, vaak redelijk goed in het landschap passen, zegt Vellinga. "Als je ze maar goed plaatst." Die van Reduzum staat prima, denkt hij. "Heel wat mensen die er dagelijks langs rijden, zien 'm niet eens meer." Het scheelt natuurlijk wel dat de 36 meter hoge windmast van Reduzum een heel eind buiten het dorp staat, in een weiland vlak bij de kruising met de weg naar Sneek. Daar woont bijna niemand.

"De dorpsmolen heeft Reduzum er bovenop geholpen, zegt Vellinga, en daarom begrijpt hij goed dat ook andere dorpen belangstelling hebben. "In de jaren tachtig ging het niet goed hier. Winkels moesten sluiten, de jeugd trok weg, de bibliotheek ging dicht, de lagere school liep terug, er mochten geen nieuwe woningen worden gebouwd. We zijn toen bij elkaar gaan zitten en hebben een tienjarenplan opgesteld. Toen is ook het plan voor een windmolen ontstaan."

Vellinga en zijn mede-initiatiefnemers zijn destijds met certificaten van 100 gulden langs de deur geweest in Reduzum, Friens en Idaerd. Dat leverde ruim twee ton (in guldens) op. Met subsidie en een lening van de bank kwam de rest rond. De dorpsbewoners kregen een nette rente over de certificaten. De schuld kon al na enkele jaren worden afgelost. "Elke euro die de molen daarna heeft opgebracht is in het dorp geïnvesteerd", zegt Vellinga tevreden. "Je kunt zeggen dat de molen ons veel heeft gebracht. Het is niet voor niets dat in het dorp liefkozend wordt gesproken over 'us mûne'."

Friesland kiest voor duur: wind op water

In Friesland moet binnen zes jaar voor 530 megawatt aan windturbines draaien. Uiterlijk 1 januari moet de provincie met een haalbaar plan komen, anders grijpt de rijksoverheid in. Gedeputeerde Staten (GS) van Friesland willen 350 MW aan windmolens in het IJsselmeer plaatsen. De rest komt van een windpark op de kop van de Afsluitdijk en van bestaande windmolens op land.

Het Friese college van GS veegde met dat voorstel een lijvig advies van maatschappelijke organisaties van tafel. Milieu- en natuurorganisaties, planontwikkelaars én omwonenden kwamen begin oktober met een sluitend windplan, dat volgens de initiatiefnemers kon rekenen op draagvlak. De helft van de windopdracht van Friesland kon op land worden gerealiseerd, aldus de adviescommissie, die werd voorgezeten door oud-milieuminister Pieter Winsemius. Die commissie was er gekomen met steun van de provincie.

Het advies was vrij uniek. Voor het eerst was er een plan opgesteld waaraan maatschappelijke organisaties eendrachtig hadden samengewerkt. De commissie adviseerde dertien beoogde windparken te schrappen en dertien andere projecten alleen met (planologische) aanpassingen uit te voeren. De bouw van zeven andere windparken zou zonder meer in gang kunnen worden gezet.

Maar binnen het college van GS viel het voorstel slecht. Vooral de Fryske Nasjonale Partij (FNP) nam afstand van het plan, uiteindelijk ging het hele college overstag. Volgens GS is de weerstand tegen windparken op land toch te groot in Friesland. Het overgrote deel van de Friese windmolens moet daarom in het IJsselmeer komen.

De gang van zaken zit Pieter Winsemius hoog. "Er zijn verwachtingen gewekt bij de drie maatschappelijke partijen die het advies hebben opgesteld, het Platform Duurzaam Fryslân, de Friese Milieu Federatie en het Comité Hou Fryslân Mooi. Dit is wel erg met de botte bijl gedaan. Het is natuurlijk aan de politiek om met ons advies te doen wat men wil. Dat is legitiem, daar blijf ik buiten. Maar het is duidelijk dat GS in de houdgreep zitten van de FNP. Dit gaat de samenleving heel veel geld kosten, want de bouw van zoveel windmolens in het IJsselmeer kost snel 500 miljoen euro extra. Geld dat niet alleen de Friezen, maar alle Nederlanders moeten ophoesten."

Morgen bespreekt de Statencommissie van Friesland het voorstel van GS. Op 17 december komt het voorstel in de Provinciale Staten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden