Eikenprocessierups

De brandharen zullen jeuken, maar er is nog geen alomvattende oplossing

Waarschuwing voor de eikenprocessierups aan een eik aan de Utrechtseweg in De Bilt.Beeld Rob Huibers

De aftrap van het eikenprocessierupsenseizoen is nabij. En omdat er nog geen gerichte methode is om de beestjes te bestrijden, betekent dat ook dit jaar voor veel mensen weer jeuk en rode plekken.

De eerste rupsen zijn deze week in het vierde larvenstadium gekomen. Dat betekent dat ze de voor de mens vervelende brandharen krijgen, die irritatie aan huid en ogen kunnen veroorzaken. Nu begint ook de vorming van de karakteristieke nesten die rond 20 mei steeds zichtbaarder worden, zo verwacht Arnold van Vliet, voorzitter van het Kenniscentrum Eikenprocessierups en verbonden aan Wageningen University. Vanaf die tijd kunnen de wegwaaiende haren van de rupsen hinderlijk zijn voor wandelaars en fietsers nabij eikenbomen.

Hoe talrijk de rups zich dit jaar gaat manifesteren is nog niet duidelijk, zegt Van Vliet. “Er waren vorig jaar minder vlinders dan het jaar ervoor. Op grond daarvan zou je dit jaar minder rupsen verwachten, maar het is onzeker. Het aantal blijft nog steeds hoog, er zal overlast komen. Ook weten we nog niet waarom er minder vlinders waren. Onduidelijk is hoeveel rupsen er in de grond zijn gekropen en daar nu weer uit zullen komen. Van de dennenprocessierups is bekend dat ze jaren onder de grond in ruststand kunnen zitten.”

Fataal voor andere insecten

De bestrijding van de eikenprocessierups levert ieder jaar discussie op. Vorige maand nog werd een proef met het omstreden middel Vertimic stopgezet nadat onder meer De Vlinderstichting en ecologen hadden geprotesteerd. Het bestrijdingsmiddel werd in de bast van eikenbomen geïnjecteerd, zodat het zich via de sapstromen naar de bladeren zou verspreiden. Maar die methode doodt niet alleen de eikenprocessierups, maar ook allerlei andere insecten die in eikenbomen leven, zoals nachtvlinders.

“We zijn blij dat die proef zo snel weer is gestopt”, zegt Michiel Wallis de Vries, onderzoeker bij De Vlinderstichting. Nu duikt er echter weer een andere methode op, een band met klevend materiaal rond de stam om de rupsen bij hun afdaling naar beneden op te kunnen vangen. “Ook hier is weer het probleem dat het ook voor andere insecten fataal is”, constateert Wallis de Vries. “Er zijn helaas nog te weinig methoden die de eikenprocessierups gericht bestrijden. Een goede natuurlijke manier is het aantrekken van sluipvliegen door slim beheer van de vegetatie op de grond: minder maaien, meer bloemen. Ook koolmezen kunnen helpen, die eten de rupsen op.”

Maar niet op alle plekken is het mogelijk deze natuurlijke vijanden te lokken, ziet Wallis de Vries. Bij een rijtje eiken in een weinig groene omgeving bijvoorbeeld, is dat moeilijk. “Er is onderzoek naar andere methoden, zoals het gebruik van feromonen om de vlinders die uit de rupsen komen in een val te kunnen lokken en een proef met een geurspoor, dat rupsen volgen. Dat is veelbelovend, maar nog niet rijp voor de praktijk.”

‘Alertheid voor de rups moet in ons systeem komen’

Ook Van Vliet constateert dat er nog geen alomvattende oplossing is om de overlast van de rondvliegende brandharen tegen te gaan. “We hebben nog te weinig kennis van wat werkt.” Het middel Xentari wordt wel ingezet door gemeenten, maar ook dat maakt meer slachtoffers dan alleen de eikenprocessierups. “Het is belangrijk een hele goede risico-afweging te maken. Gebruik dat alleen op plekken waar echt geen alternatieven zijn en veel mensen langskomen, niet in het buitengebied dus, waar het wel ook wordt toegepast.”

Het aanpakken van de eikenprocessierups is een zaak van lange adem, stelt Van Vliet. “We moeten er ook mee leren leven dat het beest er is. Mensen die het landschap gebruiken moeten zich daarvan bewust zijn: kijk of je geen oude nesten ziet, als je kind in een eik wil klimmen, is het verstandig om te kijken of er processierupsen of oude nesten in zitten. Die alertheid moet in ons systeem komen.”

Lees ook:

De eikenprocessierups gaat niet meer weg en dat is onze eigen schuld

De eikenprocessierups heeft Nederland overvallen. Het klimaat krijgt vaak de schuld. Nee, zeggen deskundigen. Het is de monocultuur van eiken. En zijn vijanden zijn weggespoten.

Het Limburgs antwoord op de eikenprocessierups

De eikenprocessierups is overal en het lukt veel gemeenten amper de plaag te bestrijden. Behalve in Limburg, daar hebben ze al jaren een oplossing.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden