AnalyseWat wil de boer?

De boeren vechten tegen een veelkoppig monster

Boeren op de Bezuidenhoutseweg in Den Haag rijden voor Huis ten Bosch langs tijdens de actie van boerenactiegroep Farmers Defence Force.Beeld ANP

Boeren voelen zich op allerlei manieren bedreigd in hun bestaan, bleek tijdens hun protest in Den Haag.

Waarom de boeren dinsdag wederom protesteerden in Den Haag? Dat maakte Mark van den Oever, voorman van de agrarische actiegroep Farmers Defence Force, met één gebaar duidelijk. Staand op een podiumwagen hield hij een kistje omhoog, gevuld met Nederlandse streekproducten. “Is dit er over tien jaar nog wel?”, vroeg hij retorisch. De Nederlandse boer, wilde Van den Oever maar zeggen, voelt zich in zijn voortbestaan bedreigd. “Maar wij vechten door.”

Dat gevecht lijkt gevoerd te worden tegen een nogal veelkoppig monster. Er zijn, zo maakten de sprekers op en rond het protest duidelijk, veel verschillende zaken die het boerenbestaan bedreigen. Het wetsvoorstel om stikstof te verminderen, dat minister Schouten van landbouw vorige maand naar de Tweede Kamer stuurde en dat ze nog dit jaar aangenomen hoopt te krijgen. Maar ook de situatie van kalverhouders die in tijden van corona geen vlees kunnen afzetten aan de horeca, het verbod op het gebruik van neonicotinoïden (‘bijengif’) in de bietenteelt (waar Nederland aan vasthoudt terwijl andere landen bij de EU een ontheffing hebben bedongen), de oprukkende vogelgriep en het advies aan de regering om de geborgde zetels in de waterschappen af te schaffen.

Zo lijkt het boerenprotest, met de oogst van het land en het laatste gras al een paar weken geleden gemaaid, een uitlaatklep voor vele grieven. Hoe terecht zijn die?

Landbouw is de grootste bron van stikstof, maar boeren kregen geen enkele maatregel opgelegd

Het wetsvoorstel stikstofreductie dat op de agenda van de Tweede Kamer staat, heeft een nogal lange aanloop gehad. Het vloeit voort uit het vonnis van de Raad van State van mei 2019, dat stelde dat de Nederlandse aanpak om de natuur te beschermen tegen te veel stikstof in strijd is met de Europese regels. En hoewel de landbouw in Nederland de grootste bron van stikstof is, hebben boeren de afgelopen anderhalf jaar geen enkele verplichting opgelegd gekregen om hun uitstoot te verminderen. Bijna kwam er een verplichte veevoermaatregel, maar die ging deze zomer weer van tafel. Wel voerde de regering een snelheidsverlaging in op de Nederlandse snelwegen, maar de uitstootreductie die dit oplevert is minimaal.

Niettemin leeft bij de protesterende boeren het gevoel dat zij moeten wijken om ruim baan te geven aan snelwegen, industrie en luchtvaart. Deels is dat verklaarbaar. In de nieuwe stikstofaanpak kan een boer worden uitgekocht door een fabriek die wil uitbreiden. Op papier neemt de fabriek dan de uitstoot van de boer over. En hoewel zo’n transactie alleen met instemming van beide partijen tot stand komt, vrezen boeren dat bedrijven met diepe zakken lukraak boerderijen zullen opkopen, het platteland zullen laten verpauperen en de uitstoot van de industrie zullen laten toenemen. Ja, de landbouw zorgt zelf ook voor uitstoot, maar dat levert een primaire levensbehoefte op: voedsel.

De nieuwe stikstofaanpak biedt de regering ook de mogelijkheid om boerenbedrijven met een hoge uitstoot nabij een natuurgebied uit te kopen. De betreffende boer mag dan niet elders een nieuwe boerenbedrijf beginnen. Dat lijkt logisch, de uitstoot moet immers verminderen, maar de protesterende boeren ervaren deze voorwaarde als een berufsverbot, een historisch beladen term die betekent dat mensen om politieke redenen bepaalde functies niet mogen uitoefenen.

Boeren tijdens het protest op dinsdagochtend.Beeld EPA

En de vliegtuigen blijven maar vliegen

De boeren hebben hun bedenkingen bij de rol die de luchtvaart speelt in de stikstofdiscussie. Vliegtuigen zouden kunnen blijven vliegen en er kan in Lelystad een heel nieuw vliegveld worden geopend, terwijl de regering de boeren opzadelt met de ene milieuwet na de andere. 

Hier vinden de boeren milieuorganisatie Mobilisation for the environment, de luis in de pels van het stikstofbeleid, aan hun zijde. Volgens Mob vinden op de meeste Nederlandse vliegvelden meer vluchten plaats dan toegestaan en wordt zo de natuurwetgeving overtreden. Minister Schouten gaf de vliegvelden daarop tot 1 oktober de tijd om aan te tonen of hun vergunning in orde is. Zes weken na het passeren van deze datum is het rond dit onderwerp stil.

Farmers Defence Force richtte zich dinsdag met zijn protest tot koning Willem-Alexander. Voor hem was het kistje met streekproducten bedoeld. En hoewel de vorst geen politieke macht heeft, is hij volgens FDF-secretaris Sieta van Keimpema ‘de laatste reddingsboei’. 

Een jaar geleden, tijdens een staatsbezoek aan India, antwoordde Willem-Alexander op vragen van journalisten dat de stikstofproblematiek een kwestie is die ‘we samen moeten oplossen’. Een jaar later blijkt volgens de boeren dat de regering het probleem helemaal niet samen wil oplossen, maar er slechts op uit is de agrarische sector de nek om te draaien. “De wanhoop is tot een onverdraaglijk niveau gestegen”, aldus Van Keimpema in een videoboodschap voor de koning.

Boeren proberen langs Paleis Huis ten Bosch te rijden tijdens de actie van boerenactiegroep Farmers Defence Force (FDF).Beeld BSR Agency

Niet in Den Haag, niet in Leidschendam, maar in Brussel

Behalve tot de koning richtten de boeren zich ook tot supermarktkoepel CBL, omdat de Nederlandse supermarkten te weinig Nederlandse producten zouden verkopen en boeren te weinig zouden betalen voor hun inspanningen. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft  echter becijferd dat driekwart van de Nederlandse landbouwproductie bedoeld is voor het buitenland en niet in de Nederlandse supers komt te liggen.

Milieuorganisatie Mob raadde de boeren eerder al aan om niet in Den Haag (bij de regering) of in Leidschendam (bij het CBL-kantoor) te demonstreren, maar in Brussel. Daar, in EU-verband, wordt het landbouwbeleid gemaakt. Over het gemeenschappelijk landbouwbeleid van de komende zeven jaar wordt deze weken beslist. Voorstellen om boeren meer milieuverplichtingen op te leggen zijn daarbij voorlopig gesneuveld.

Lees ook:

Van blokkades tot brandstichting: het boerenprotest kent in Nederland een lange traditie

Boeren voeren opnieuw actie. Ze staan daarmee ze in een lange traditie van landbouwprotesten. Een blik op de geschiedenis van het boerenprotest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden