Natuurbescherming

De blauwkeelara en jaguar vallen in de prijzen, dankzij Tjalle Boorsma

De blauwkeelara

Hoe bescherm je de Boliviaanse blauwkeelara of de Venezolaanse tijger? De Nederlander Tjalle Boorsma en de Venezolaanse María Fernanda Puerto-Carillo wonnen er elk de prestigieuze Future for Nature Award mee. 

Vijf jaar geleden vertrok Tjalle Boorsma (35) naar Bolivia, voor zijn studie tropische bos- en natuurbeheer. Hij zou daar maanden blijven, maar werd er verliefd. Op Bolivia, maar ook op de blauwkeelara, een ernstig bedreigde papegaaiensoort. Boorsma bleef en ontdekte in 2015 450 van deze ernstig bedreigde vogels én hun leefgebied.

Na zijn studie gaat Boorsma aan de slag voor Asociacion Armonia, een natuurorganisatie die hem vraagt een vogelreservaat te runnen. “Het reservaat was zo’n 11.000 hectare savannehabitat; twee keer zo groot als Nationaal Park De Hoge Veluwe”, vertelt Boorsma via Skype.

Het tellen van de ara’s lijkt onbegonnen werk, maar Boorsma slaagt daar wel degelijk in. De vogels vliegen iedere namiddag naar een klein palmeiland om te overnachten, dat is hun gedrag. Daar laten ze zich makkelijk tellen, aldus Boorsma.

Tjalle BoosrmaBeeld Wendy Willis

Daarnaast krijgt hij een tip van een boer, waar de blauwkeelara zich ophoudt in de duizenden kilometers grote savanne zodra zij in het natte seizoen het reservaat verlaten. Boorsma vliegt met een klein vliegtuigje naar de boer, daarna gaat hij op zoek naar de broedplaatsen. Te paard natuurlijk, want alleen zo kan je door de deels overstroomde savanne trekken.

De broedende ara vindt hij in de Mauritia-palm (Mauritia Flexuosa) een soort die bij het reservaat niet voorkomt. De meer gangbare Attalea Princeps-palm zorgt voor voedsel voor de vogel. Dat brengt hem op het idee om in kaart te brengen waar deze twee palmsoorten bij elkaar voorkomen: zo zijn broedplaatsen gemakkelijker te vinden.

Met een tentje en voedsel in de rugzak, struint hij twaalf dagen vervolgens te paard door de savanne deze plekken af. Door regen, hoge temperaturen, “en muggen. Ontzettend veel muggen”, herinnert Boorsma zich. Hij vindt zo tientallen nesten: een groot succes.

Geen nieuwe aanwas

Hij ontdekt ook het probleem van de blauwkeelara: nieuwe aanwas van deze palmbomen is er niet, wat betekent dat de broedplekken zullen verdwijnen. Broedeilandjes komen voor op ‘ranches’, boerenland van duizenden hectares groot, maar daar loopt vee los dat jonge palmen vertrapt. Bovendien steken de boeren savannegras van hun ranches jaarlijks in brand, om te voorkomen dat het te hoog  en oneetbaar wordt voor runderen.  Zo krijgen jonge palmen geen kans. 

In een land waar duurzaamheid geen belangrijke rol speelt, lopen de boeren niet warm voor zijn praatjes over de ara. Maar naar een effectievere manier van werken, hebben ze wel oren. Boorsma leert ze daarom hoe ze hun land het beste kunnen laten begrazen, door ook delen daarvan te vrijwaren. Die delen kunnen zich dan herstellen.

Boorsma verwacht dat dat aanslaat: “Vroeger werd op de ara gejaagd voor de veren die ze in hun hoofdtooien verwerkten. Maar na het bieden van een stoffen alternatief, ging de lokale bevolking snel overstag.” Bovendien, denkt hij, heeft de rijkere stedeling best een extra centje over voor duurzaam geproduceerd vlees. De volgende stap is het opzetten van een duurzaamheidscertificaat die hun werkwijze verbeteren. 

Boorsma’s samenwerking met de boeren was voor de jury de reden hem met de prijs te belonen. Met de prijs van 50.000 euro wil hij meer boeren laten overstappen op duurzame veeteelt. Bovendien heeft hij een project opgezet met nestkasten in de hoop de ara’s in het reservaat te kunnen laten broeden. “Een eerste test was succesvol, en dit ga ik nu uitbreiden.”

De jaguar in Venezuela wordt bedreigd.

Venezuela verkeert ruim vijftien jaar in een politieke en economische crisis. María Fernanda Puerto-Carrillo (33) is een van de laatst overgebleven natuurbeschermers in het land. Ze werkt in de staat Zulia, een van de vele gebieden die wordt geteisterd door gewapende rebellengroepen. Twaalf jaar lang zet Puerto-Carrillo zich nu voor de jaguar in, ze richtte de ngo Proyecto Sebraba op, om de jaguar hulp te bieden. Het beest wordt bedreigd, de crisis speelt daarin een grote rol. 

Die zorgt voor brede armoede onder lokale gemeenschappen. “Om niet te verhongeren, jagen ze op de schildpadden en de kleine capibara, een Zuid-Amerikaans knaagdier”, legt Puerto-Carrillo uit via Skype. Maar daarmee voedt ook de jaguar zich. Ook boeren jagen op jaguars die het op vee hebben gemunt . Uit wraak trekken de boeren ’s nachts de jungle in, op zoek naar de moordenaars van hun koeien. “Die haat is cultureel verankerd”, aldus Puerto-Carrillo.

Delen met de dieren

Ze zocht daarom samenwerking met de gemeenschap. “In Venezuela zijn we onze connectie met de natuur verloren; we zijn vergeten dat we een belangrijke plaats innemen in het ecosysteem en dat we die plaats moeten delen met dieren zoals de jaguar.”

María Fernanda Puerto-Carrillo

Om mensen hiervan bewust te maken, heeft haar ngo een educatieprogramma opgezet: El camino del jaguar (het pad van de jaguar). Die samenwerking en focus op educatie zijn voor Future For Nature een reden om haar met een award te belonen.

Daarnaast, vervolgt Puerto-Carrillo worden nu in Llanos boerderijen getest voor het fokken van de kleine capibara. “Daarmee is de gemeenschap verzekerd van vlees, zonder jacht.” Ook is een natuurlijke barrière bedacht tussen boerderijen en  jungle. Door buffels, een dier dat bij de jaguar niet in de smaak valt, tussen de jungle en de boerderij te zetten, zal de jaguar het vee met rust laten. “Verschillende boeren stellen hun land beschikbaar om op te testen”, zegt Puerto-Carrillo.

Ondanks haar passie zet de crisis haar voor het blok. Fondsen en sponsoren die haar projecten mogelijk maken, haken af. De prijs van FFN is dus zeer welkom. Want de jacht op het dier en zijn prooi groeit nog steeds en bepaalde gebieden zijn onbereikbaar door rebellengroepen. 

Haar ngo is dan ook afhankelijk van wat Venezolaanse paramilities die de rebellen bestrijden, toestaan. “Zij domineren de gemeenschap”, vertelt Puerto-Carrillo. “Zij bepalen waar we wel of niet mogen werken. Om niet met hen in conflict te raken, respecteren we dat. Tegelijk weten zij waar de rebellen zijn en voorkomen we dat we zo in gevaarlijke gebied belanden. Maar door het gebied waarin we werken met een ander nationaal park te verbinden, komen de twee populaties van jaguars met elkaar in contact en zullen de aantallen sneller groeien”, voorspelt ze.

Future for Nature Foundation is een Nederlandse organisatie die onder meer verbonden is aan Burgers’ Zoo. Door de coronacrisis is de prijsuitreiking dit jaar tot nader order uitgesteld.

Lees ook: 

De haai dreigt uit te sterven in India, dat wil Divya Karnad (34) voorkomen

De haai dreigt uit te sterven in de Indiase kustwateren. Natuurbeschermster Divya Karnad probeert dit te voorkomen door bewustzijn te creëren bij vissers en koks. Daarvoor is ze nu bekroond.

Op de bres voor de mysterieuze himalayawolf

Wolvenonderzoekster Geraldine Werhahn vecht om de himalayawolf als apart soort wolf erkend te krijgen. Dat is de enige manier om te zorgen dat het zeldzame dier een beschermde status krijgt. Nu wordt de wolf door de boeren in het hooggebergte vooral als veedief gezien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden