AnalyseDuurzame 100

De ambtenaar zit de duurzame burger in de weg

Beeld Brechtje Rood

Veel burgers willen best samen, lokaal verduurzamen. Maar zij missen daarbij steun van de gemeente.

Gemeenten schieten te snel in een kramp als burgers zelf met duurzame projecten beginnen. Wie op eigen initiatief bijvoorbeeld gasloos wil wonen of afvalloos wil leven, merkt dat gemeenten niet thuis geven. Dat leidt tot frustraties. 

Dit beeld komt naar voren uit een vragenlijst die Trouw voorlegde aan de 225 burgerinitiatieven die zijn voorgedragen voor de Duurzame 100 van 2020. De komende dagen maakt Trouw bekend welke honderd een plaats hebben gekregen in de jaarlijkse ranglijst van duurzame initiatieven. De lijst is samengesteld door een onafhankelijke jury, vandaag zijn de nummers 100 tot en met 76 bekendgemaakt.

Nederlandse gemeenten willen tussen 2030 en 2050 klimaatneutraal zijn. Meer bomen in de wijk, schoon vervoer en energiezuinige huizen zijn daarvoor hard nodig. Daar maken ze ambitieuze plannen voor, maar ze vergeten dat burgers in de tussentijd al volop initiatieven ontplooien. Deze week waarschuwde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) lokale bestuurders nog dat ze burgers te weinig betrekken bij hun klimaatplannen. Dit kan ertoe leiden dat ze een plan op papier zetten, dat in de praktijk op weerstand stuit. Mensen kunnen nog onvoldoende meepraten en ideeën inbrengen.

‘De politiek is aan zet’

Dat beamen de genomineerden voor Trouws Duurzame 100.“De politiek is aan zet”, zegt ‘Het Peukenmeisje’ (nummer 98 in de lijst van 2020) Bernadette Hakken, die strijdt tegen plastic sigarettenfilters. En het project Riet uit de Regio (nummer 90) roept op tot randvoorwaarden van de overheid, waardoor dakbedekkers geen riet meer uit China importeren maar regionaal inkopen. De initiatiefnemers van het duurzame vergaderschip De Vooruitgang (nummer 94) zeggen: “De overheid zou het verduurzamen van de scheepvaart beter kunnen stimuleren”. En de Academie voor Duurzaam Onderwijs (nummer 85) roept overheden op milieubewust lesmateriaal te omarmen. “Zij spelen tot nu toe nauwelijks een rol van betekenis”, aldus het burgerinitiatief.

De duurzame 100 2019: Stichting Steenbreek verwijdert tegels en zet er planten voor in de plaats.Beeld Sjon Heijenga

Dat is een gemiste kans, zegt directeur Roel Woudstra van de stichting Buurkracht, die zonder winstoogmerk optreedt als intermediair tussen burgers en overheden. “Wanneer de overheid haar duurzame doelen wil bereiken, dan moet die initiatief van onderop omarmen. Te vaak zien we nu dat het tegenovergestelde gebeurt: de ambtenarij zit de burgerbeweging nog in de weg.”

Buurkracht ondersteunt door het hele land burgerinitiatieven: mensen die buurttuinen aanleggen, van het aardgas afgaan, elektrische auto’s delen of afvalvrij gaan leven. De stichting ziet een ‘krachtige kopgroep’ van duurzame burgers. 

“Natuurlijk, lang niet iedereen staat te trappelen”, zegt Woudstra. Angst, weerwil en onverschilligheid leven ook als het om de klimaattransitie gaat. Maar zijn ervaring is: als er een paar enthousiaste bewoners zijn, die een groen dak leggen of afval rapen, willen veel buren ook best meehelpen. Elke groene activiteit heeft zo zijn eigen koplopers, zegt Woudstra. “Groene energie opwekken is iets van de oudere, grijze garde. Jonge vrouwen beginnen vaak met buurttuinieren.”

‘Als het contact er is, gaat het leven’

Het belangrijkste is de organisatie, zegt Woudstra, in een wijkgroep, app of een maillijst. “Als het contact er eenmaal is, gaat het leven.” Burgers die beginnen met iets niet-duurzaams, zoals een AED (reanimatieset), breiden hun collectief vervolgens uit naar groene energie-inkoop, of moestuinieren. “Ze ontdekken de kracht van samenwerken.”

Dat sluit aan bij de duurzame doelen van gemeenten. Maar tot zijn verbazing ziet Woudstra gemeenten die Buurkracht inhuren, vervolgens afwijzend reageren op burgerinitiatief. “Ambtenaren gaan te vaak op de rem staan. Een burgeridee past niet binnen hun regeltjes, of ze doen moeilijk over het verstrekken van een klein startbudget.” Goede voorbeelden ziet Woudstra evenwel ook, van gemeenten die de groene beweging helpen en toejuichen, en niet van het kastje naar de muur sturen. Zijn advies aan gemeenten: “Omarm de burgerbeweging.”

Lees ook: 

Alles over de Duurzame 100
Regio’s beloven wind- en zonneparken voor het klimaat, nu moeten ze de burger betrekken

Om te zorgen dat lokale overheden hun klimaatbeloften waarmaken, moeten ze burgers er wel snel bij betrekken, waarschuwde het PBL deze week.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden