ColumnEsther Bijlo

Dat we massaal soorten uitroeien betekent niet dat we de mens groots moeten elimineren

Geen kinderbijslag voor het tweede kind en een milieubelasting vanaf de derde koter. Die suggestie stond vorige week op de opiniepagina’s van deze krant. Het was een reactie op interviews met stellen die geen kinderen willen vanwege het klimaatprobleem. Als individu besluiten je niet te reproduceren is geen oplossing, volgens de opinieschrijver. Zoek het in het systeem, hef een taks. Want alleen met een kleinere bevolking ‘is er nog hoop’.

Het pleidooi sluit aan bij een groeiende roep om ‘overbevolking’ aan te pakken als oorzaak van de wankele staat waar de planeet zich in bevindt. Dat ‘taboe’ moet doorbroken, beperking van de aantallen homo sapiens moet op de agenda. Het lijkt een simpele, doeltreffende remedie. Want ieder mens heeft een ecologische voetafdruk. Weliswaar variërend van een gigantische voet tot een mini babystapje, maar elk persoon minder helpt.

De grote vraag is alleen: wie, waar en hoe? Door toedoen van de mens is de wereld in een fase van massale uitroeiing van soorten beland, maar om nou als antwoord daarop groots elimineren van de menselijke soort voor te staan, gaat een beetje ver. Wie dat zou willen moet dan wel beginnen met de rijkste mensen op aarde want die tikken lekker hard aan, zij stoten de meeste broeikasgassen uit en verbruiken de meeste grondstoffen.

Een soepje van argumenten en debatten

Goed, dat is extreem, flauw wellicht. Het geeft wel aan dat het een discussie is vol met voetangels en klemmen. Niet zelden gaat een betoog voor bevolkingsbeperking gepaard met wrevel over het eigen land. ‘We leven ondertussen met meer dan 17 miljoen mensen in een overbevolkt land op overvolle wegen, met te weinig huizen’, stelt bijvoorbeeld de opinieschrijver ook. Geen mensen erbij, misschien een klein aantal vluchtelingen. Hier komen allerlei verschillende problemen voorbij: drukte, woningnood, immigratie. Ze zijn allemaal belangrijk, maar waarom zou de ­bevolking in Nederland moeten krimpen? Voor een prettig leefbaar land, het klimaat, de natuur, of de sociale voorzieningen?

Het wordt al snel een soepje van argumenten en debatten. De pot kan nog voller. ‘Hier’ in het rijke noorden kennen veel landen al een laag geboortecijfer, vrouwen krijgen minder dan de 2,1 kind die nodig is om de populatie op peil te houden. Het armere zuiden produceert gemiddeld meer nageslacht, tot vier à vijf kinderen per vrouw. Wie ‘geboorte­beperking’ roept als oplossing voor klimaatverandering en natuurvernietiging, moet specifiek zijn. Zijn het de Soedanezen, die relatief weinig druk op de planeet uitoefenen, maar wellicht naar rijke landen willen trekken om daar net zoveel uit te stoten als de oorspronkelijke ­bevolking? Of de Chinezen die hun eenkindpolitiek hebben losgelaten, in eigen land blijven maar op weg zijn naar het consumptiepatroon van de Europeaan of Amerikaan? En stel dat het voor de planeet beter zou zijn als er minder nieuwe Chineesjes of Soedaneesjes bij zouden komen, hoe moet dat dan?

Het debat over overbevolking en klimaat lijdt niet zozeer onder taboeverklaring, het is niet precies genoeg. Geboortecijfers in arme landen dalen als zaken als toegang tot onderwijs beter zijn, met name voor meisjes, als de infrastructuur goed is en corruptie binnen de perken. Bij meer werkgelegenheid en toekomstperspectief is de wil om te migreren bovendien minder. Maar is dat wat mensen bedoelen als ze geboortebeperking willen? Mochten ze dat ­bedoelen, dan betekent minder bevolking meer uitstoot en groter beroep op grondstoffen. Economieën groeien, geboortecijfers dalen, uitstootniveaus per persoon stijgen. Dat wil zeggen: als iedereen dat net zo gaat doen als we ‘hier’ in het rijke werelddeel de afgelopen decennia gedaan hebben. Dat wringt en daar zou het over moeten gaan. Over de manier van produceren en consumeren waarbij gratis vervuild en vernietigd mag worden. Die moet radicaal anders, maar het is een stuk makkelijker om ‘overbevolking’ te roepen.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft elke twee weken een column. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden