BiologischLokaal

Dag Jumbo, hallo streekboer

Beeld Reyer Boxem

Aan het denken gezet door protesterende boeren, vraagt journalist Flip van Doorn zich af waarom hij naar de supermarkt moet om te kopen wat de boeren in zijn directe omgeving produceren.

In de kleine boerderijwinkel staat een krat met een sticker met mijn naam erop. Mijn oog valt meteen op een zak regenboogworteltjes. Ik kan het niet laten, haal een kleine paarse tevoorschijn en zet er mijn tanden in. De smaak is vol, weldadig, doet me denken aan de wortels uit het moestuintje van mijn grootouders. Ik controleer of de inhoud van het krat klopt met de bestelling. Melk, eieren, boter, kaas, aardappelen, bieten, kipfilet, maar ook nasigroenten en een zak walnoten. Er is teveel geleverd, de zak appelen staat niet op mijn lijst. Het blijkt een welkomstgeschenk van De Streekboer. Een dag later krijg ik een vriendelijk mailtje. Oprichter Sandra Ronde hoopt dat het smaakt, met eventuele vragen kan ik bij haar terecht.

In een huishouden met drie hard groeiende tieners en met ouders die allebei werken, zijn de boodschappen een wekelijks terugkerende noodzaak. Aan de ene kant gaan er flinke hoeveelheden doorheen en dito bedragen in om, aan de andere kant moet het allemaal niet te veel tijd en moeite kosten. In ons geval betekent dat: een keer per week een kar volladen bij een grote supermarkt in een naburige plaats en aanvullende ritjes naar de bakker, de marktslager en de buurtsuper. Al jaren doen we ons best om bewuste keuzes te maken: zo veel mogelijk biologisch en fair trade, steeds minder vlees. Maar het aanbod in onze woonplaats is bescheiden.

En zo blijft er iets knagen. We wonen midden in Friesland, zijn omringd door boerenbedrijven die vrijwel alles produceren wat ons maagje begeert, en toch zoeken we onze toevlucht bij de grootgrutters. Geld is niet eens onze belangrijkste overweging. We kiezen in de eerste plaats voor gemak.

Mooi initiatief, maar wat praktische haken en ogen

Het waren de boerenprotesten die ons aan het denken zetten. Niet de tractoren die hekken omver reden, niet de schreeuwers die de schuld bij de milieugekkies legden of hun leed vergeleken met dat van holocaustslachtoffers. Wel de werkelijke problemen die aan de acties ten grondslag liggen. Uit interviews in de krant, op radio en televisie, en in gesprekken die ik zelf had met boeren van allerlei pluimage – gangbaar en biologisch, berustend thuis of op de trekker naar Den Haag – kwam een eenduidig beeld naar voren. De meeste kwesties waar de agrarische sector mee worstelt worden veroorzaakt door een grillig overheidsbeleid, door de macht van de supermarktketens en het koopgedrag van de consumenten. Eens in de vier jaar probeer ik in het stemhokje het overheidsbeleid een beetje bij te sturen, maar tot nu toe zonder veel resultaat. Als klant van de supermarkt heb ik wèl invloed, ik ben een consument. Maar ja, het gemak.

Over de streekboer

In 2015 zette Sandra Ronde (29) met twee anderen De Streekboer op. “Ik begon uit verbazing. Al woon ik in een agrarisch gebied, wat hier in de omgeving groeit, kan ik niet eten. Suikerbieten, mais, het zijn allemaal bulkgoederen. Mijn eten wilde ik gewoon bij de boer om de hoek kunnen kopen.”

Vijf jaar later heeft De Streekboer bijna 30 afhaalpunten in Noord-Nederland en ruim 50 leveranciers. De 450 leden bestellen er hun producten. Sandra studeerde landbouweconomie en plattelandsontwikkeling en zette haar expertise in om te helpen de voedselketen te veranderen. “We geloven erin dat dit kan met een goed verdienmodel voor de boeren.” Haar streven is om uiteindelijk tot een systeem te komen dat vanuit vier regio’s heel Nederland bedient.

Beeld Reyer Boxem

Een paar jaar geleden bundelden enkele boeren in de regio hun krachten. Elke zaterdag kwamen ze naar een loods in Sneek om daar hun verse producten aan te bieden onder de vlag van De Streekboer. Een mooi, kleinschalig initiatief, maar wel nog met wat praktische haken en ogen. Het bestellen ging ingewikkeld, het tijdstip was onhandig, de keus vrij beperkt en voor ons kwam er alleen maar een extra boodschappenrit bij in een toch al vol weekend. Ik bleef de mailings ontvangen, maar keek er slechts met een half oog naar. Tot de boeren massaal van zich lieten horen.

In de tussenliggende jaren bleek De Streekboer een paar flinke stappen te hebben gemaakt. Het netwerk omspant nu heel Friesland en een deel van Groningen. De besteltijden zijn gunstiger en afhalen kan op veel meer adressen – waaronder een zuivelboerderij op een paar honderd meter van ons huis.

‘bilologisch’

In de stad Groningen komt de fietskoerier desgewenst de boodschappen zelfs brengen. Er is keuze uit een brede waaier aan gangbare, biologische en biologisch-dynamische producten, te vinden op een gebruiksvriendelijke website. Daarop vertellen de boeren bovendien hoe ze werken. Ook al is dat niet altijd gecertificeerd biologisch, het is zonder uitzondering met oog voor de omgeving en met hart voor het land en de dieren. Tegen de steeds grotere macht van de supermarktketens zetten de streekboeren het middel van schaalverkleining in. Daar komt bij dat ze het de consument wel heel gemakkelijk maken.

Het biologische melkveebedrijf Kleikracht in het Groningse Winsum heeft zich aangesloten bij De Streekboer. Martin Wiersema en Jolanda Roggeveld maken zelf kaas en hebben een boerderijwinkel aan huis. De 70 koeien van Kleikracht hebben het goed, in de stal liggen ze op waterbedden, maar ze lopen zoveel mogelijk buiten. Het grootste gedeelte van de melk gaat naar FrieslandCampina en wordt verkocht onder de naam Boerenland. De rest van de melk wordt gebruikt voor het maken van de eigen rauwmelkse kaas. Op Kleikracht wordt veel rekening gehouden met de natuur, in samenwerking met het Groninger Landschap.

Bij mij thuis heeft dat gezorgd voor een kleine aardverschuiving in het inkoopbeleid. Vroeger gingen de kinderen nog wel eens mee boodschappen halen. Toen zoon Bram een jaar of drie was, vroeg hij of de boodschappen in mijn winkelwagentje ‘bilologisch’ waren. De laatste jaren wilde hij vooral weten of ik wel aan chips en chocolade had gedacht. Nu is hij veertien en komt hij met de laptop op schoot tussen zijn ouders op de bank zitten. Samen kiezen we wat we de volgende week willen gaan eten. Dat is een stuk gezelliger dan in mijn eentje naar de supermarkt rijden. En het kost me minder tijd: de weekboodschappen kan ik ophalen bij de Wylde Boerinne in IJlst, om de hoek.

Beeld Reyer Boxem

Ook kijken we voortaan eerst naar het aanbod. Wat zijn de seizoensgroenten en wat kunnen we daar voor gerechten mee bereiden? We maken er een sport van zoveel mogelijk producten bij De Streekboer te bestellen. Waar in de supermarkt de keuze in het aardappelenschap zich meestal beperkt tot kruimig of vastkokend, hebben de boerderijen van It Griene Strân, Keij van den Dries en Kelstein biologische aardappels van rassen als Alouette, Vitabella, Laura, Agria en Marabel in het assortiment. Geen idee hoe ze smaken, maar we gaan ze allemaal proberen en vinden zo vast een favoriet.

Meer lokale initiatieven

Via een eigen distributiesysteem in Noord-Nederland levert De Streekboer producten van lokale boeren direct aan de klant. In ruil voor een lidmaatschap van tien euro per maand, krijgen leden van De Streekboer 20 procent korting op de verkoopprijs. Bestellen kan online tot woensdagochtend, vanaf donderdagmiddag staat de bestelling klaar bij een afhaalpunt in de buurt. Dat scheelt niet alleen voedselkilometers, maar het gaat ook voedselverspilling tegen omdat de boeren alleen oogsten wat besteld wordt. Bovendien krijgt de consument zo meer inzicht in de bedrijfsvoering en de totstandkoming van de prijs. Dankzij een grotere afzetmarkt kunnen de boeren makkelijker investeren in duurzaamheid. destreekboer.nl

Vergelijkbare initiatieven elders in het land zijn Rechtstreex in de regio Rotterdam-Dordrecht en Boerschappen in Noord-Brabant. Verder is er nog het platform Boeren & Buren dat werkt met ophaalpunten in de Randstad, Brabant, Zeeland en de Achterhoek. rechtstreex.nlboerschappen.nlboerenenburen.nl

Koolzaadolie uit Engwierum blijkt een prima en smakelijk alternatief voor olijfolie uit Italië of Spanje. Er is rozemarijn, laurier en muntthee uit Oudehorne, meel van molen ‘t Lam in Woudsend, witte wijn uit Tirns en bier, wijn en tagliatelle uit Kloosterburen. Volgende week gaan we een stoofpotje met bokjesvlees van een geitenhouderij bij Dorkwerd proberen.

Regelrechte smaakbommen

De buurtsuper krijgt ineens de rol die vroeger het winkeltje in koloniale waren vervulde. We halen er hoofdzakelijk nog rijst, sinaasappelen en bananen, koffie en thee. En natuurlijk ook heus nog wel tomaten en courgettes; we zijn niet roomser dan de paus. Maar de chips en chocolade vallen ineens veel meer op in het winkelwagentje, misschien moeten we daar toch mee gaan minderen?

In de schuur staat een rekje met melkflessen waar statiegeld op zit, we verzamelen en retourneren eierdozen en papieren zakken, gooien veel minder plastic weg omdat de streekboeren nauwelijks plastic verpakkingen gebruiken. Daar komt bij dat we mooie regionale producten kopen, direct van de boer en tegen een eerlijke prijs die niet of nauwelijks verschilt van de prijs in de supermarkt.

Maar bovenal doen we onszelf een plezier. Met die regenboogworteltjes, regelrechte smaakbommen. Met kipfilets die niet wit en waterig zijn, maar roze en stevig. Met rauwe melk, romig en vol. Zo uit de melktap, van koeien die we de hele zomer buiten zien lopen. En allemaal fair trade, gewoon om de hoek. 

Reacties

Heeft u uw eetgewoonten in het nieuwe jaar ook drastisch veranderd? En doet u uw boodschappen nog bij de supermarkt of zoekt u lokale alternatieven? Laat het ons weten, in 120 woorden o.v.v. naam en woonplaats. tijdreacties@trouw.nl

Lees ook:

Laura de Grave: Ons eten moet lokaler, kleinschaliger en dichter bij de natuur

Wat we eten, komt nodeloos vaak van ver, vindt kookboeken-schrijfster Laura de Grave. Nederlands eten is veel meer dan hutspot. Probeer ook eens Limburgse nonnevotten of Urker tongetjes.

Liever lokaal

De echt bewuste consument wil niet per se biologisch, maar vooral lokaal eten. Van de boer om de hoek, die hij kent en vertrouwt. Zo denken bijna tweehonderd Tilburgse consumenten, die lid zijn geworden van de voedselcoöperatie ‘Goei Eete’.

Vers, biologisch en lokaal moeten Albert Heijn nóg groter maken

‘Hello, 2017 was a great year for Ahold Delhaize.’ Met die mededeling begroette Dick Boer, bestuursvoorzitter van Ahold Delhaize, vanmorgen de bezoekers van de website van het supermarktconcern. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden