Vleesoverschot

Corona maakt de aardappel onverkoopbaar

Patatfabrikant Aviko heeft zijn productie gedeeltelijk gestaakt. Beeld Hollandse Hoogte / John van Hamond

De coronacrisis leidt tot grote voedselverspilling: nu evenementen zijn verboden, is er voor heel veel eten plots geen bestemming meer. 

Op zondagmiddag kreeg eierboer Ruud Zanders een telefoontje. Albron aan de lijn. Het cateringbedrijf, dat op meer dan duizend locaties in het land het eten en drinken in kantines en bedrijfsrestaurants verzorgt, is een belangrijke afnemer van Zanders’ eieren. Ze hadden nog maar kort geleden een leveringscontract voor vijf jaar afgesloten – 20.000 kippen leggen sinds begin dit jaar hun dagelijkse ei exclusief voor Albron. 

Maar die zondagmiddag kondigde de regering aan dat horecagelegenheden per direct moesten sluiten, om zo de verspreiding van het coronavirus af te remmen.

Van het ene op het andere moment had Albron geen eieren meer nodig, terwijl Zanders’ kippen hun eieren – die onder de merknaam Kipster worden verkocht – onverstoorbaar blijven leggen. “Dat was een probleem”, zegt Zanders. “Ongeveer een derde van al onze eieren gaat naar de horeca.”

Dieren zijn niet stop te zetten 

Het sluiten van horecagelegenheden treft voedselproducenten hard. Zij kunnen hun producten niet kwijt aan hun vaste afnemers. Extra problematisch is dat die producten ofwel vers en seizoensgebonden zijn ofwel afkomstig zijn van levende dieren. Die zijn niet stop te zetten: de kip blijft eieren leggen, de koe blijft melk geven, het varken of vleeskalf blijft groeien.

Zuivelgigant FrieslandCampina merkt nog geen grote problemen door de coronacrisis, laat een woordvoerder weten. De afzet aan de horeca is weggevallen, maar daar staat tegenover dat supermarkten meer melkproducten vragen, voor mensen die nu thuis eten en drinken in plaats van buiten de deur. Nederlandse boeren hoeven hun melk nog niet in de sloot te dumpen, zoals sommige Britse en Amerikaanse collega’s doen. Zij hebben door de sluiting van restaurants niet genoeg afnemers voor hun melk, en de zuivelbedrijven die de melk verwerken hebben vanwege corona zoveel ziekteverzuim dat ze niet meer bij elke boer de melk kunnen ophalen.

Maar lang niet alle Nederlandse boeren kunnen terugvallen op de supermarkt als afzetkanaal. Dat geldt bijvoorbeeld voor telers van fritesaardappelen. Nu er zeker tot juni geen evenementen mogen plaatsvinden én restaurants zijn gesloten, is de vraag naar friet, en dus naar aardappelen, ingestort.

Grote patatfabrikanten als Aviko en Farm Frites hebben hun productie gedeeltelijk gestaakt. De fabriek van Farm Frites in Oudenhoorn handelt normaal gesproken jaarlijks duizenden vrachtwagenladingen aardappelen af. In krap twee uur tijd verandert een modderige knol in een bevroren frietje, gesneden op de maat en in de vorm die de klant wenst. Elke twee minuten is er een pallet klaar, vol dozen gevuld met zakken diepvriespatat – volledig bedoeld voor fastfoodrestaurants en andere horeca. Die constante stroom is van het ene op het andere moment tot stilstand gekomen.

Een miljoen ton in de schuur

De brancheorganisatie van de Nederlandse akkerbouw schat dat er nog zeker een miljoen ton aan fritesaardappelen bij boeren in de schuur ligt. Deze aardappelen zijn niet geschikt als tafelaardappel voor de Hollandse pot, en dus moet er een andere bestemming voor komen. Aviko laat een deel van zijn aardappeloverschot bij een zusterbedrijf verwerken tot varkensvoer, maar het veevoederbedrijf heeft maar beperkte mogelijkheden om extra aardappelen aan te nemen. Ook aardappelzetmeelfabriek Avébé heeft al laten weten dat het geen mogelijkheden heeft om de overgebleven fritesaardappelen af te nemen. 

Onder de naam ‘Benefrietjes’ is de aardappelsector een heuse reddingsactie begonnen, om zoveel mogelijk aardappelen geconsumeerd te krijgen. Het publiek wordt aangemoedigd vooral patat te blijven eten, en elke woensdag in april zullen aardappelbedrijven medewerkers in vitale beroepen trakteren op een patatje.

De aardappelsector heeft inmiddels crisisberaad gevoerd met minister Carola Schouten van landbouw, en hoopt op financiële compensatie. Aan contracttelers hebben de patatfabrikanten beloofd dat ze de afgesproken prijs uitbetaald krijgen. Maar voor de fabrikant staan daar geen inkomsten uit verkoop tegenover, en de boer heeft extra kosten voor het bewaren en uiteindelijk afvoeren van de onbruikbare aardappelen. Als er echt niets anders meer opzit, worden ze vernietigd in de biovergister die groene energie opwekt.

Kwaliteitscontrole bij Aviko. Beeld Hollandse Hoogte / John van Hamond

‘Zorgplicht voor levende wezens’

“Vernietigen is voor ons niet aan de orde”, zegt boer Bert Blom uit Didam. “Nooit en te nimmer. Wij werken met levende wezens, daarvoor hebben we een zorgplicht.” Blom heeft een kalverhouderij. Kalfjes die overblijven uit de melkveehouderij mest hij vet, om ze na tien weken als rosé kalfsvlees te verkopen. Kalfsvlees gaat vooral naar de horeca, waar het wordt geserveerd als rosbief, kogelbiefstuk of entrecote. Goedkopere delen van het dier komen als kalfskroket in de snackbar. Blom heeft twee restaurants in de regio als vaste afnemers. Die serveren het vlees als streekproduct – maar nu dus niet. De restaurants zijn dicht en Blom zit met een stal vol kalveren. “Over drie weken zijn ze slachtrijp”, zegt hij. “Ik heb nog geen idee wat ik dan moet doen.”

Vorig jaar nam Blom met zijn vrouw het bedrijf van zijn ouders over. Met hun accountant bespraken ze toen een scenario waarbij de prijs van het kalfsvlees langdurig laag zou zijn. Maar dat de afzet volledig zou verdwijnen, hield niemand voor mogelijk. “Dit is niet te bevatten.”

Blom belt veel met zijn vaste slager om de mogelijkheden te bespreken. Die kan misschien nog een deel van de kalveren slachten, zodat de andere langer in de stal kunnen blijven. Blom kan niet ál zijn dieren langer aanhouden, want ze groeien gewoon door en nemen steeds meer ruimte in. Gefaseerd slachten geeft de resterende dieren meer ruimte, maar voor Blom is het een strop: een niet-geslacht dier levert hem geen inkomsten op, terwijl de kosten juist oplopen, omdat het dier voer en verzorging nodig heeft.

Blom heeft zijn hoop nu op de consument en de supermarkten gevestigd. Hij heeft net een filmpje opgenomen, dat hij vandaag online wil zetten, waarin hij uitegt hoe de coronacrisis zijn familiebedrijf treft. Nu de restaurants gesloten zijn, is er een overaanbod van kalfsvlees, waarvan de prijs steeds lager wordt. Als de supermarkt dat in het schap zou leggen, zou hij daar enorm mee geholpen zijn. “Een levend dier kun je niet vernietigen, zoals bloembollen of aardappelen. Dat is dieronwaardig.”

Eieren gaan nu naar de Lidl

Eierboer Ruud Zanders vond al snel een bestemming voor de 20.000 dagelijkse eieren die cateraar Albron niet meer kon afnemen. Ze liggen nu bij de Lidl, die altijd al Kipster-eieren verkocht en – net als alle supermarkten – de vraag naar eieren fors zag stijgen, want de thuiswerkende Nederlander eet blijkbaar graag een omeletje.

Het gaf nog wel een praktisch probleem, zegt Zanders lachend: de verpakking. Horecabedrijven krijgen hun eieren geleverd per dertig stuks op een treetje, terwijl de Kipster-eieren in de winkel liggen in doosjes van vijf. “Iedere eierboer wil nu aan de supermarkt leveren. Dat zorgt voor een run op doosjes.”

Lees ook:

Boeren zitten met een stuwmeer aan slachtvee; waar moeten hun kalveren heen?

De coronacrisis veroorzaakt grote problemen in de veehouderij. Nu de horeca is gesloten ontstaat er een crisissituatie bij vleesbedrijven, die geen afzetmogelijkheid meer hebben, stelt de Centrale Organisatie voor de Vleessector.

Bij boer Boon mogen de vleeskalfjes wel naar buiten

Als de melkkoeien weer de wei in gaan, komt het publiek graag kijken. Kalverboer Bart Boon vraagt zich af: weten de mensen welk lot de zonen van deze koeien wacht?

‘Kippen zijn leuk maar niet heilig’, zegt boer Ruud Zanders

Ruud Zanders is het brein achter het klimaatneutrale Kipster-ei – dat voordurend uitverkocht is. Dat succes kwam trouwens niet zomaar: eerst ging het familiebedrijf over de kop. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden