Coalitie wil Urgendazaak niet op de spits drijven

Over de sluiting van de Hemwegcentrale is wel concensus. Beeld Hollandse Hoogte / Michel Utrecht

De coalitiefracties reageren vrij laconiek op het nieuws dat Nederland de milieudoelen niet haalt. Niemand wil de druk over het klimaat nog verder opvoeren.

De kans dat Nederland de Urgendadoelen haalt is nihil. Vrijdag komt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) met een raming waarin staat dat, bij ongewijzigd beleid, de CO2-uitstoot in 2020 met 21 procent is teruggebracht ten opzichte van 1990. Daarmee wordt het vrijwel onmogelijk om in 2020 de 25 procent reductie te halen, waartoe de overheid door de rechter verplicht is.

Volgens verschillende bronnen in Den Haag moet Nederland de komende anderhalf jaar de CO2-uitstoot met nog eens 9 megaton verminderen. Dat is onmogelijk zonder rigoureuze ingrepen, zoals het sluiten van meerdere kolencentrales, het terugschroeven van de maximumsnelheid of het fors hoger belasten van energieverbruik. Maatregelen die ofwel miljarden euro’s kosten, of zeer impopulair zijn bij de burger of bij één of meerdere regeringspartijen.

Binnen de coalitiefracties is opvallend genoeg enige opluchting bespeurbaar. Iedereen wist al dat het halen van de doelen zeer lastig werd. In december schreven drie onderzoeksbureaus nog dat de CO2-reductie ten opzichte van 1990 op slechts 15 procent zou uitkomen. Daarmee zou de druk op het kabinet zeer groot geworden zijn om ook maatregelen in het klimaatakkoord te verzwaren. Het goedmaken van ‘slechts’ 4 à 5 procentpunten valt dan best mee, vindt de coalitie zelf.

Hemwegcentrale

Consensus is er over de vervroegde sluiting van de Amsterdamse Hemwegcentrale. Het sluiten van die oude kolencentrale staat nu gepland voor 2025, maar het kabinet reserveerde al geld om eigenaar Nuon uit te kopen. De eveneens verouderde Amercentrale in Geertruidenberg eerder sluiten is geen optie, die centrale verwarmt ook zo’n 40.000 Brabantse huishoudens. Als de Hemwegcentrale sluit, bespaart het kabinet zo’n 3 megaton CO2. Niet genoeg om in de buurt te komen van het Urgendadoel.

Inmiddels klinkt in de coalitie steeds luider dat het benaderen van die kwart reductie ook al een hele prestatie is. De VVD vond de bemoeienis van de rechter met het klimaatbeleid toch al niets, bovendien vindt die partij dat in het vonnis het onmogelijke gevraagd wordt door op korte termijn zo’n grote inhaalslag te verwachten. Tegen dat standpunt valt in te brengen dat de overheid na het eerste vonnis in 2015 naliet te beginnen met een extra CO2-reductie.

Tijdpad

Ook de andere coalitiepartijen lijken van het Urgendadoel geen halszaak te willen maken. Dat blijkt wel uit het tijdpad na de presentatie van de PBL-cijfers. Het kabinet zal vrijdag niet direct met extra maatregelen komen. Het wacht eerst de doorberekeningen van het concept-klimaatakkoord af. Als het PBL en het Centraal Planbureau die op 13 maart publiceren, is duidelijk of het kabinet op weg is om in 2030 een CO2-besparing van 49 procent te bereiken. Als de coalitie al die cijfers bij elkaar heeft, gaat ze zich beraden over de doelen voor 2020 en 2030.

Dat heeft twee redenen. Naast het sluiten van de Hemwegcentrale zijn er weinig haalbare maatregelen die op korte termijn een fikse CO2-besparing opleveren. De VVD is mordicus tegen een verlaging van de maximumsnelheid naar 100, een hogere energierekening wil niemand. Om vóór 2020 alsnog wat megatonnen van de uitstoot af te schaven, kan het kabinet plannen uit het klimaatakkoord naar voren halen of aanscherpen. Maar dan moet het eerst weten hoeveel die maatregelen potentieel opleveren.

De tweede reden is meer politiek: op 20 maart zijn de Provinciale Statenverkiezingen. Het kabinet neemt voor die verkiezingen liever geen maatregelen die slecht vallen bij de kiezer.

Vorige week kwamen de verhoudingen in de coalitie onder hoge druk te staan nadat VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff in De Telegraaf het klimaatakkoord en zijn D66-collega Rob Jetten had aangevallen. De spanning kan zo weer opvlammen als de partijen opnieuw over het klimaat moeten onderhandelen. Het wordt nog moeilijk genoeg om tot een definitief klimaatakkoord te komen, weten ze in de coalitiefracties. Geen van de partijen heeft er belang bij om dan ook nog de druk over de Urgendadoelen op te voeren.

Kolencentrales sluiten, dat werkt

De CO2-uitstoot moet pijlsnel dalen, wil het kabinet het Urgenda-doel nog halen. Dat is verplicht , zei de rechter, hoewel die geen sanctie bij nalatigheid noemde. De uitstoot direct verlagen kan op diverse manieren. Massaal huizen aardgasvrij maken bijvoorbeeld, alleen is dat niet binnen een jaar geregeld. De maximumsnelheid verlagen naar 100 kilometer werkt ook, maar dat is politiek taboe. De enige manier om tijdig 25 procent CO2-reductie te halen: kolencentrales sluiten.

Hiertoe roept Urgenda, die de beroemde klimaatzaak won, de overheid op. Politiek zal het kolendebat weer losbarsten, als de officiële CO2-cijfers vrijdag op tafel liggen. De oppositie roept nu al op tot het dichtgooien van kolencentrales, liefst allemaal, omdat ze bij de grootste vervuilers horen. Voor de coalitie is een lagere energieproductie met steenkool bespreekbaar. 

Dan moet Den Haag wel zakendoen met de energiesector, want de energiemarkt is geprivatiseerd. Nuon kan gaan praten over sluiting van zijn Amsterdamse Hemwegcentrale, zegt een woordvoerder. Dat was niet vanzelfsprekend. Nuon was helemaal klaar met gehakketak over zijn kolencentrale. Vóór eind 2024 doen we het niet, zei Nuon. Nu zegt een woordvoerder: “Ontwikkelingen kunnen veranderen.”

De Hemwegcentrale is relatief klein, dus het kabinet zou meer kolencentrales moeten uitkopen om het Urgenda-doel te halen. Er zijn er nóg vier, waarvan drie gloednieuwe. Hoewel de kolencentrales snel marktwaarde verliezen, kunnen energiebedrijven miljarden aan vergoeding gaan eisen. Want ondanks de verplichte sluiting, tussen 2025 en 2050, hopen ze toekomst te hebben. Ze willen in de toekomst geen steenkolen, maar houtsnippers gaan verstoken.

Lees ook: 

Vier vragen over de Urgenda-uitspraak

Oké, er moet dus iets gebeuren na de uitspraak in de Urgenda-zaak. Maar wat? En hoe? En kan dat snel genoeg? Veel is nog niet duidelijk. Vier vragen over de gevolgen van de uitspraak.  

Van de argumenten van de staat blijft niets overeind in hoger beroep tegen Urgenda

De Nederlandse overheid moet meer doen om de CO2-uitstoot terug te brengen. Het Gerechtshof in Den Haag heeft Urgenda in het gelijk gesteld in een hoger beroep dat was aangespannen door de staat. Drie jaar geleden gaf de rechtbank in Den Haag Urgenda ook al gelijk.

Klimaatonderhandelaar Ed Nijpels: Dijkhoffs woorden ‘denigrerend’ en ‘niet sjiek’

Ed Nijpels heeft zich enorm gestoord aan de ‘neerbuigende’ woorden van VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff over het Klimaatakkoord. In een interview met Trouw dient hij zijn partijgenoot van repliek. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden