CO2-belasting is niet slecht voor de economie

Beeld Brechtje Rood

Help je met extra heffing op uitstoot van kooldioxide niet de economie om zeep? Dat valt reuze mee, zegt De Nederlandsche Bank.

Het klinkt als een niet erg handig idee: je eigen vuile industrie flink meer belasten voor de uitstoot van kooldioxide. Dat maakt productie duurder, de export zal dalen, bedrijven vertrekken misschien naar het buitenland. Het zal dan wel goed zijn voor het klimaat, Nederland benadeelt zichzelf door voor de muziek uit te lopen.

Zo simpel ligt het echter niet. Voor de Nederlandse economie zijn de gevolgen van een CO2-belasting van 50 euro per ton te overzien, stelt De Nederlandsche Bank in een deze week gepubliceerd onderzoek. Als je het slim aanpakt, kan de economie zelfs licht groeien, nemen de inkomens van huishoudens toe en daalt de werkloosheid.

De CO2-heffing ligt op tafel omdat er extra maatregelen nodig zijn om een doel te halen uit de voorgestelde Klimaatwet: 49 procent minder broeikasgassen uitstoten in 2030. Nederland ligt daarvoor nog niet op koers en dat heeft onder meer te maken met de industrie, die zwaar leunt op fossiele energie.

Nederlandse bedrijven stoten vergeleken met andere landen veel CO2 uit per verdiende euro. Dat komt door het soort industrie, zoals de chemie, metaal en raffinage, maar ook door de specifieke activiteiten binnen die bedrijfstakken, zoals het maken van staal uit ijzererts. Ook de transportsector stoot meer CO2 uit dan in andere landen door het hoge aandeel scheepvaart en luchtvaart.

Beeld ANP

De industrie en energiesector betalen al voor uitstoot. Dat gebeurt via het Europese emissiehandelssysteem ETS. Maar transport en landbouw vallen daar niet onder. Daarnaast betalen bedrijven voor energie en dragen ze energiebelastingen af, een soort indirecte heffing op uitstoot. Tel je die kosten allemaal op, dan blijkt echter dat de Nederlandse industrie internationaal gezien weinig schuift voor uitstoot. De handelsprijs voor CO2 ligt nu op ongeveer 20 euro per ton en de belastingen zijn voor grootgebruikers van energie relatief gering.

Grote bedrijven in Nederland stoten dus relatief veel uit en betalen daar minder voor dan in andere Europese landen. Dat gegeven, plus de constatering dat die 20 euro per ton de maatschappelijke kosten van uitstoot bij lange na niet dekt, zijn goede redenen om in Nederland een CO2-heffing in te voeren, stelt De Nederlandsche Bank (DNB), bovenop het handelssysteem.

Genoeg gekke henkies

We zijn gekke henkie niet, is dan de tegenwerping, een CO2-belasting moet voor de hele EU gelden. Dat zou ook de koninklijke weg zijn, zoals DNB dat noemt. Maar er zijn al aardig wat gekke henkies, ook dichtbij. Onder meer Frankrijk, Noorwegen, Zwitserland, Finland en Zweden hebben al een eigen CO2-taks of vergevorderde plannen daarvoor. Wereldwijd zijn er zeventig landen of regio’s waar uitstoot extra belast wordt. Bedrijven krijgen zo een sterkere prikkel om op groene technologie over te stappen.

Natuurlijk doet het pijn, erkent de centrale bank. Bij een heffing van 50 euro per ton voor het hele Nederlandse bedrijfsleven, gaan de productiekosten in de chemie met 2,5 procent omhoog, in de basismetaal met 3,9 procent en in de delfstoffenwinning met 4,4 procent.

Stel dat bedrijven die extra kosten volledig doorberekenen in hun product – het worst-case-scenario – dan verslechteren ze hun concurrentiepositie, de afzet zal dalen met enkele procenten, in sommige specifieke takken zelfs meer.

Een Europese heffing maakt het iets minder erg, maar ook dan verliest bijvoorbeeld de chemische industrie concurrentiekracht. Voor de landbouw geldt het omgekeerde, omdat Nederland daar juist met minder koolstof produceert.

Lichte krimp

Sommige sectoren hebben te lijden, voor de economie als geheel zijn de gevolgen van een eigen CO2-belasting beperkt: het bpp zakt met 0,9 procent na vijf jaar. Die lichte krimp van de economie doet zich voor als alle opbrengsten van de CO2-belasting in de schatkist belanden en daar vervolgens niets speciaals mee gebeurt. Stel nu, zegt De Nederlandsche Bank, dat we met die zak euro’s de inkomstenbelasting verlagen.

Geen gekke gedachte omdat de energiebelastingen voor kleinverbruikers en consumenten nu juist relatief hoog zijn en er bovendien zorgen zijn dat die verder zullen stijgen met de vergroening van de economie. Voor de economie als geheel blijkt dat een nuttige besteding. De economie groeit daardoor licht, huishoudens hebben meer te besteden en de werkloosheid daalt.

Tegemoetkoming

Het geld teruggeven aan bedrijven in de vorm van verlaging van de winstbelasting kan ook. Dat is vooral goed voor de investeringen, maar levert de economie minder op. Een andere optie is de getroffen industrie tegemoetkomen met een fonds voor de ontwikkeling van schone technologie. Het gebruik van waterstof als energiebron, of projecten financieren voor de afvang en het gebruik van CO2 die nu niet van de grond komen.

Is 50 euro genoeg om aan de klimaatdoelen te voldoen? Nee, stelt De Nederlandsche Bank. Maar het is een begin dat economisch heel goed te verdedigen is, luidt de conclusie.

Lees ook:

Politiek taboe op sluiten kolencentrales doorbroken

Minister Eric Wiebes (economische zaken en klimaat) sluit niet uit dat een of twee oude kolencentrales gesloten zullen worden om te voldoen aan de CO2-doelstelling voor 2020. Dat zei hij tijdens het debat over het klimaatakkoord in de Tweede Kamer. 

De gascentrales kunnen uit de mottenballen, of zijn er andere mogelijkheden?

Het politieke taboe op het sluiten van kolencentrales is doorbroken. Áls een kolencentrale sluit, verdwijnt de CO2-pluim maar valt ook de energieproductie weg. Toch doemt er geen stroomtekort op als Nederland kiest voor sluiting.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden