InterviewCarola Schouten

Carola Schouten over EU-landbouwakkoord: ‘Het is een stap vooruit’

Minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) staat de pers te woord op het ministerie, voordat zij haar nieuwe aanpak van de stikstofcrisis presenteert.Beeld ANP

Ministers worden het eens over koers EU-landbouwbeleid voor de komende jaren. Milieuorganisaties zijn teleurgesteld, maar minister Schouten is tevreden.

In een marathonvergadering die tot woensdagochtend half vijf duurde zijn de EU-landbouwministers het eens geworden over hun visie op het toekomstige Europese landbouwbeleid. Dat wordt groener en duurzamer, maar lang niet zo ambitieus als de voorvechters van die vergroening hadden gehoopt.

Met dit onderhandelingsmandaat gaan de lidstaten rond de tafel zitten met het Europees Parlement, dat deze week eveneens zijn inzet bepaalt.

Een van de hoofdonderdelen van de discussies is de zogeheten eco-regeling. Dat is het nieuwe onderdeel van de enorme pot van ruim 360 miljard aan landbouwsubsidies (uitgesmeerd over zeven jaar) dat aan duurzame doelen moet worden besteed, zoals organische of zogeheten boslandbouw. Agrariërs zijn niet verplicht om dat te doen, maar ze krijgen wel meer EU-geld als ze daarop overschakelen.

De ministers hebben dat aandeel vastgesteld op 20 procent, lager dan in eerdere voorstellen. Het Europees Parlement kwam dinsdag uit op 30 procent.

Verplichting pas vanaf 2025

Hoewel de nieuwe zevenjaarsperiode voor het landbouwbeleid eigenlijk al op 1 januari ingaat, geldt er een overgangsperiode van twee jaar waarin nog de huidige afspraken gelden. Bovendien beginnen die eco-regelingen met een aanloopperiode van eveneens twee jaar, waarin de EU-landen kunnen wennen aan het nieuwe systeem. Eigenlijk geldt de verplichting dus pas vanaf 2025. Bovendien houden de landen de vrije hand in de manier waarop ze de verduurzaming door hun landbouwsector in de praktijk laten brengen.

De Duitse landbouwminister Julia Klöckner, die het overleg in Luxemburg voorzat, spreekt van een ‘mijlpaal voor Europa’s landbouwbeleid’ vanwege de ‘hogere milieustandaarden, gekoppeld aan de benodigde flexibiliteit om het concurrentievermogen van de boeren te verzekeren’.

Milieuorganisaties zijn echter teleurgesteld. “De landbouwministers zetten grotendeels een landbouwbeleid voort dat tot zeker 2027 belastinggeld zal besteden aan vervuilende, geïndustrialiseerde landbouw”, zegt beleidsmedewerker Jabier Ruiz van het Wereldnatuurfonds tegen persbureau Reuters.

‘Nederland zat aan de ambitieuze kant’

Vicepremier en landbouwminister Carola Schouten (ChristenUnie) had weliswaar ingezet op sterkere ambities op het gebied van verduurzaming, maar is toch ‘content’ dat ze er met haar ambtgenoten uit is gekomen.

“Het klopt dat Nederland ambitieuzer was over de vergroening”, zegt Schouten ’s ochtends in de auto van Luxemburg naar Nederland telefonisch tegen Trouw. “Maar de onderhandelingen hebben niet voor niets zo lang geduurd. Er waren grote verschillen van inzicht tussen de lidstaten, waarin Nederland aan de ambitieuze kant zat. Maar andere landen hingen weer aan de andere kant. Gegeven dat krachtenveld vinden wij dit wel een stap vooruit.

De ministers willen 20 procent vrijmaken voor die duurzame landbouw, het Europees Parlement zet in op 30 procent. Heeft u niet stiekem de hoop dat het daar ook op uitkomt?

“Ik zie dat het parlement iets meer in de lijn van Nederland denkt, laat ik het zo even diplomatiek zeggen. In die zin verwacht ik nog wel stevige onderhandelingen met het EP.”

De eerste reacties zijn kritisch. GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout zegt: ‘De landbouwlobby heeft een goede week’.

“Ik vind dat iets te pessimistisch, want hier is echt wel een wissel omgegaan. Voor het eerst hebben we die groene architectuur verankerd in het landbouwbeleid. Uiteraard komt het nu aan op de invulling door de lidstaten. Nederland heeft daarom aangedrongen op een transparant proces, zodat iedereen die beoordelingen kan zien en kan concluderen of die vergroening daadwerkelijk plaatsvindt.

“De Europese Commissie heeft dat ook toegezegd, zodat we voorkomen dat iets wat groen lijkt uiteindelijk niet groen is. Daarmee zou je oneerlijke concurrentie krijgen in Europa, dat zouden we heel slecht vinden. Dus om te zeggen: dit stelt niets voor, die conclusie deel ik niet. Had het ambitieuzer gekund? Ja, maar er waren ook niet veel landen die ambitieuzer wilden zijn dan het voorstel van de Commissie.”

Op een heel ander EU-onderwerp, de koppeling tussen rechtsstaat en EU-subsidies, is Nederland wel heel kritisch door te zeggen dat het niet tevreden is met de inzet van de lidstaten, en dat het beter moet. Kunt u dat in dit geval ook niet doen?

“We hebben wel degelijk gezegd dat het wat ons betreft ambitieuzer had gemogen. Maar als we hier niet voor hadden gestemd, hadden vooral de landen hun zin gekregen die nog minder ambitieus zijn. In die zin hebben we steeds onze posities duidelijk gemaakt, namelijk dat het tijd wordt om ervoor te zorgen dat we het landbouwbeleid aanpassen en ervoor zorgen dat de boeren die transitie kunnen doormaken.

“Er ligt nu echt een basis in het landbouwbeleid voor een sterkere koppeling tussen landbouw en natuur dan alles wat we hiervoor hadden. Als je het krachtenveld ziet in Europa was dat niet vanzelfsprekend.”

Lees ook:
Harde strijd om EU-landbouwbeleid: deel vreest slappe groene ambities

Hervormingsgezinden vrezen slappe groene ambities. Ook het Europees Parlement is deze hele week zoet met dit onderwerp.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden