null Beeld

ColumnEsther Bijlo

Burgers mee laten praten over het klimaat: neem ze dan wel serieus

Een hokje rood kleuren en zo meebeslissen over het bestuur van het land, het klinkt best gewichtig. Veel leuker is het als je op de stoel van de nieuwe regering kunt gaan zitten en ook nog eens 15 miljard mag uitgeven. Dat is het budget om de klimaatdoelen in 2030 te ­halen. Sinds vorige week kunnen burgers daarover meedenken en laten weten of ze bijvoorbeeld meer wind op zee adviseren of een hogere CO2-heffing voor de industrie.

Het kan via een zogeheten Participatieve Waarde Evaluatie (PWE), opgezet door de Universiteit Utrecht en de TU Delft. Het instrument hangt ergens tussen een opiniepeiling en een burgerberaad in. Publieke discussies zijn vaak zwart-wit, staat in de toelichting, complexe onderwerpen worden platgeslagen tot een simpele keuze. De PWE biedt de kans om zelf aan de knoppen te draaien. Uitgangspunten zijn die 15 miljard en de CO2-uitstoot met 27 megaton verminderen. Draaien maar aan die opties, en de wijzer voor uitstoot blijft in het rood – nog te weinig broeikasgas verminderd – of wordt groen. Tegelijk is te zien of de zak geld al leeg is. Eigen ideeën zijn daarnaast welkom.

De PWE is ook gebruikt in het begin van de coronacrisis. Ongeveer 30.000 Nederlanders deden mee, afgelopen voorjaar. Ze konden kiezen uit verschillende versoepelingen en zagen dan ook de gevolgen voor de gezondheid en de sterfte. In een opiniepeiling is nog makkelijk te roepen: gooi die horeca open. Het papier is geduldig. Als meteen te zien is wat de schade voor anderen kan zijn, ontstaat er een meer afgewogen oordeel, is de gedachte.

Het openen van kappers en andere contactberoepen kwam hoog op de prioriteitenlijst. Het lijkt erop dat deze wens nu in de tweede lockdown is gehonoreerd.

Samen uit, samen thuis

Hoogopgeleide mannen met een hoog inkomen bleken het verst te willen gaan in hun wens om de maatschappij weer vlot op gang te brengen. Opvallend was de keuze tegen verdeeldheid: geef niet de ene groep of regio meer vrijheden dan de andere. Samen uit, samen thuis.

Nu de laatste tijd opties voor groene energie makkelijk van tafel worden gegooid, is zo’n knoppenonderzoek voor klimaatbeleid interessant. Het is makkelijk tegen zonneparken en windmolens op land te zijn, maar wat dan wel? Die uitstoot moet hoe dan ook naar beneden.

Waar de lasten neer te leggen is ook een dilemma. Een hoge CO2-taks voor de industrie of een flinke kilometerheffing? Ook niet-stemmers gaan graag met de knoppen aan de slag, blijkt volgens de organisatoren uit een proef met een representatief testpanel – dat is winst.

Verder hoopgevend: de tegenstellingen tussen burgers zijn minder groot dan gedacht.

Burgerberaad

Dat laatste blijkt ook als de overheid mensen nog serieuzer laat meedenken, in de vorm van een burgerberaad. In Frankrijk bijvoorbeeld heeft zo’n groep – 150 via loting aangewezen burgers – 149 klimaatvoorstellen gedaan. Het levert goed geïnformeerde compromissen en nieuwe ideeën op. Ook in Nederland is zo’n burgerberaad voor het klimaat in de maak. Eind van deze maand moet het in de steigers staan. Een goed idee, het aloude, vermoeiende gepolder met al die belangen aan de ‘klimaattafels’ kan wel wat opfrissing gebruiken.

Er is wel een harde voorwaarde: de overheid moet de uitkomsten van een burgerberaad – en ook van zo’n grootschalig knoppenonderzoek – echt serieus nemen. In Frankrijk blijkt dat een worsteling te zijn. Waar de regering eerder 146 van de 149 voorstellen omarmde, is nog maar de helft terug te vinden in de klimaatvoorstellen die nu door het parlement moeten. Het burger­beraad geeft het pakket maatregelen een 3,3 op een schaal van 1 tot 10. Zo krijgt het vertrouwen in de politiek weer een knauw.

Op deze pagina kunt u meedenken en meepraten over het klimaatbeleid.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft elke twee weken een column. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden