Reportage

Broedende birdies op de golfbaan

Beeld Patrick Post

Vandaag is de jaarlijkse vogelteldag op golfbanen. Voor enkele golfers van Olympus in Amsterdam is dit geen uitzondering, zij vertroetelen en monitoren hun vogels tijdens het hele broedseizoen.

Mist hangt boven de sloten van golfbaan De Hoge Dijk aan de rand van Amsterdam. De zon komt op en geeft de horizon een oranje gloed. Een kakafonie van vogelgeluiden stijgt op uit de waterrijke ‘rough’ van de golfbaan.

Vier leden van golfvereniging Olympus zijn vroeg opgestaan: er moet een inventarisatie gedaan worden van de vogels op de baan. Niet gewoon soorten afvinken zoals op de jaarlijkse teldag, maar monitoring volgens vast protocol van Sovon Vogelonderzoek, de organisatie die het voorkomen en de ontwikkeling van vogels in Nederland bijhoudt.

Vanaf het clubhuis voert een laantje met knotwilgen, geflankeerd door water met rietkragen, de bezoeker de baan op. Die oogt hier meer als parkachtig natuurgebied. De eerste geluiden worden al geïdentificeerd: tjiftjaf, winterkoning, koolmees, pimpelmees, zwartkop. Alle de Wit, de vogelkenner van de club, zet een stip op een satellietfoto op de meegenomen tablet en voert soort en betreffende broedcode in. “Eind van de ochtend staat deze kaart vol met stipjes”, zegt De Wit, van oorsprong bioloog, maar met een carrière in de IT achter de rug.

Kleine karekiet

In een stuk open water zwemt een paartje krakeenden, ook worden meerkoeten, een blauwe reiger en een knobbelzwaan gespot. Moeder zwaan blijkt even verderop op het nest te zitten. Plots klinkt het geluid van de kleine karekiet uit het riet. “Dat is wel bijzonder van onze baan, dat die hier zit. Daar hebben we er vorig jaar maar liefst 54 van geteld. We hebben nog contact opgenomen met Sovon, of dat eigenlijk wel mogelijk was. Maar ze gaven aan dat dit terrein met alle rietkragen gewoon een heel geschikt broedgebied is.”

Niet veel later klinkt ook de roep van de koekoek. De vogel scheert vanaf een boom over het riet. “Op zoek naar de nestjes van de karekieten”, zegt De Wit. “De koekoek legt bij voorkeur zijn ei in het nest van de karekiet. Ik denk dat we zo’n vier territoria van de koekoek hebben.”

Olympus is een van de voorlopers in de vergroening van de golfsport. De club ontving al driemaal het GEO-certificaat voor duurzaam beheer van golfbanen en sloot zich enkele jaren geleden aan bij het project Committed to birds van de Nederlandse Golffederatie in samenwerking met de Vogelbescherming. In een serie workshops leerden de golfers hoe de baan aantrekkelijker gemaakt kan worden voor vogels. Onderdeel is ook het meten van het succes met een degelijke inventarisatie.

Nestkastjes

“Ik heb hemel en aarde moeten bewegen om iemand te vinden voor begeleiding bij de vogelinventarisatie”, zegt Ina van Moorsel van de groencommissie van de vereniging. “We hebben vogeltellers, maar helaas waren zij minder bekend met deze werkwijze. Gelukkig waren zij enthousiast om die methode te leren, maar het duurde even voordat we dat voor elkaar hadden.”

De natuurliefhebbers in deze commissie proberen invloed uit te oefenen op het beheer van het terrein, en ondernemen zelf ook actie om schuil- en broedgelegenheid voor vogels en andere dieren te creëren. Her en der over de golfbaan hangen vele tientallen nestkastjes aan de bomen. Het clubhuis is verrijkt met kunstmatige huiszwaluwnesten en vleermuiskasten.

Een slootkant is afgestoken voor het creëren van een ijsvogelwand, en hetzelfde is het plan met een zanddepot voor de oeverzwaluw. Ook uilen- en torenvalkkasten zijn opgehangen, met in de buurt takkenrillen en zogenoemde muizenruiters waar muizen en andere dieren in kunnen schuilen.

Wel of niet maaien

Het is half zeven, de eerste golfers melden zich al. Maar de baan is vooral nog het domein van de vogels. Twee schol­eksters lopen hard roepend achter elkaar aan, het mannetje bestijgt het vrouwtje. “Leuk, broedcode 5, baltsend of parend paar”, zegt De Wit. Op de korte grasmat waar golfers net nog hun bal afsloegen, hipt nu een witte kwikstaart. Aan de rand haalt een merel een worm uit de grond en vliegt er mee weg. “Ah, code 14, transport van voedsel.”

Bij de sloot aan de rand van de golfbaan, direct aan de A2, merkt De Wit beweging op in het water. “Paaiende karpers!”, zegt hij enthousiast. Minder blij is hij met de begroeiing in de sloten. “Dit was een plek waar we vorig jaar veel kleine karekieten vonden, maar de sloten zijn geschoond, moet je kijken hoe kort het riet nu nog is.”

Het zijn dit soort dingen die het werk van de groencommissie soms frustreren, vertelt Van Moorsel. “Wij zouden graag zien dat sommige stukken eens een jaartje niet gemaaid worden, maar dat ligt soms moeilijk. De baan is niet van de vereniging, maar van een aparte stichting, die het beheer weer uitbesteedt aan een bedrijf dat gespecialiseerd is in het onderhouden van een glad gazon voor golfers.”

Spreeuwen zijn welkom

Teruggekomen bij de kantine is het werk nog niet gedaan. Verderop lacht een groene specht ons uit. Boven het plasje bij het terras krijst een jagend visdiefje. Boerenzwaluwen vliegen af en aan. “Die nestelen in onze loods”, verklaart Van Moorsel. Een groepje vogelaars dat zich halverwege afsplitste, komt ook terug met resultaten: veertig soorten, waaronder ijsvogel, nachtegaal en tapuit.

Bij een kop koffie worden de spreeuwen gadegeslagen die met nestmateriaal naar de nok van het dak vliegen, waar ze in een opening verdwijnen. Spreeuwen zijn extra welkom op de golfbaan. “Ze eten de engerlingen en emelten uit het gras, die schadelijk zijn voor het gazon”, zegt De Wit. “Het is een natuurlijk alternatief voor chemische bestrijdingsmiddelen. Die moeten volgens Greendeal Sportvelden in 2025 de deur uit, en dat is nog lang niet overal het geval.”

Inzet voor vogels

Bij de start van Comitted to birds was de bedoeling de deelnemende clubs - ‘een paar handen vol’ - te certificeren, maar dat is niet meer het geval, meldt Niels Dokkuma van de Nederlandse Golf Federatie. “We focussen ons nu op GEO-certificering, een veel bredere duurzaamheidscertificering voor de totale accommodatie. Dat gaat van water- en energieverbruik in het clubhuis tot natuurontwikkeling en sociaal-maatschappelijke initiatieven.” Onder de noemer Golfers love birdies (naar de golfterm ‘birdie’, als een speler een hole in één slag onder par weet te bereiken - het gemiddelde aantal slagen voor een professionele golfer) stimuleert de federatie nog wel de inzet voor vogels. “We hebben de jaarlijkse vogeltelling waar steeds meer mensen aan deelnemen. Daarnaast is er nog steeds de handreiking waar verenigingen zelf mee aan de slag kunnen.” Nog niet alle verenigingen tonen hun liefde voor vogels op de baan. In 2018 werd op Birdwatchingday op 81 van de circa 200 banen in Nederland geteld.

Lees ook:

De noodzaak van een natuurgolfbaan op Terschelling

Golfen tussen de Terschellinger grassoorten: volgens de initiatiefnemers, die hun definitieve plan vandaag wereldkundig maken, varen het toerisme én de natuur er wel bij. Maar daar is niet iedereen het mee eens.

Vertier op Schier?

Het nieuwe gemeentebestuur op Schiermonnikoog wil toeristen langer op het eiland houden.  Natuurschrijver Koos Dijksterhuis denkt er het zijne van. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden