Brengt de alom geprezen Carola Schouten frauderende boeren in het gareel?

Kamerleden van andere fracties zijn vooralsnog lovend over de transparante minister Schouten (ChristenUnie). Beeld ANP

Rustig inwerken is er niet bij: boerendochter Carola Schouten moet direct distels rooien. Het ene boerenschandaal volgt het andere op, met de koeienfraude van deze week als dieptepunt.

Het was dinsdagavond, eerder deze week, toen PVV-Kamerlid Barry Madlener met enige bezorgdheid aan de minister van landbouw vroeg: "Heeft u er nog wel zin in?"

Carola Schouten (1977) had eigenlijk minister van sociale zaken en werkgelegenheid moeten worden. Maar in het eindspel van de kabinetsformatie werd de ChristenUnie, veruit de kleinste coalitiepartij, gedwongen tot bescheidenheid. Met vijf Kamerzetels was het slikken of stikken voor onderhandelaar Gert-Jan Segers. Sociale Zaken ging naar D66, de post Landbouw rolde richting de ChristenUnie.

De teleurstelling bleef maar even. Carola Schouten kreeg er het vicepremierschap bij. Bovendien zag de partij al snel de mooie kanten van Landbouw: een eigen ministerie en een onderwerp waar de achterban zeker affiniteit mee heeft. En, niet onbelangrijk: Schouten kent de wereld van de boeren; ze bracht haar jeugd door op het melkveebedrijf van haar ouders.

Een krappe honderd dagen later is Schouten vooral de minister van fraudezaken. Het ene boerenschandaal volgt het andere op, tijd om rustig adem te halen heeft de minister nauwelijks. Mestfraude, bermfraude en nu ook koeienfraude. "Dit is volstrekt onacceptabel", sprak Schouten dinsdag gedecideerd.

Vooral die laatste fraudezaak, waar mogelijk duizenden melkveebedrijven bij betrokken zijn, heeft veel kwaad bloed gezet. Boeren blijken melkkoeien in de administratie op te nemen als vaarzen zonder kalveren. Daardoor lijkt het alsof deze bedrijven minder mest produceren dan ze in werkelijkheid doen.

Het is de omvang van de fraude die schokt. Het ministerie heeft 7700 melkveebedrijven op de korrel vanwege gesjoemel met de administratie, meer dan een derde van het totaal. Alles wijst op grootschalige, geraffineerde, systematische oplichting.

Bijkomend probleem is dat het registratiesysteem van de koeien hierdoor ernstig vervuild is geraakt. Dat is een gevaar voor de volksgezondheid. Bij ziekten is dit systeem nodig om te achterhalen welke andere dieren ook besmet kunnen zijn. Schouten: "Dit is meer dan zomaar een fraude."

De minister ontbood dinsdagochtend, direct na bekendmaking van het nieuws, de vertegenwoordigers van de agrarische sector op haar werkkamer. Aan tafel overheersten ontgoocheling en verbazing. Voorzitter Wil Meulenbroeks van de werkgroep melkveehouderij van LTO Nederland zei naderhand: "Het is heel jammer dat een aantal rotte appels deze mooie sector kapot maakt."

Beeld ANP

Schouten spreekt een andere taal, die ernstiger klinkt. Wat haar betreft staat het vertrouwen in de hele sector op het spel. Foute bedrijven gaan op slot, ze worden beboet, er komen naheffingen, het Openbaar Ministerie kijkt inmiddels naar de strafrechtelijke consequenties. Een paar rotte appels? Laat Schouten het niet horen. Ze heeft een proef met zelfregulering van de sector direct geschrapt omdat melkveebedrijven 'de eigen verantwoordelijkheid niet kunnen waarmaken'.

In de Tweede Kamer wordt met enige bewondering naar de nieuwe landbouwminister gekeken. Ze is 'kordaat', 'niet bang' en oogt 'oprecht verontwaardigd'. Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren (PvdD) waardeert de snelheid waarmee Schouten de Kamer informeert over deze fraudes. "Ze heeft een half beeld van de situatie en komt er toch mee naar buiten." Ouwehand heeft de afgelopen jaren, zegt ze, wel anders meegemaakt.

Collega's van SP, VVD en D66 zijn zonder aarzeling tevreden over het optreden van Schouten in haar eerste maanden. Tjeerd de Groot (D66) zegt onomwonden: "Ze is uitstekend bezig." Helma Lodders (VVD): "Ik zie een gedreven minister vol teleurstelling en boosheid. Die gevoelens deel ik met haar."

Dat Schouten zelf een boerendochter is, levert haar zonder twijfel krediet binnen de sector op. Ze spreekt de taal uit de stal. Haar ouders waren melkveehouders in het Land van Heusden en Altena.

Vader verongelukte op het erf toen Schouten negen jaar oud was. Daarna runde moeder met de drie dochters de boerderij.

Vier jaar geleden zei Carola Schouten in deze krant: "Ik heb een enorme bewondering voor mijn moeder, een supersterke vrouw, die door de diepste dalen is gegaan (...) Het is haar allemaal gelukt. Het is ons gelukt. We hebben het gered."

Zelf wilde ze geen boerin worden. Het boerenleven moet je niet romantiseren, vindt ze. "Het is een snoeihard bestaan, zonder vakantie." De boerderij werd verkocht.

Schouten weet waarover ze praat als ze zegt dat Nederlandse boeren te weinig waardering krijgen. Nu ze minister is, hoopt ze dat te kunnen veranderen. De recente schandalen helpen daar niet bij. Er rijst een beeld op van een sector die gewend is de randen van de wet op te zoeken - en niet schroomt om er overheen te gaan, in de wetenschap dat er niet of nauwelijks controle is.

Zelfs oppositiewoordvoerder Frank Futselaar (SP) heeft lof voor minister Carola Schouten. "Maar er komt een moment dat ze niet iedereen te vriend kan houden." Beeld ANP

Wat Ouwehand (PvdD) zich nu afvraagt: "Pakt de minister ook door? Boeren zeggen zelf dat ze frauderen omdat ze niet anders kunnen, ze moeten overleven. Dan is er een grote sanering van de sector nodig. En ik ben benieuwd of Schouten dat durft."

Collega Frank Futselaar (SP) ziet een 'potentieel achterbanprobleem'. "Nu is iedereen vol lof. Maar er komt een moment dat ze niet iedereen te vriend kan houden. De ChristenUnie is een zeer groene partij, maar heeft ook een sterke boerenaanhang." Dat wordt lastig voor Schouten, voorziet Futselaar.

D66-Kamerlid Tjeerd de Groot hoopt dat Carola Schouten de verschillende crises snel achter zich kan laten. "Dit is niet waarvoor ze aangenomen is. We hebben drie maanden verloren."

Hij had gehoopt dat de minister druk bezig zou zijn met 'verduurzaming' en 'kringlooplandbouw'. Maar hij zegt ook: "Ik vrees dat de fraudezaak van deze week het topje van de ijsberg is."

Waarom fraudeert de boer? Een uitleg door wetenschapper Tjirk van der Ziel.

Eerder deze week schreven we een analyse over de melkveefraude. Alweer omzeilen agrariërs regels, nu bij het registreren van melkkoeien.

Vorige maand kwam een ander geval van fraude in de agrarische sector aan het licht. Door stiekem bermen aan hun perceel toe te voegen, kunnen boeren meer mest kwijt en krijgen ze meer EU-subsidie.

In ons commentaar pleitten we daarom voor drastische maatregelen: We moeten het landbouwstelsel en alle subsidies herzien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden