Duurzame 100

Boudewijn Poelmann bedacht de geldmachine voor de goede doelen: de Nationale Postcode Loterij

Boudewijn Poelman. Beeld Maartje Geels

Hij bedacht de geldmachine voor de goede doelen: de Nationale Postcode Loterij. Logisch dus dat Boudewijn Poelmann hoge ogen gooit in de Duurzame 100. Hij staat op 12.

Liefst 6 miljard euro heeft hij met de loterij aan goede doelen uitgedeeld sinds de start in 1990. Een enorm bedrag, wat de Postcode Loterij in de top-3 brengt van 's werelds grootste private donateurs. Alleen de Bill en Melinda Gates-foundation en de Britse Wellcome Trust doneren meer aan een betere wereld.

Logisch dat directievoorzitter Poelmann (1949) trots is op de loterij waarvan hij mede-oprichter is. Bega dus niet de fout te vragen of het misschien wat minder kan met die marketing, die brievenbusvervuiling bijvoorbeeld.

"Brievenbusvervuiling? Ik denk dat Trouw, samen met de Volkskrant, het AD of NRC en al die andere kranten de grootste brievenbusvervuilers zijn van het land. Die vervuiling van jullie, dat is toch niet normaal? Iedere dag zo'n krant! Dat heeft natuurlijk een enórme klimaatimpact, veel meer dan die ene brief die we elk kwartaal versturen." Want anders dan krantenuitgevers beschikt de Postcode Loterij over een uitgekiend compensatieprogramma voor de CO2 veroorzaakt door reizen, papier- en energieverbruik, zegt Poelmann. Daarvoor worden in arme landen, waar overwegend wordt gekookt op open vuur, schone kooktoestellen uitgedeeld. "En we gebruiken altijd gerecycled papier."

Ja, ook over de cadeautjes aan deelnemers en prijzen wordt nagedacht. "Het fairtrade-ontbijt, het ijs van Ben & Jerry's, de 'Doe maar lekker duurzaam'-actie in samenwerking met Albert Heijn en Unilever: alles duurzaam en verantwoord. Allemaal om mensen kennis te laten maken dat verantwoord ook leuk kan zijn", zegt Poelmann.

Ledlamp

En die BMW's dan, die jullie uitdelen aan prijswinnaars? "We hebben daar bewust voor gekozen; een model met de kleinste CO2-uitstoot in zijn soort en voor 70 procent recyclebaar." Het is bovendien de auto die door deelnemers meer gewaardeerd wordt dan andere auto's, blijkt uit onderzoek. "En dat is ook belangrijk."

Je kunt hooguit vragen, geeft de directievoorzitter toe, waarom geen elektrische auto? "Nou, die is bij enkele prijsacties al weggegeven; ook een BMW, maar geen échte gezinsauto. Maar als die een brede groep deelnemers bevalt, willen we die verder in het prijzenpakket opnemen."

Echte klapper was de ledlamp, waarvan er in 2009 2,5 miljoen zijn uitgedeeld aan deelnemers. "Die dingen kostten toen nog 25 euro, het was onze duurste actie ooit. Daarmee is de ledlamp in Nederland echt op de kaart gezet. Want met zo'n grote achterban als de onze, kun je het verschil maken."

Dankzij het geld van die achterban is ook tegenmacht te financieren. Milieudefensie, dat nu bijvoorbeeld procedeert tegen de overheid om schone lucht af te dwingen, kreeg sinds 1996 ruim 30 miljoen euro. Fossielvrij NL (zie ook het interview op pagina 24), waarvoor de energietransitie veel te traag gaat, ontving recent 1 miljoen. Hoe nodig is dat? Heeft Poelmann misschien weinig vertrouwen in de politiek?

Tegenmacht

Poelmann: "Ik heb in ieder geval heel veel vertrouwen in burgers. Als zij erin slagen om een vitale organisatie van de grond te krijgen, kennis én mensen te organiseren, dan vind ik dat heel knap. Dat is een essentiële tegenmacht en enorm belangrijk voor de democratie. Daar is de Postcode Loterij ook voor." Om er vervolgens aan toe te voegen dat het natuurlijk onzin is om onze politici te wantrouwen. In Nederland hebben we immers weinig reden tot klagen, vindt hij.

"Wel zou ik van politici een wat moediger houding wensen ten opzichte van het klimaat en duurzaamheid. Voor drie tientjes vliegen van Schiphol naar Barcelona, dat deugt toch niet? Politici laten dat toe, maar ze kunnen waarschijnlijk niet beter. Ze zitten ook in een systeem waarin ik weinig vertrouwen heb, omdat het de wereld niet beter maakt."

Beeld Maartje Geels

Eigenlijk is er in de geschiedenis maar één moment geweest, waarop dat systeem wel een draai ten goede maakte, vervolgt Poelmann. "Dat was in de Tweede Wereldoorlog. Toen bleek het mogelijk, in de VS en ook in Engeland, binnen één à twee jaar de hele industrie om te turnen naar een oorlogsindustrie."

Een paar jaar geleden las hij nog artikelen van de Amerikaanse milieuactivist Bill McKibben, die ervoor pleit het klimaatprobleem als oorlog te benaderen. "Dat vind ik ook, absoluut. De hele economie moet erop worden ingericht, anders winnen we de oorlog niet. Alleen als je de industrie snel kunt omschakelen, kunnen we met zijn allen winnen. Die urgentie, die noodzaak mis ik volledig in het huidige politieke debat."

Plundertaks

In dat debat gaat het te veel over kleine dingetjes, vindt Poelmann. Voor de grote is geen oog. "Het is toch mesjogge: 30 procent van alle CO2-uitstoot komt uit onze kolencentrales. Dat is toch een volkomen oude rotzooi. En wij laten de Nuons van deze wereld gewoon hun gang gaan." Het kabinet wil alle vijf de kolencentrales sluiten, tussen 2025 en 2030, ook uit vrees voor schadeclaims.

"O, de overheid is overal bang voor. Maar al die energiebedrijven wisten toch dat zo'n centrale oude techniek is, ook toen ze daarin investeerden? Als er dan toch een claim komt, moeten we dat gewoon afkopen. Die centrales houden verandering tegen. Dat je van een groot net elektriciteit moet aftappen is zo achterhaald. Ik heb ook zonnepanelen op mijn dak, kun je op je telefoon precies zien hoeveel je terugstuurt naar het net. Zo haal je mensen over de streep: dingen moeten leuk en interessant zijn hè."

Wat ook kan helpen is een speciale belasting, waarvoor Poelmann zelf de naam bedacht: een plundertaks. "Belast wie een aanslag op de planeet doet in plaats van arbeid. Zeg gewoon tegen Shell en Nuon: wat? Stoot jij zoveel CO2 uit? Dan moet je zoveel gaan betalen! Ook boeren die het land doodmaken met hun kunstmest en pesticide moet je zwaar belasten. Ik ben het helemaal eens met Volkert Engelsman, de vorige winnaar van de Duurzame 100. Die zegt dat ecologisch voedsel helemaal niet te duur is, maar gangbaar voedsel veel te goedkoop."

De opbrengst van de plundertaks kan dan weer geïnvesteerd worden in herstel van de planeet, zegt Poelmann. "Want dat is allemaal mogelijk."

Voor het invoeren van zo'n taks zijn natuurlijk wel de politiek en overheid nodig. "Maar ik ben ook niet somber hoor: de overheid, dat zijn we toch allemaal? De progressieve planeetdenkers waar iedereen twintig jaar geleden nog lacherig over deed, hebben wel belangrijke onderwerpen geagendeerd. Want hoelang is het klimaat nu een issue? Twintig jaar hooguit. Maar daar gaat het debat nu wel over. Er wordt dus wel progressie gemaakt. Alleen... mag het een beetje sneller? Ik ben niet van de revolutie, meer van de evolutie. Maar wel krachtig." 

Oordeel

"Boudewijn Poelmann heeft met de ingenieus bedachte Postcode Loterij en andere loterijen een financiële motor gecreëerd, die honderden organisaties op het gebied van natuurbehoud, milieubescherming, sociale cohesie, ontwikkelingssamenwerking en mensenrechten hun goede werk kan laten doen."

Boudewijn Poelmann staat op nummer 12 van de Duurzame 100 2018. Bekijk de rest van de lijst op trouw.nl/duurzame100.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden