InterviewLokale voedselproductie

Boodschappen doen bij de boer populair: ‘We zijn ver verwijderd geraakt van de bron van ons voedsel’

Boerschappen levert iedere week een boodschappenbox die gevuld is met groenten, fruit, zuivel, vis- en vleesproducten uit de regio.  Beeld Maikel Samuels
Boerschappen levert iedere week een boodschappenbox die gevuld is met groenten, fruit, zuivel, vis- en vleesproducten uit de regio.Beeld Maikel Samuels

Op de golf van online bestellen, groeit ook het rechtstreeks kopen van eten bij de boer. Bijvoorbeeld bij Boerschappen (maaltijdboxen) en Grutto (vleespakketten). ‘Mensen willen weten hoe de boer zijn werk doet.’

Jelle Brandsma

Eten rechtstreeks van de boer is een trend. Soms fietst een consument naar een boerderij om daar rauwe melk uit de melktank te halen of appels te plukken, soms levert een boer tassen met groente af op een aantal adressen in de stad. Het grootste succes boeken kleine en grotere bedrijven die groente en andere producten inkopen bij boeren in de buurt, verdelen over dozen, kratten of tassen om die daarna rond te brengen.

Boerschappen, een bezorger van maaltijdboxen in Breda, groeide de afgelopen twee jaar met 500 procent naar 7,3 miljoen euro omzet. De oprichters maakten vrijdag bekend dat zij een coöperatie gaan worden om geld aan te trekken en ook in andere delen van Nederland het Brabantse model te kopiëren.

Welke boer levert de bloemkool?

Grutto.com in het Utrechtse Baambrugge levert vlees rechtstreeks van de boer. De klant krijgt een ‘koe-pakket’, diverse soorten vlees want de koe moet (bijna) helemaal op, van kop tot staart. Daar verdubbelde vanaf 2018 ieder jaar de omzet. Die bedraagt nu 15 miljoen euro.

Bij deze twee bedrijven is steeds duidelijk welke boer de bloemkool levert, hoe de teler van de aardappelen heet en bij wie het vlees vandaan komt dat in een pakket aan de deur wordt afgeleverd. Als het had gekund zou bij Grutto de naam van de koe op het pakket kunnen staan. Maar koeien hebben tegenwoordig meestal geen namen meer. De klant krijgt wel het nummer van het gele plaatje dat iedere koe verplicht in het oor draagt.

In veel steden opereren lokale voedselorganisaties. In Rotterdam en omstreken bijvoorbeeld verzamelt Rechtstreex streekproducten bij boeren en levert die af bij afhaaladressen in diverse stadswijken. In Arnhem en Nijmegen rijden busjes van Oregional van de boer naar de klant. In Groningen en Friesland levert Streekboer maaltijdboxen en losse producten.

Stijn Markusse, mede-oprichter van Boerschappen.
 Beeld Maikel Samuels
Stijn Markusse, mede-oprichter van Boerschappen.Beeld Maikel Samuels

Een korte keten hanteren

Er is een heuse ‘taskforce korte keten’ met als doel een beter sociaal contact tussen de lokale boer en de burger. Daarnaast is het idee dat de boer een sterkere onderhandelingspositie krijgt bij de afzet van zijn producten dan in zijn gesprekken met de grote supermarktconcerns. “De groei zoals bij Boerschappen en Grutto zien we ook bij andere bedrijven die een korte keten hanteren”, zegt Joris Lohman, bestuurslid van de taskforce. “200 of 500 procent is geen uitzondering.”

Er is belangstelling voor lokaal en bewust eten, zegt Lohman en die is er al langer. Corona heeft die ontwikkeling versterkt. “Het online bestellen en laten bezorgen is enorm gegroeid. Dat zie je ook in de horeca en bij de supermarkten. Veel bedrijven die lokaal voedsel leveren werken ook met een online-platform en profiteren ervan dat de consument eraan gewend raakt.”

Het aantal bedrijven dat werkt met een zogeheten ‘korte keten’ groeide de afgelopen vier jaar met 26 procent. Het leverde boeren 2,2 miljard euro omzet op in 2020. De taskforce wil dat dit stijgt naar 4,4 miljard in 2024.

BOERSCHAPPEN

‘Mensen kunnen naar de boer en hem of haar spreken’

De laatste twee jaar groeide Boerschappen, de bezorger van dozen met levensmiddelen, met 500 procent naar de bezorging van 5000 boodschappen-boxen per week. Nu is er geld nodig, zeggen de oprichters Stijn Markusse en Stéphanie Vellekoop, om de uitbreiding te betalen naar 25.000 boxen in 2024. Zij richten daarvoor een coöperatie op.

De oprichters spraken het afgelopen jaar met diverse banken en investeerders. “We hebben heel veel geleerd, maar kwamen er niet uit”, zegt Markusse. “Alle geldschieters kwamen op de proppen met excel-sheets en rekenden vaak voor hoe wij het bedrijf op termijn mooi zouden kunnen verkopen. Dat is niet onze stijl. Wij willen er niet met de poet vandoor, maar hebben geld nodig om een idee te laten groeien.”

“We doen waar het ons om begonnen is. Onze klanten en de boeren kunnen lid worden. Wij verbinden die twee met elkaar.” Daarom richtte Boerschappen een coöperatie op en investeert de opbrengst van de uit te geven aandelen (anderhalf miljoen euro) in onder meer automatisering en een machine waarmee de dozen efficiënter kunnen worden ingepakt.

In Brabant kunnen klanten hun box met boodschappen op tientallen locaties ophalen. Buiten die provincie is er een aantal afhaal-adressen in Amsterdam en eentje in Arnhem. Boerschappen bezorgt ook aan huis in Brabant en in de rest van Nederland. De komende jaren wil het bedrijf naast het inpakcentrum in Breda op vier tot zes locaties in andere delen van Nederland een verdeelstation opzetten.

We zitten in een overgangsfase, zegt Stijn Markusse. Nu krijgen een klanten in andere delen van Nederland veelal producten uit de zuidelijke provincies. “Als we diverse inpakcentra in Nederland hebben komen de producten ook in andere regio’s uit die buurt en wordt ook lokaal verpakt. Daar werken we naar toe. Ik zeg nu wel eens als een klant uit bijvoorbeeld Groningen zich aandient: kijk in je eigen buurt. Daar zit een collega die ook boxen aanbiedt: Streekboer. Daar werken wij ook wel mee samen. Iedereen heeft de wind in de zeilen en dat moet zo blijven.”

De groei schrijft Markusse toe aan ‘de behoefte van mensen om weer grip op hun eten te hebben’. “Onze klanten die tomaten in hun box vinden, zien dat die van Henriette in Dongen komen. Ook de namen van andere leveranciers zijn bekend. Mensen kunnen naar de boer en boerin toe en hem of haar spreken. Bij de gewone supermarkt gaat het om het gemak. Alles moet in het concept passen. Het zijn pakjes en zakjes. Als een pruim te klein is of een aardappel te krom, kan de boer het product weggooien en komt het niet in het winkelschap. Wij nemen het wel. Bij ons gaat het om de kwaliteit van het eten. Wij kennen de boeren. Wij zijn nu al met hen in overleg over wat zij komend seizoen voor ons kunnen telen.”

Markusse en Vellekoop willen voeding ‘die deugt’, geproduceerd ‘met liefde voor de natuur’. Hoe bepalen zij dat? “Dat is een zoektocht. Voordat een boer aan ons gaat leveren, gaan we praten. Als er Round-up wordt gebruikt, kan hij het vergeten. Wij willen boeren die de kwaliteit van de bodem, water en lucht verbeteren. Ongeveer de helft produceert biologisch. Maar alleen biologisch vinden wij te beperkend. Dierenwelzijn staat bovenaan, we willen geen chemische bestrijdingsmiddelen en planten en dieren moeten de tijd hebben om te groeien.”

Stéphanie Vellekoop, mede-oprichter van Boerschappen. Beeld Maikel Samuels
Stéphanie Vellekoop, mede-oprichter van Boerschappen.Beeld Maikel Samuels

GRUTTO

‘Mensen willen weten waar hun vlees vandaan komt’

“Met het doden van een dier heb ik geen moeite. Maar je moet een koe of een varken wel van kop tot staart opeten. Dat getuigt van respect voor het dier”, zegt Berend te Voortwis, oprichter van Grutto, een bedrijf in het Utrechtse Baambrugge dat ‘koe-pakketten’ met verschillende stukken vlees van een koe, varken, kip of vis verkoopt.

De klant krijgt bericht bij welke boer het dier vandaan komt. Een klant kan ook zelf een leverancier in de buurt kiezen waarmee Grutto samenwerkt. Zo kan je ook kiezen voor biologische koe of een niet-biologische koe. De boeren staan op de website. Als bij deze boer een koe beschikbaar is en er zijn voldoende klanten die een deel van het vlees willen hebben, gaat het dier naar de slager.

Het bedrijf verdubbelde vanaf 2018 ieder jaar in omvang, zegt Te Voortwis. De omzet is inmiddels 15 miljoen euro per jaar. Er zijn ook vestigingen geopend in Duitsland en Frankrijk. In Duitsland werkt Grutto samen met 150 boeren, in Nederland met 100 en in Frankrijk met 15.

Grutto heette voorheen ‘Koopeenkoe.nl’. Maar na de verkoop van koeienvlees, kwam er ook vraag naar varkens en kippen, en daarna vis of een hert uit de duinen. Dus zocht Te Voortwis een nieuw uithangbord. “Grutto is een mooie naam, vonden wij. Het staat symbool voor een natuur die in evenwicht is. Als er grutto’s zijn, is de bodem gezond. De boeren waar wij mee werken zorgen daarvoor.”

Het eten van vlees staat ook meer en meer ter discussie, erkent de oprichter van Grutto. “Dierlijke eiwitten zijn een belangrijk onderdeel van het dieet. Als mensen vlees eten, willen ze dat wel op een verantwoorde manier doen”, zegt hij. Kippen en varkens eten restafval vanuit de landbouw en uit de keuken van huishoudens. Koeien eten gras. “Als je goed boert, zonder kunstmest en geen monocultuur, is gras de pomp van de aarde, omdat het koolstof opneemt.”

De groei van Grutto wordt veroorzaakt door afkeer van de vleesindustrie, meent Te Voortwis. “Wij zijn eraan gewend geraakt dat we een stuk vlees uit het schap van de supermarkt kunnen halen. Op die manier zijn we ver verwijderd geraakt van de bron van ons voedsel. Maar veel mensen hebben daar genoeg van”, meent Te Voortwis. “Het vlees daar komt van een industrie die niet transparant is. Uit onze groeicijfers blijkt dat er meer mensen zijn die willen weten waar hun vlees vandaan komt. Ze willen ook weten hoe de boer zijn werk doet. De dieren moeten een goed leven hebben gehad. Wij helpen de boer om dat aan zijn en onze klanten te laten zien.”

Lees ook:

De supermarkt 2.0 slaat aan in Wilp. ‘Bij ons bepaalt de boer de prijs’

Het Gelderse Wilp heeft sinds enkele weken een onbemande minisupermarkt. Goed voor de lokale boeren die het assortiment verzorgen. Maar ook voor de 2400 inwoners, die weer in het eigen dorp boodschappen kunnen doen.

Geen kroket, maar fruit uit de muur: dit is de ‘Febo’ onder de fruittelers

‘Koop lokaal’ werd opeens populair in coronatijd. De boeren van Appeltje-Eitje trekken er zelfs de stad voor in. Het verhaal van fruit en zuivel uit de muur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden