Duurzaam bouwen

Bonje in de bouw tussen hout, beton en staal. ‘Achterhaalde normen zitten verduurzaming in de weg’

Ook in de prefab-bouw krijgt beton steeds meer concurrentie van hout. Beeld Sander Soewargana
Ook in de prefab-bouw krijgt beton steeds meer concurrentie van hout.Beeld Sander Soewargana

Milieuvriendelijk bouwen met hout is in opkomst, maar achterhaalde normen zitten een verdere opmars in de weg. Dat stelt een deel van de sector in een manifest.

In de bouw heeft hout bonje met beton en staal. Een groep bouwbedrijven, projectontwikkelaars, architecten en andere organisaties vindt de rekensommen die worden gebruikt om de milieuprestatie van een gebouw te bepalen, oneerlijk. Die benadelen het gebruik van hout en andere natuurlijke materialen als vlas en hennep, terwijl die juist nodig zijn om klimaatvriendelijker te bouwen. Pogingen om dat te veranderen stuiten op weerstand uit de hoek van beton en staal.

Klimaatvriendelijk bouwen is absoluut noodzakelijk om de doelstellingen van het Parijs-akkoord te halen, stellen de ondertekenaars. Woningbouw is goed voor zo’n 10 procent van de jaarlijkse Nederlandse uitstoot. Tegelijk is het de bedoeling om de komende tien jaar een miljoen woningen te bouwen.

De groep, waaronder grote bedrijven als Ballast Nedam, Dura Vermeer, VORM, Bam en Dijkstra Draisma, overhandigt begin volgende maand een manifest aan het ministerie van binnenlandse zaken met een oproep de rekensommen aan te passen.

Slecht milieu-etiket voor hout

“De CO2-uitstoot bij de productie van ‘fossiele materialen’ wordt fors bevoordeeld, omdat die vrijwel niet wordt meegerekend als er aan het eind van de levensduur een vage herbestemming wordt benoemd”, zegt Norbert Schotte van projectontwikkelaar en bouwer VORM en initiatiefnemer van het manifest. “Bij hout is de veronderstelling dat het na vijftig jaar in de oven belandt. Dat is doorgaans niet zo. Hoogwaardige biomaterialen, zoals platen van kruislaagshout, zijn makkelijk meerdere keren te gebruiken, maar het levert hout wel een slecht milieu-etiket op.”

Dat hout CO2 opslaat, wordt nu dus niet meegewogen, terwijl de uitstoot van beton, cement en staal er te positief uitkomt. Dat is niet vol te houden, stelt Schotte. “Komende decennia moeten we onze CO2-uitstoot fors reduceren en het is mogelijk om met het gebruik van natuurlijke materialen in de bouw de Nederlandse CO2-uitstoot met jaarlijks 2 procent te reduceren. Deze industrie stimuleren zou volkomen logisch moeten zijn.”

Bouwgroep Dijkstra Draisma uit Dokkum is een van de ondertekenaars van het manifest om de berekeningen voor natuurlijke materialen in de bouw aan te passen. Het bedrijf kreeg de Koning Willem I-prijs omdat het met duurzame bouwmethoden vooroploopt in de sector. Onlangs is een stuk grond aangeschaft om lisdodden te verbouwen om in huizen te verwerken, vertelt Wietse de Vries, die zich met innovatie en duurzaamheid bezighoudt bij het bedrijf.

“Wij zijn als bouwbedrijf al enkele jaren hard bezig met de energietransitie en circulair bouwen. De huidige normering voor gebruik van materialen is achterhaald; die zit vast in lobby-activiteiten, daar botsen we al lang tegenaan. Een gebouw wordt zo goed als de normering voorschrijft en die is laag, daar gaat geen stimulans van uit, die houdt de gevestigde orde in stand. Wij en andere bouwbedrijven kunnen allang veel beter bouwen op een manier die veel meer CO2 bespaart. We hebben het manifest getekend omdat we op zoek zijn naar een eerlijke beoordeling van materialen als hout. Dat extra zetje is nodig om de markt verder te krijgen, om de vraag naar houtbouw en andere natuurlijke materialen te verhogen.”

“Hierachter is onze fabriek waar we elementen in houtskeletbouw maken. Dat doen we al industrieel, we hebben er robots voor aangeschaft. De frames zijn voor 92 procent circulair. Nu zijn ze nog gevuld met cellulose, papierpulp, voor de isolatie. Later willen we ze vullen met lisdodde. Daarvoor hebben we voor de kerst tien hectare grond in de buurt aangekocht. Daar worden lisdodden op geplant. Per oogst moeten we daar circa honderd huizen mee kunnen isoleren. Die teelt is ook goed voor het klimaat. Het waterpeil op de veengrond hier kan dan omhoog, zodat die meer CO2 kan vasthouden. Het is nog maar een klein stukje grond, dat zou op veel grotere schaal moeten gebeuren. Hiermee willen we iets aanjagen. Teelt van zulke gewassen biedt daarnaast ook perspectief voor boeren. Je kunt lisdodde ook in plaatmateriaal toepassen, hennepteelt voor de bouw is ook in opmars, net als bamboe.”

“Dat is het grootste fabeltje dat er is. Oud beton belandt vaak, na verwerking, als granulaat onder het asfalt. De houten elementen daarentegen zijn in hun geheel opnieuw te gebruiken. We bouwen standaard remontabel, alles kan uit elkaar, zonder processen die veel CO2 uitstoten. De berekeningen voor de milieuprestatie van materialen moeten in overeenstemming gebracht worden met hun toepassing in de praktijk. Ze moeten eindelijk op waarde geschat worden.”

Traditionele rekenmethoden

De grote klimaatvoordelen van hout beginnen juist de laatste twee jaar door te dringen in de bouwwereld, ziet Schotte. “Er is een sterke beweging in opkomst, ook bij grotere partijen. Deze oproep heeft nu tweehonderd ondertekenaars uit de hele sector, waaronder grote bouwers die bezig zijn met industrialisatie, het grootschalig gebruiken van houten panelen en constructies. Wij willen bijdragen aan een duurzamer wereld en ons niet laten vertragen door traditionele rekenmethoden. Beton blijft nog nodig, maar waar het kan, willen we hout en andere biomaterialen inzetten.”

Bouwen met hout en andere natuurlijke materialen is nu meestal nog duurder dan beton, staal en cement gebruiken. Een andere milieunorm kan de markt aanzwengelen, zodat klimaatvriendelijk bouwen goedkoper kan worden.

De club die de sector van traditionele materialen vertegenwoordigt, de NVTB, vindt het manifest ‘ongenuanceerd’. In een reactie stelt de vereniging dat ‘materiaaldiscriminatie’ moet worden voorkomen. Het is volgens de NVTB niet zo dat natuurlijke materialen altijd betere milieuprestaties hebben.

Lees ook:

Duurzaam breekijzer voor de woningmarkt

Een groep jongeren bouwt in Amsterdam IJburg een complex van goedkopere huurwoningen. Duurzaam, sociaal en betaalbaar. Voor zichzelf, maar ook als voorbeeld voor de stad. Het zet ze op nummer 55 in de Duurzame 100.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden