Bonaire springt op de bres voor zijn geliefde papegaai, de lora

De nieuwe plantjes zijn nu nog klein en miezerig. Over 10 tot 20 jaar moeten er weer vruchtdragende bomen staan. Beeld Quirijn Coolen

De geliefde papegaai, de lora, heeft op Bonaire weinig meer te zoeken. De schrale vegetatie van cactussen en doornstruiken biedt te weinig voedsel en broedgelegenheid. Natuurbeschermers proberen het bos van weleer terug te krijgen. Maar ze moeten dan wel de geiten tegenhouden.

Tegen zonsondergang komen hier soms wel honderden lora's om te overnachten", vertelt Quirijn Coolen van papegaaienorganisatie Echo terwijl hij het hek naar de voormalige plantage Dos Pos opent. "Ooit waren dat er waarschijnlijk veel meer. Columbus schreef dat de lucht boven Bonaire verduisterd werd door papegaaien, maar we weten niet hoe letterlijk we dat moeten nemen."

Vandaag de dag kent Bonaire weer een populatie van zo'n 1000 geelvleugelamazones, zoals de soort officieel heet. In 2010, bij de oprichting van Echo, waren dat er nog maar 400. "Toen lag de focus op het tegengaan van stroperij", zegt Coolen. "Het was op Bonaire heel normaal dat elk huishouden een kooi met een lora in huis had, al was het officieel niet toegestaan. In 2002 kwam de lokale overheid in actie. Alle gehouden dieren werden geregistreerd, nieuwe kooidieren waren niet meer toegestaan." Op het terrein van Echo staan nog wel volières met lora's. "We kregen vorige week nog vijf dieren die door de politie in beslag genomen zijn", verklaart Coolen. "Die proberen we langzaam weer te laten wennen aan overleven in het wild."

Momenteel is stroperij echter bijzaak, de bedreiging voor de lora zit 'm vooral in het verdwijnen van een goede habitat. "Bomen zijn essentieel, lora's eten de vruchten en nestelen in de holtes van de boom. Maar er zijn bijna geen grote bomen op het eiland meer", aldus Coolen. Die bomen zijn afgelopen honderden jaren verdwenen door de kolonisten die het hout naar Europa exporteerden. Tegelijkertijd introduceerden zij ezels en geiten die tot op de dag van vandaag de boel kaal vreten.

Wie nu rondkijkt op Bonaire, met zijn zuilcactussen, stekelstruiken en kale bodem, kan zich nauwelijks voorstellen dat hier ooit bos heeft gestaan. "Je moet ook niet denken aan een dicht regenwoud met lianen, maar er stond wel een open bos met meerdere vegetatielagen en veel meer bedekking op de grond dan nu", aldus Coolen.

Veel soorten die op Bonaire thuishoren zijn verdwenen of heel zeldzaam geworden. Echo probeert ze in de kassen te kweken en te herintroduceren. Daarom staan nu op Dos Pos kassen met wel 10.000 plantjes van 65 boomsoorten. Veelal gekweekt uit zaden van de allerlaatste bomen van die soort op het eiland, soms binnengehaald van naburige eilanden. Coolen laat een voorbeeld zien van een boom waarvan er nog maar twee op het eiland staan. "En een daarvan staat boven op de Brandaris, de hoogste top van Bonaire. Daar kunnen we dus onmogelijk in de gaten houden of er zaad gevormd wordt, dus die soort hebben we van Curaçao gehaald."

Niet ver van Dos Pos ligt een van de zogenoemde exclosures waar Echo inheemse bomen heeft aangeplant: Roi Sangu, vernoemd naar de droogvallende stroom die alleen bij hevige regenval onder water staat. Het is een van de weinige plekken op Bonaire waar nog grote bomen staan. Het is nu omheind met stevig hekwerk, tegen de geiten. "Zonder afrastering maakt nieuwe aanplant of spontane opslag van bomen geen enkele kans. Die worden meteen door geiten weggevreten", zegt Coolen.

De geliefde papegaai in Bonaire, de lora. Beeld Quirijn Coolen

Ondergroei

Een smal pad loopt richting Roi Sangu waar meer nieuwe boompjes zijn geplant. Het zijn nu nog miezerige, kleine plantjes. "Het duurt wel 10 tot 20 jaar voordat deze bomen vrucht dragen, maar voor die tijd zorgen ze wel al voor het meer ondergroei en dus het vasthouden van water. Daar profiteren de grotere bomen die er nu al staan ook van", zegt Coolen.

Een van de soorten is het zogenoemde pokhout, terug van weggeweest. "Op Bonaire was het ooit algemeen, tot de Hollanders erachter kwamen dat het hout ideaal is voor gebruik in windmolens: het is hard en smeert zichzelf door de grote hoeveelheid vet. De bomen werden naar Nederland verscheept en zijn op Bonaire nauwelijks meer te vinden."

Coolen staat verderop weer stil bij een ander recent aangeplant boompje van enkele decimeters en wijst naar een dikke oude boom verderop. "Dat is dezelfde soort, de rode zadelboom. Ze worden hier ook wel toeristenboom genoemd, omdat de stam rood is en de vellen eraf vallen. Het hout werd gebruikt voor ezelzadels, maar verder is het te zacht voor andere doeleinden. Dat is waarschijnlijk ook de reden dat hij hier nog staat. Bomen die nuttig waren vanwege de vruchten en bomen die juist weinig nut hadden, die zijn er nog. Maar ook daar komen geen zaailingen meer van op, door de begrazing."

Geiten horen erbij

Hoewel de geiten de grootste bedreiging zijn voor nieuw bos, probeert Echo ze niet weg te krijgen. Het is al jarenlang een complexe discussie waar Coolen zich momenteel buiten houdt. "Iedereen is het er wel over eens dat geiten een probleem zijn, maar over de oplossingen worden we het niet eens. Er zijn altijd mensen die vinden dat de geiten, net als lora's in kooitjes, bij de cultuur van Bonaire horen. En er zijn mensen die zeggen dat de geiten het spaarpotje van arme bewoners zijn. Ik betwijfel dat, maar wij houden ons nu niet met die discussie bezig. We willen vooral met onze herbebossing laten zien wat er kan groeien op Bonaire als de geiten er niet kunnen komen."

Werken aan natuurbescherming is ook anders dan in Nederland, merkt Coolen. "Bonairianen zien ook het houden van een lora thuis in een kooitje als bescherming. Je geeft 'm immers eten en zorgt goed voor 'm."

Echo probeert daarbij niet te opereren als de deskundige. "Verhalen die opa vertelt zijn voor Bonairianen net zo waardevol, of misschien waardevoller, dan wetenschap. En daar moet je ook niet tegen vechten, we bekijken liever waar we mensen wel in mee kunnen krijgen dan dat we discussiëren over wat de waarheid is."

Lees ook:

Verstikkend zeewier bedreigt Bonaire

Een dikke laag zeewier bedekte de kust en mangroves van Bonaire. Door warmer water, veranderende zeestromen en kunstmest gaat het eiland daar vaker mee te maken krijgen.

Het is slecht gesteld met de veiligheid op Bonaire

 Na onderzoek van de Inspectie Veiligheid en Justitie naar de organisatie van de rampenbestrijding op Bonaire, Sint Eustatius en Saba is geconstateerd dat de communicatie in tijden van crisis niet op orde is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden