Boeren zijn de ‘botte bijl’ van minister Schouten beu

Boerin Cecile van der Steen: 'Wij vinden dat de minister excuses moet maken.' Beeld Ton Toemen

Door te frauderen zouden boeren milieuregels overtreden en de gezondheid van mens en dier in gevaar brengen. Morgen praat minister Schouten de Tweede Kamer bij, terwijl de boeren steeds bozer op haar worden.

Boerin Cecile van der Steen uit Roosendaal is boos, zegt ze. "We zouden trots moeten zijn op de Nederlandse agrarische sector, maar het enige wat ik proef is weerzin. Op deze manier hebben onze zonen geen toekomst als boer." Collega-boerin Henny Verhoeven uit Keldonk (Oost-Brabant) deelt de boosheid. Zij zegt: "Er is met de botte bijl gehakt. In mijn ogen is dit zeer onzorgvuldig en een vorm van onbehoorlijk bestuur."

De woede van beide boerinnen richt zich op minister Carola Schouten van landbouw. Op haar initiatief wordt er sinds vorige maand onderzoek gedaan naar mogelijke fraude in de rundveehouderij. Die kwestie kwam nogal als donderslag bij heldere hemel. Eigenlijk zat iedereen klaar om goed nieuws te vernemen van de minister: het was de Nederlandse veehouderij gelukt om - onder andere door extra slacht van koeien - de mestproductie te verminderen en daarmee weer aan de Europese milieunormen te voldoen. Maar in dezelfde brief waarin Schouten dit resultaat meldde, schreef ze over 'onregelmatigheden' die ambtenaren hadden opgemerkt in de digitale registratie van melkvee: "Hierin lijkt te zijn gemanipuleerd".

Waarom dat een probleem was, legde de minister ook uit: een juiste registratie van de dieren zorgt ervoor dat duidelijk is welk kalf afstamt van welke moederkoe, en welk dier afkomstig is van welke boerderij. Bij een uitbraak van een dierziekte kan met die informatie snel ingegrepen worden. En diezelfde administratie wordt óók gebruikt om te beoordelen of Nederlandse boeren voldoen aan de Europese milieunormen: het aantal geregistreerde dieren leidt via een rekenformule tot een hoeveelheid geproduceerde mest (meer precies: een hoeveelheid van het mineraal fosfaat in die mest) die onder een wettelijke limiet moet blijven. Klopt het aantal dieren niet, dan klopt de hoeveelheid mest ook niet. Dan overschrijdt Nederland mogelijk de Europese limiet, wat tot sancties zou kunnen leiden.

Boeren hebben volgens Schouten de administratie gemanipuleerd door opvallend veel twee- en meerlingen in de boeken op te nemen. Normaal gesproken ligt dat aantal tussen de 3 en 5 procent van het aantal geboorten. Bij 5700 bedrijven lag het percentage in 2017 tussen 5 en 10 procent, terwijl bij zo'n tweeduizend bedrijven zelfs meer dan 10 procent meerlingen werden geregistreerd. Door twee of meer kalfjes bij een moeder in de boeken op te nemen lijkt het aantal melkkoeien op papier lager. Op die manier lijkt het alsof bedrijven veel minder mest produceren dan in werkelijkheid.

Boetes en naheffingen

Schouten zei vermoedens van onregelmatigheden te hebben bij in totaal zo'n 7700 bedrijven. Ze dreigde met boetes en naheffingen. Begin deze maand werden op last van de minister 2100 bedrijven door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit geblokkeerd. Zij mogen pas weer dieren aan- en afvoeren als hun administratie aantoonbaar op orde was.

Lees verder na onderstaande afbeelding.

Walter van der Steen (20) aan het werk tussen de kalveren op de boerderij in Roosendaal. Beeld Ton Toemen

Cecile van der Steen uit Roosendaal vertelt dat ze aanvankelijk moest lachen om het nieuws. De minister had net bekendgemaakt dat er onregelmatigheden waren geconstateerd, toen er een kalverhandelaar op de boerderij langskwam. Die vroeg: bij jullie is alles toch wel in orde? Ja, natuurlijk, haha. Maar toen de veehandelaar zijn gekochte kalveren in de administratie wilde invoeren, zag hij dat het bedrijf van Van der Steen wel degelijk geblokkeerd was. De kalveren zouden de boerderij niet mogen verlaten. Geschrokken keken Van der Steen en haar man Wilion in hun elektronisch dossier, en ja, warempel. Het probleem bleek te maken te hebben met een te vroeg en doodgeboren kalf, een koe met een miskraam. 

De overheid lijkt te denken, zegt Van der Steen, dat deze koe wel degelijk een levend kalf heeft gekregen, en dat dit dier als helft van een tweeling is toegeschreven aan een andere moeder. Is geen sprake van, bezweert ze. Een verklaring van de dierenarts moet dat bewijzen. Maar van andere, 'echte' meerlingkalveren moet Van der Steen nu ook aantonen dat die géén nakomeling zijn van de 'verdachte' koe. Om hun onschuld te bewijzen, heeft ze veel kosten moeten maken, zegt Van der Steen. "De minister maakt het heel groot, ze spreekt van fraude met voorbedachten rade. Maar daar is geen sprake van, en dat zorgt voor enorme imagoschade."

Ook het bedrijf van Henny Verhoeven werd door de NVWA geblokkeerd. En ook in haar geval zou het gaan om de misregistratie van een doodgeboren kalf. "Bij ons is er vorig jaar één melding niet goed gegaan van de 1200 die we hebben ingevoerd in de administratie. Vind je dat echt een vermoeden van fraude? Ik vind dat vooral wijzen op een foutje. We hebben 195 kalveren gehad vorig jaar, dus minder dan 0,5 procent is fout gegaan. Dat duidt echt niet op fraude."

Verhoeven en Van der Steen vinden allebei dat de minister te voorbarig is geweest in haar kwalificatie 'fraude' en in het blokkeren van zoveel boerderijen. Als er iets verder was gekeken, zegt Verhoeven, hadden de ambtenaren zo kunnen vaststellen dat zij geen enkele baat zou hebben bij het verkeerd opgeven van aantallen dieren: haar bedrijf zit al ruim onder de mestlimiet en heeft dus helemaal geen gesjoemel nodig om zogenaamd aan de regels te voldoen. "Feeling met de praktijk en verstand van de melkveehouderij ontbreken totaal in deze zaak."

Publiekelijk veroordeeld

Verhoeven en Van der Steen verwoorden wat veel boeren vinden: de minister heeft hen publiekelijk veroordeeld, terwijl ze onschuldig zijn. Ook vertegenwoordigende organisaties van de agrarische sector noemen de maatregel van Schouten 'buitenproportioneel'. Onder andere LTO Nederland en de Nederlandse Melkveehoudersvakbond hebben bij hun leden geïnventariseerd om welke reden hun boerderij was geblokkeerd. 'Deze inventarisatie leidt tot twijfels over de uiteindelijke omvang van het door de overheid gepubliceerde aantal onregelmatigheden', stellen de boerenorganisaties in een verklaring. 'De blokkade is buitenportioneel', is de conclusie. De woordvoerder van LTO Nederland vroeg zich af: "Wanneer gaan we terug naar je bent pas schuldig als je schuldig bent?"

Nu is een blokkade door de NVWA niet hetzelfde als een veroordeling. Immers: het is een tijdelijke maatregel die na nader onderzoek weer opgeheven wordt. Gevraagd hoe de woordvoerder van LTO Nederland dat ziet, antwoordt hij: "Ik neem aan dat ik geen antwoord hoef te geven".

Minister Schouten spreekt morgen met de landbouwcommissie van de Tweede Kamer over de stand van zaken rond de fraude met dieraantallen. Dat sommige boerderijen ten onrechte waren geblokkeerd omdat er bij nader inzien niets mis was, vindt ze 'heel vervelend', schrijft de minister in een brief aan de Tweede Kamer. 'Ik begrijp dat dit voor een ondernemer frustrerend is.' Het probleem is volgens Schouten dat het vergelijken van verschillende databases (bijvoorbeeld die van de overheid met die van de zuivelcoöperatie) weliswaar onregelmatigheden aan het licht kan brengen, maar dat je dan nog niet weet of hier per ongeluk een foutje is gemaakt of doelbewust gefraudeerd. Maar, benadrukt Schouten in haar brief: ook een onopzettelijke fout is onwenselijk, de registratie van dieren móet kloppen, vanwege de mestberekeningen en 'gelet op het belang van het traceringssysteem bij de uitbraak van dierziektes'.

Geloofwaardigheid

Zolang niet duidelijk is hoeveel boeren daadwerkelijk opzettelijk gefraudeerd hebben met meerlingen, kan de minister maar beter terughoudend zijn met het woord 'fraude', zei Kamerlid Bisschop van de SGP vorige week. En SP'er Futselaar waarschuwde dat het ministerie van landbouw zijn geloofwaardigheid op het spel zet als te veel onschuldigen door een maatregel worden getroffen.

Het beeld dat boerin Henny Verhoeven had van minister Schouten is de afgelopen weken veranderd, zegt ze. "Ze is me erg tegengevallen. Ik had meer zorgvuldigheid van haar verwacht." Cecile van der Steen uit Roosendaal is online een petitie begonnen. Die was gisteren meer dan 3100 keer ondertekend. "De minister zou eerst een onderzoek moeten verrichten en pas daarna conclusies trekken", zegt Van der Steen. "Maar nu zegt ze al op voorhand dat ze boos is en het vertrouwen in de agrarische sector kwijt is. Wij vinden dat ze daar excuses voor moet aanbieden."

Lees ook:

Het ministerie van Landbouw  handhaaft de blokkades ondanks de kritiek van boze melkveehouders  

Rustig inwerken is er niet bij: boerendochter Carola Schouten moet direct distels rooien. Het ene boerenschandaal volgt het andere op, met de koeienfraude van deze week als dieptepunt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden