ReportageVeenweidegebied

Boer Sjoerd compenseert onze uitstoot

Sjoerd Miedema, hier met zijn echtgenote Janna van der Meer op het land, heeft de grondwaterstand in het veenweidegebied De Lytse Deelen verhoogd in ruil voor geld van bedrijven die middels certificaten hun uitstoot afkopen.Beeld Reyer Boxem

Sjoerd Miedema is de eerste boer die krijgt betaald voor het vernatten van zijn weilanden. Door het waterpeil in de omliggende sloten te verhogen, komt er minder CO2 vrij in het Friese veenweidegebied waar zijn koeien grazen.

Het is veel meer, roept Sjoerd Miedema al aan de telefoon. En eenmaal bij hem aan de keukentafel in Haskerdijken, net voorbij Heerenveen, praat hij honderduit over wat hem drijft. En vooral hoe leuk het is om als boer samen te werken met de natuur en de omgeving. Nattere weilanden zijn maar een van de mogelijk­heden die hij benut.

Het waterpeil in de sloten rondom De Nije Mieden, het melkveebedrijf dat hij samen met zijn zoon Douwe runt, staat twintig centimeter hoger dan voorheen. De Miedema’s zijn de eerste Friese boeren die officieel geld verdienen met een hogere waterstand, die zorgt dat het veen waarop hun koeien staan minder oxideert, dus minder CO2 prijsgeeft.

“Ik kiepte meteen bijna om met de wagen”, lacht Miedema. “Aan de greppelkant moet je uitkijken met hooi laden, de wagen mag niet te vol, anders loopt hij vast.” Efficiënt is een nattere wei dus niet. En ook de opbrengst loopt terug. “We hebben ons vee aangepast door de Holsteiners, die gericht zijn op een hoge productie, te kruisen met Blaarkoppen, dubbeldoelkoeien voor melk en vlees, en later met Roodbonte Friezen. Die zijn lichter, ze vertrappen de nattere grond niet zo snel en doen het goed op kruidenrijk gras, waardoor we minder krachtvoer nodig hebben.”

Valuta voor Veen

Valuta voor Veen heet het programma waarin bedrijven of particulieren hun CO2-uitstoot kunnen afkopen met certificaten, als elders het vrijkomen van koolstofdioxide wordt verminderd. Dat gebeurt dus op De Nije Mieden. “Bij de kick-off hebben we de greppels opgeschoond zodat ze, net als onze koeien, een dubbel doel hebben: ontwatering in natte, en opwatering in droge periodes”, vertelt Miedema.

Vernatting van de veenweiden is een van de 54 maatregelen in het veertigpuntenplan van milieuorganisatie Urgenda om de CO2-uitstoot in Nederland snel te verminderen. Het programma is opgesteld door de provinciale milieu­federaties, die in Friesland, Overijssel, Utrecht, Noord- en Zuid-Holland koolstofbanken hebben opgezet om de certificaten uit te geven. In Friesland doen naast de Friese Milieufederatie ook de Noardlike Fryske Wâlden, It Lege Midden en Projecten LTO Noord mee.

“Het voelde eerst als afkopen”, zegt Janna van der Meer, Miedema’s kersverse echtgenote. “Maar de partij die de certificaten heeft gekocht heeft 70 procent CO2 bespaard door efficiënter te werken, en het laatste stuk hebben ze nu bij ons gecompenseerd. En dat is welkom als compensatie voor groen en verantwoord boeren”.

Geen gier en kunstmest, uitsluitend ruige mest

Dat deed hij al, door zijn liefde voor de grutto. “We probeerden de nesten te beschermen, maar de jonkies verhongerden. In eerste instantie hebben we de bemesting aangepast, geen gier en kunstmest maar uitsluitend ruige mest, en maaien uitgesteld. Later is het waterpeil omhoog gezet in de broedperiode. Voor Valuta voor Veen is het waterpeil verder omhoog gezet, én jaarrond.”

In plaats van Engels raaigras groeien er op De Nije Mieden allerlei stevige grassoorten en kruiden, die beschutting bieden aan vogels, insecten en kleine velddieren. In plaats van te ploegen, laten de Miedema’s hun grasland onaangeroerd liggen, ook dat voorkomt het vrijkomen van CO2. En kunstmest komt er niet op, net zo min als drijfmest; “Dat heet zo omdat de mest drijft op de urine, als je die mixt vormt zich ammoniak, dat ruik je en het is slecht voor de natuur”. Dus rijden ze eerst de urine uit en pas later de mest, vermengd met water.

De koeien mogen hun hoorns houden. Van hun melk gaat het meeste naar de biologische afdeling van FrieslandCampina en een klein via kleine Friese corporaties als Buurvrouw Durkje en De Streekboer naar consumenten of instellingen die niet voor de zuivel van prijsvechtende supermarkten kiezen. Het vlees verkopen ze via Koopeenkoe.nl, dat sinds kort wordt voortgezet onder de toepasselijke naam Grutto, naar Miedema’s favoriete weidevogel.

De Californische droom kwam niet uit

Tot zes jaar geleden was Sjoerd Miedema nog een gewone melkveehouder. Traditioneel. “Mijn vader had 42 koeien, het was altijd de vraag: hoe kunnen we de rekening betalen? Ik wilde het anders, naar Californië waar ik bij familie had gezien hoe je groots kunt boeren en money kunt maken. Maar mijn ouders lieten me niet gaan.”

Hij ging naar de hogere landbouwschool, volgde zijn vader op in het familiebedrijf en begon later een eigen boerderij. “Van 1999 tot 2009 heb ik deel­genomen aan Koeien en Kansen (een project van enkele tientallen boeren, proefboerderij De Marke en de universiteit in Wageningen, red.). Geprobeerd, gemeten en geleerd hoe intensief boeren wel schoon kan zijn, maar toch afbraak doet aan biodiversiteit. Dus zijn we in 2004 extensiever, en natuurinclusiever gaan boeren. Dat paste niet meer binnen de kaders van universiteit en Koeien en Kansen, dus in 2009 zijn we met het project gestopt.”

Miedema kocht extra land, op afstand van zijn boerderij. “Daar zaten natuurpakketten op, die mochten er niet af, wel mochten ze worden verzwaard.” In 2014 ging hij echt om naar biologisch, stopte met antibiotica, ook geen ontwormingsmiddelen meer. “Anders denken is lastig, en spannend of het financieel allemaal kan. Met die lage melkprijs wil de bank niet mee omlaag in productie of bedrijfsvoering, en dat zou wel moeten. Als het slecht gaat kun je wel een quotum erbij kopen, zegt de bank. Maar wil je luzerne gaan telen, dan krijg je van niemand advies. Boeren hebben altijd iemand aan tafel, maar niet als ze willen omschakelen.”

De kracht van de natuur

Intussen was hij Janna van der Meer weer tegengekomen, op een reünie van de dansclub uit hun oude dorp. “Ik wist wel dat hij mij toen leuk vond”, vertelt zij, wandelend in het weiland. “Maar ik wilde niet zo’n boerenjongen, ik wilde weg uit het dorp, de wereld in. Ik ging literatuurwetenschappen studeren, ben met een Italiaanse man getrouwd. Nadat ik was gescheiden, kwam ik Sjoerd weer tegen en het klikte meteen.” Dat was acht jaar geleden. Een jaar later trok ze bij hem in op de boerderij, vorige maand zijn ze getrouwd.

Het symboliseert het nieuwe leven van Sjoerd Miedema. Hij wil van alles combineren, niet alleen het bedrijf met “zo weinig mogelijk koeien om een boterham te verdienen”, maar ook schapen, kippen, en iets met cultuur, beleven, eten in het weiland met vers geplukte kruiden. “Het gaat niet om de hoeveelheid maar om de smaak. Wat je voert, dat proef je. Wij zijn veranderd, we kunnen niet meer terug.”

Valuta voor Veen is daarbij een prettig hulpmiddel. “Het is een goed verdienmodel.” En het biedt verrassende nieuwe inzichten. “Verhogen van het waterpeil is niet alleen lastig voor machines, en voor de opbrengst, het kan ook ziektes terugbrengen, zeggen boeren. Zoals leverbot, een parasiet die via slakken op weidedieren kan overgaan. Maar onze koeien in die zompige grond hebben geen leverbot. Nu zitten hier veel ganzen, dat is soms wel hinderlijk, maar ganzen eten slakken. Dat hadden we niet bedacht, dit de kracht van de natuur. De natuur is baas.”

Van der Meer lacht: “Dan zou ik ook nog wel een functie willen vinden voor de ratten. Want we gebruiken geen gif, er zitten hier uilen. En zwaluwen, die poepen het erf onder, maar ik kan het niet over m’n hart verkrijgen om de deur van de schuur dicht te houden want dan verhongeren ze.”

Sjoerd Miedema’s weg van traditioneel naar biologisch

1996: 42 ha, 90 koeien + jongvee, 600.000 kg melk
2001: 42 ha, 120 koeien (jongvee uitbesteed), 850.000 kg melk
2003: 67 ha, 150 koeien (jongvee uitbesteed), 1.000.000 kg melk
2009: 200 ha, 200 koeien + jongvee, 1.500.000 kg melk
2009: bouw stal, aankoop boerderij, start stiermesterij, natuurinclusief gaan boeren
2012: gestopt met stiermesterij wegens faillissement afnemer
2012: 235 ha, 340 koeien, 2.300.000 kg melk
2014: omschakeling naar biologisch, 242 ha waarvan 32 ha natuur
2020: biologisch, 250 koeien, 1.100.000 kg melk

Lees ook:

Moet de koe nu echt weg uit de veenweide?

Onder drassige veengrond willen boeren graag een lage grondwaterstand. Dat levert een nieuw probleem op: uitdrogend veen zorgt voor broeikasgas. Wat te doen?

D66 en GroenLinks: veengebied moet natter

Vooropgesteld, zegt Kamerlid Tjeerd de Groot (D66): “We willen het samen met de boeren doen.” Toch presenteert hij samen met zijn GroenLinks-collega Laura Bromet een plan dat voor agrariërs vervelende gevolgen kan hebben

Dankzij de greppel plas-dras zit het weiland vol vogels

Column Renske Jonkman

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden