Reportagezwerfafval

Blikjes opruimen: labrador Joy is er trots op

Vuilraaphond Joy is getraind om flesjes op te pakken. Beeld Bram Patraeus

Alex van Eck trainde zijn labrador om rondslingerende blikjes en flesjes van straat te pakken. Opruimen acht hij noodzakelijk, tot er structurele oplossingen komen: statiegeld én collectief fatsoen.

Het begint te schemeren. Na zijn werkdag wandelt ICT’er Alex van Eck door de wijk met zijn hond Joy. Er nadert een andere buurtbewoner. Zij heeft eenzelfde type labrador aan de lijn, chocoladebruin. “Rustig aan”, spreekt zij haar huisdier toe, “want Joy is nu in dienst.” Dat zag ze direct. De 8-jarige teef van Van Eck draagt haar vestje, met een buidel erop om afval in te stoppen. “Als Joy het jasje draagt staat ze ‘aan’”, zegt Van Eck, oprichter van de stichting Enjoy Cleaning Up, de nummer 77 van de Trouw Duurzame 100. Hij gooit, ter demonstratie, een plastic drankflesje weg. Zijn hond draaft er als een malle achteraan en brengt het stuk vuil, zichtbaar trots, retour.

De hond als afvalraper, dat is het principe waar Van Eck zich sinds 2015 op toelegt. Zijn dier sleept geen stokken of ballen in haar bek mee, maar drankverpakkingen. Het idee ontstond toen Van Eck op vakantie was in Curaçao. Het strand was vuil, vol aangespoeld afval. Eenmaal thuis zag hij, tijdens het uitlaten van Joy, meer dan eerder dat Nederland ook een groot zwerfvuilprobleem heeft. “Altijd had ik gedacht: waarom zou ik iets oprapen? Dat kwam gewoon niet in me op. Ik stoorde me wel aan afval op straat hoor, maar dat was in mijn ogen iets voor de overheid.” Tot het moment dat hij dacht: we hebben een leergierige en energieke hond, die kan blikjes en flesjes verzamelen, ook tussen het struikgewas.

Verzot op flesjes en blik

Van Eck schakelde de hondentrainer Martin Gaus in, bekend van de ‘Natte Neuzen-show’. Het bleek helemaal niet moeilijk om van Joy een afvaljager te maken. “Dat is ook het ras”, zegt Van Eck. “Labradors staan bekend als gehoorzaam en speels. Ze vinden het leuk.” Door te oefenen met een stok erin, maakte hij Joy verzot op flesjes en blik.

Alex van Eck wandelt na een werkdag met zijn labrador Joy door de wijk. Beeld Bram Petraeus

Hoe jammer ook, zijn stichting blijft nog lang nodig, denkt Van Eck. De werkelijke oplossing is een collectieve gedragsverandering, zegt hij. Simpel gezegd: zwerfafval verdwijnt volgens hem pas echt als iedereen het fatsoen opbrengt om afval niet op straat te droppen. “Nieuwe generaties moeten dat echt leren.” Met zijn stichting geeft hij soms voorlichting op scholen. Een succes in eigen buurt vindt Van Eck dat een groepje hangjongeren, van een jaar of 14 schat hij, na het zien zijn opruimhond, hun gedumpte blikjes van de grond opraapten.

Return to sender

Vanaf eind 2017 stuurde Van Eck verzamelde troep op naar de fabrikant, Coca Cola, Red bull, snoepmerken, enzovoort. Dat was toen een landelijke actie van mensen die kwaad waren over het hardnekkige zwerfafvalprobleem. ‘Return to sender’ riep mensen op om afval terug te sturen naar de bron: de fabrikant. Van Eck stopte er al snel mee. “Die bedrijven, is mijn overtuiging, kunnen we niet verantwoordelijk houden voor het zwerfvuil. Het zijn de gebruikers, consumenten, die het op straat gooien. Ik zie het als probleem vooral een mentaliteitsding.” Van Eck benadrukt dat hij hoopt dat er snel statiegeld komt, op kleine blikjes en flesjes. “Dan worden mijn honden werkloos, dat zou geweldig zijn.” Maar het bredere probleem van zwerfvuil is niet zomaar de wereld uit, vreest hij. In IJsselstein komt hij van alles tegen, van snoepwikkels en koffiebekers, tot sigarettenpeuken en broodzakjes. Dat is het type vuil waar hij zijn honden niet aan wil blootstellen. “Ze gaan daar op kauwen, dat moet je niet hebben. Wat je ze wel kunt leren, is dat ze gaan blaffen als ze het vinden.”

De zoon van Van Eck maakte een Instagram-account aan, @enjoycleaningup. Daarop kreeg Joy duizenden volgers. Online bleek dat in het buitenland twee andere hondenbezitters dezelfde missie hebben. En het werkte aanstekelijk. Enjoy Cleaning Up heeft nu een netwerk van 300 afvalrapende honden, verdeeld over twaalf landen wereldwijd. Op internet kun je ze vinden, met een eigen profieltje. Op een foto ligt de Zuid-Amerikaanse pitbull ‘Killer’, met tong uit de bek, achter een plastic fles. Er zitten allerlei rassen bij het netwerk. “Sommige rassen hebben er van nature geen zin in, of ze zijn te klein”, zegt Van Eck. Maar hij kent een voorbeeld van een afvalrapende teckel. Zelf heeft het gezin van Van Eck, naast de labradors Joy en Bas, ook Senna. Dat is een lhada aspso, een klein en eigenzinnig Tibetaans ras dat ongeschikt is als vuilraper. Van Eck: “Senna krijgt geen baan”.

Voor Joy en Bas is vuilrapen wel vaste prik, als ze uitgelaten worden. Omdat de oude dag van Joy in zicht komt, stoomt Van Eck Bas klaar als “opvolger”. De jongere labrador wordt in het bijzonder afgericht op blikjes Red Bull te rapen. “We trainen op geurherkenning. Hij kan het van 150 meter afstand ruiken”, zegt het baasje. De hond vindt het geweldig, zegt hij, en het kan volgens de trainer geen kwaad. Vies zwerfafval, of kleine papieren en plastic delen, mogen zijn honden niet grijpen. En ook week geworden plastic, op het strand bijvoorbeeld, mogen ze niet rapen. Met loskomende microplastics en weekmakers is dat een gezondheidsrisico voor de honden. Dat opruimen veilig, om de hoek en vrolijk, dat spreekt hem aan. “Veel milieuorganisaties leggende de focus op vervuiling ver weg, in de oceanen of op Thaise stranden. Ze tonen daarbij vaak dierenleed, in plastic verstrikte zeedieren bijvoorbeeld. Noem mij een watje, maar ik kan die ellende niet zien. Ik wil pósitief bijdragen.”

Kritiek in de mailbox

Ondanks die goede bedoelingen krijgt de eigenaar boze reacties binnen. Dat gebeurde kort nadat Joy door het jeugdblad Kidsweek werd uitgeroepen tot dier van het jaar 2018, waarmee ze de ontsnapte koe Hermien het nakijken gaf. Na een optreden in de toenmalige RTL-talkshow van Twan Huijs kwamen de aantijgingen, in lange mails. “Daarin werd ik echt voor eikel uitgemaakt. Je gebruikt je hond als slaaf, schreven mensen, ruim lekker zelf de troep op.” 

Dat laatste doet Van Eck ook, tijdens het uitlaten. “Ik prop mijn zakken altijd vol met raapsels, papieren en zakjes van de grond, soms tot frustratie van mijn wederhelft”, vertelt hij thuis als Joy –zonder jasje- ontspannen in de mand ligt. Zijn vrouw grijnst instemmend, vanaf de bank. Op haar advies kwam er ook een speciale afvalcontainer naast de voordeur, zodat bijeengeraapt afval niet meer in de voortuin ophoopte. Een flinke zak haalt hij wekelijks binnen, samen met zijn hond. De gemeente IJsselstein beloonde dat. Een grasveld om de hoek werd gedoopt tot ‘Enjoy cleaning up’-plein, inclusief straatnaambord.

Van Eck hoopt dat vele hondenbezitters zijn voorbeeld volgen. “We hebben twee miljoen honden in Nederland, stel je voor dat die, of hun baasjes, allemaal wat oprapen tijdens het wandelen.” Om meer hondenbaasjes enthousiast te krijgen heeft Van Eck een PR-stunt in voorbereiding. Dat doet hij samen met Martin Gaus, die op zijn trainingcentrum inmiddels afvalhonden opleidt. Ze hopen begin april bij Bloemendaal het wereldrecord afvalrapen met honden te verbreken. Dat record staat nu op naam van Spanje, met de inzet van 283 honden. De Nederlandse initiatiefnemers mikken op 500 kwispelende staarten tijdens de opruimactie.

Het einde van het zwerfafval

Trouw organiseert met Pakhuis De Zwijger de programmareeks ‘Trouw Duurzame 100’. Toonaangevende experts spreken hierin over actuele thema’s. Dit keer: zwerfafval. Hoe bannen we plastic vervuiling uit? Wat moet er gebeuren bij burger, beleid én industrie om het zwerfafval in Nederland tegen te gaan? Met Dirk Groot (‘de Zwerfinator’), nummer 1 in de Duurzame 100. En ook: Floor Uitterhoeve (manager duurzaamheid McDonald’s), Robbert van Duin (Recycling Netwerk) en Liselotte Vink (gedragspsycholoog, Open Now).

Datum: Wo. 22 januari, 
20.00-22.30 uur 
Locatie: Pakhuis de Zwijger, Piet Heinkade 179, Amsterdam
Gratis toegang, u dient wel te reserveren. 
Ga naar: https://dezwijger.nl/programma/het-einde-van-zwerfafval

Lees ook:

Hoe Zwerfinator Dirk Groot en Peukenmeisje Bernadette Hakken zwerfafval te lijf gaan

Peuken, flesjes, blikjes, Dirk Groot – de Zwerfinator – en Bernadette Hakken – het Peukenmeisje – rapen ze op, al helpt dat weinig. Voorkomen van zwerfafval is hun eigenlijke doel. Op pad met de nummer 1 en nummer 60 van de Duurzame 100 van 2019.

Lees ook:

Recycling Netwerk: Stuur zwerfvuil terug naar de fabriek

Zwerfvuil hoort niet op straat. Stuur daarom zwerfpetflesjes of blikjes terug naar wie er verantwoordelijk voor is: de fabrikant. Dat kan gratis, via het antwoordnummer van het bedrijf. Maar ook virtueel, op sociale media, voorzien van foto en hashtag #BackToSender.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden