Boswachter Jos Schouten met Heideklauwtjesmos die onder de heide plant woekert en er voor zorgt dat er geen nieuwe hei kan groeien.

Reportage Stikstof

‘Biodivers? Bioarm, biosaai, bioschraal, dat is het’

Boswachter Jos Schouten met Heideklauwtjesmos die onder de heide plant woekert en er voor zorgt dat er geen nieuwe hei kan groeien. Beeld Koen Verheijden

Wat doet de stikstof voor schadelijke dingen met de natuurgebieden? Boswachter Jos Schouten vertelt en wijst op de Sallandse Heuvelrug aan welke nadelige effecten door stikstof komen.

“Zie je dat gele bloemetje?”, vraagt boswachter Jos Schouten (48), mosgroen gekleed van broek tot bril. Hij wijst over de glooiende, rood-grijzige vlakte van natuurgebied De Sprengenberg op de Sallandse Heuvelrug. Daar piept er één tussenuit. “Een gele composiet.”

Eigenlijk, zegt hij, zou de heide vol moeten staan met die gele bloemetjes. “Bespikkeld, als poedersuiker op een oliebol.” Dat ze haast onvindbaar zijn, heeft volgens hem een duidelijke reden. “De enorme stikstofdepositie.”

Daar heeft Schouten (geen familie van de minister), in zijn eigen woorden, flink de pest over in. Hij stapt in zijn busje, met logo van zijn werkgever Natuurmonumenten erop. Het verdwijnen van de gele composiet is slechts een van de verliezen. Sinds Schouten in 2001 begon als boswachter, zag hij vele kruiden, bloemen en planten wegkwijnen.

Die teloorgang ging hand in hand met de toename van stikstofverbindingen in de bodem, vastgesteld door onafhankelijk bureau B-ware. Stikstof, die auto’s en fabrieken maar vooral boerenbedrijven uitstoten in de lucht, slaat neer – deels door regen – en trekt in de bodem. “Daarin weekt het alle voedingsstof los: dat zakt.” In de bovenste 60 centimeter van de bodem in De Sprengenberg is weinig leven meer te vinden, volgens Schouten. 

Jungleachtige 

Donderdagavond, het was tijdens het Kamerdebat over de stikstofcrisis, verstuurde de boswachter een tweet: ‘Soms moet je een traantje laten bij een mooie film. Vandaag voor het eerst ook een beetje gehuild bij het live stikstofdebat.’

Beeld Sander Soewargana

Ja, dat meent hij, verzekert Schouten. De manier waarop het politieke debat over stikstof verloopt, stoort hem mateloos. “De boer en de bouw steunen lijkt het doel.” Kwetsbare natuur beschermen tegen stikstof zou centraal moeten staan, vindt hij. In het debat zei Thierry Baudet, leider van Forum voor Democratie, dat er in Nederland ‘prachtige jungleachtige gebieden’ verschijnen dankzij hoge stikstofemissie.

Boswachter Schouten zucht. Op specifieke politici wil hij niet reageren. Maar, zegt hij: “Iedereen die het natuureffect bejubelt van stikstof dat afkomstig is van vee, heeft er niets van begrepen.” Wel geeft het énkele soorten een groeikick bovengronds, dat klopt. Schouten pakt, ter illustratie, een drapperige plak mos van de heide.

Kalk uit Dolomieten

“Dit hoort hier niet, het verstikt de natuurlijke zandbodem, net als oprukkende grassen.” Eenheidsworst, zegt Schouten, dát krijg je van te veel stikstof in de natuur. Grof heidezand, een belangrijke warmtebron voor reptielen(eieren), ziet de boswachter verdwijnen onder ‘koude natte drek’. Vogelsoorten tapuit en wulp vertrokken.

Schouten tuurt over De Sprengenberg, met bomen in herfstkleuren aan de horizon. “Ja, prachtig”, zegt hij. Maar hij kan er niet onbevangen meer naar kijken. Meevallers zijn er: de paarse bloeipracht deze zomer, de paddenstoelenexplosie nu. “Toch, de kern is structureel dikke ellende.” Er wordt geëxperimenteerd met maatregelen, in het gebied is bijvoorbeeld kalk uit de Italiaanse Dolomieten uitgestrooid. Rare oplossing, vindt Schouten. Ineffectief bovendien. Pak de bron aan, zegt hij, dus de hoeveelheid stikstof die op het gebied neerdaalt.

Op ‘zijn’ heide lopen schapen rond. Veelzeggend is volgens Schouten dat hij keutels vond van een jaar geleden. De bodem had ze niet opgenomen. “Er zijn geen insecten die de boel omwoelen, of mestkevers die een keutel ingraven.”

Ook dat, zegt Schouten, is een direct gevolg van de verarming van bodem en begroeiing. “Vlinders, sprinkhanen, kevers, dat zijn herbivoren.” Ze blijven weg, nu hun favoriete planten zoekraken.

Biodivers kun je het hier niet noemen, zegt de boswachter. Wat het wel is? “Bioarm, biosaai, bioschraal. Dat is het.”

Lees ook: 
Geen confrontaties, maar ook geen overeenstemming over stikstof

De coalitiepartijen beslissen elkaar donderdagavond niet aan te vallen over stikstof. 
Maar dat verhult de grote meningsverschillen niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden