'Bij wordt steeds afhankelijker van de mens'

null Beeld

Bontgekleurde planten omringen de bijenstal achter Het Bijenhuis in Wageningen. Dicht op elkaar gepakt luisterden bezoekers van de Open Imkerijdagen zaterdag naar verhalen over de fluweelzachte zoemers. "Twee derde van wat een mens in zijn mond steekt, is uiteindelijk afhankelijk van de bij."

Robin van Wechem

De lucht ruikt zoetig en zwoel na een harde, maar kortstondige regenbui. Imker Johan Bakker tilt het deksel van een bijenkast en blaast rook over de verticaal hangende honingramen. "Bijen houden daar niet van, zo blijven ze rustig," zegt hij. Maar het tijdelijke bedwelmingsmiddel kan ook averechts werken. "Als je te vaak blaast, gaat de honing naar rook smaken."

De onderste laag van de kast is het broedgedeelte, waar de bijen hard aan het werk zijn. De honing komt in de bovenste laag terecht. Joris (10) mag even kijken. Als er een bij onder zijn imkerkap vliegt, blijft hij onbewogen. "Ik ben niet bang hoor," zegt hij stoer. Zijn zusje Aileen (8) is ook niet bang voor bijen. "We hebben er al zoveel gezien, dit is echt niet eng meer."

Hoewel hun gelijkmatige raten anders doen vermoeden, zijn bijen niet zomaar in een hokje te stoppen. "De honingbij is geen huisdier en geen wild dier, maar een beetje van allebei," vertelt Tineke Brascamp van de Nederlandse Bijenhouders Vereniging. "Hij woont in een speciaal voor hem gemaakte kast en krijgt suiker toegestopt als er te weinig nectar in de buurt is. Maar hij kan ook in- en uitvliegen waarheen en wanneer hij wil."

In ruil voor deze zoete inval geven bijen de imker raten vol honing en, niet onbelangrijk, bestuiven ze de planten in de omgeving.
"Zonder bijen hebben de koeien alleen nog maar gras in de wei want dan worden er geen andere plantjes meer bestoven," zegt pollenonderzoeker Eric Blankert. "Twee derde van wat een mens in zijn mond steekt, is zo indirect afhankelijk van de bij." Het verdwijnen van de zoemende werkers heeft dan ook grote gevolgen. "In China moeten mensen de nashipeer handmatig bestuiven, met kwastjes uit vogelveren waar ze stuifmeel op hebben gedaan. Dat is eigenlijk niet te doen."

Door de beruchte varroamijt en, volgens sommigen, het gebruik van bestrijdingsmiddelen, gaan elke winter veel bijen dood. Honingbijen kunnen terugvallen op de zorg van een imker, wilde bijen niet.
"De term wilde bij is een verzamelnaam voor solitaire bijen, waarvan er in Nederland zo'n 350 soorten zijn," legt Tineke Brascamp uit. "Wilde bijen leven meestal in hun eentje, in tegenstelling tot honingbijen, die altijd een volk vormen."

Een zwerm honingbijen zonder bijenkast wordt ook wel wilde bij genoemd. Maar die hebben hier, net als solitaire bijen, steeds minder overlevingskansen omdat er minder nestgelegenheid en voedsel voor ze is. Eric Blankert: "Uit onderzoek blijkt dat in Libië en Zuid-Afrika veel meer wilde bijenvolken voorkomen dan in Duitsland, en Nederland. "Omdat de mens in het Westen zo met de natuur heeft gerotzooid, is de honingbij nu volledig van hem afhankelijk."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden