John Smits kijkt over de akker die wat hem betreft een zonnepark wordt.

ReportageRenkum

Beschermd natuurgebied óf een zonnepark: ‘De klimaatcrisis rukt op, terwijl de regio verzandt in een eindeloos welles-nietes’

John Smits kijkt over de akker die wat hem betreft een zonnepark wordt.Beeld Hanne van der Woude

Landgoed Quadenoord in Renkum wil een zonnepark aanleggen op een akker. Dat is zwaar omstreden, vanwege de beschermde Natura2000-status van het gebied. ‘Die status is slechts een juridische werkelijkheid.’

Lelijk. Na een half uur wandelen op het 230 hectare tellende landgoed Quadenoord bij Renkum, een internationaal beschermd Natura 2000-gebied, valt het woord. “Ja, het lijkt mij ergens best lelijk”, zegt John Smits, die zich als rentmeester bezighoudt met het reilen en zeilen van dit particuliere landgoed, een familiebezit.

Hij doelt op zijn eigen plan om zonnepanelen te leggen op één, liefst twee akkervelden op het landgoed. Lelijk of mooi, dat doet er eigenlijk niet zo toe, volgens Smits. “We hebben zonne-energie op land nodig om de klimaatdoelen te halen. En als landgoed zoeken we aanvullende inkomsten, om ons te kunnen bedruipen.” Smits kijkt uit over het open veld, waar tienduizenden zonnepanelen op metalen dragers kunnen verschijnen, als het aan landgoed Quadenoord ligt.

Of dat lukt, is hoogst onzeker. Zonnepanelen bouwen en exploiteren op een Natura 2000-terrein, de hoogste EU-status van milieubescherming, is verboden. Dat is een economische activiteit, terwijl de bomen, zoogdieren en insecten hier de hoogste prioriteit zijn. “Tenzij je een ontheffing krijgt”, zegt Smits. Zijn sombere toon verraadt dat Quadenoord die niet op zak heeft. De provincie Gelderland keurde het idee voor het zonnepark af. Het landgoed, opengesteld voor bezoekers, moet wat het provinciebestuur betreft bij voorkeur één andere bestemming nastreven voor de akkers: nieuwe natuur. “We willen graag een plan verkennen dat niet ten koste gaat van de natuur, maar dat een bijdrage levert aan de natuurontwikkeling op het landgoed Quadenoord”, stelt de provincie op vragen van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico in samenwerking met Trouw.

Maisakker

Laat dat nou preciés de bedoeling zijn bij de plaatsing van het zonnepark, stelt Smits. “Wij willen het zonnepark hier ecologisch verantwoord aanleggen”, zegt hij. Dat kan volgens hem, door genoeg ruimte voor regen en zonlicht open te houden tussen de rijen zonnecellen. “En hier”, hij wijst op de rand van de maisakker, “willen we een brede groene omzoming planten, die het zonnepark aan het zicht onttrekt.”

Door ook nog bloemrijke kruiden rond het veld te zetten kunnen insecten die nu geen kans krijgen op het landbouwveld, dat Quadenoord verpacht aan een boer, hier voedsel opdoen. Achter hem roffelt een specht, hoog in de boom. Takken kraken en piepen in de wind. Meesjes vliegen kwetterend langs. Smits ziet het helemaal voor zich, volgens hem is een ecologisch zonnepark beter voor de natuur dan de huidige akker. De gemeente Renkum riep kritiek over zich af, door het plan ogenschijnlijk welwillend in beraad te nemen.

Zonnepanelen op het land plaatsen is sowieso omstreden wegens vermeende ecologische schade en landschapsvervuiling. En al helemaal als ze in of bij de natuur komen krijgen energiebedrijven, die gebruik kunnen maken van rijkssubsidie, kritiek te verduren. Natuurbeschermers kijken met argusogen naar die neiging, waarmee overheden en energiebedrijven zich vrij hopen te spelen van lokaal verzet door omwonenden.

In de landelijke ‘gedragscode zon op land’ hebben energiebedrijven, waaronder Chint Solar, in het najaar 2019 met de milieubeweging afgesproken dat ze op Natura 2000-gebieden geen panelen plaatsen. Kort daarna riepen natuurorganisaties, waaronder de Gelderse Natuur en Milieufederatie, Geldersch Landschap en Kasteelen en Natuurmonumenten het lokaal bestuur daarom op om het plan op Quadenoord af te schieten. Want als Renkum (in hun ogen) door de knieën zou gaan, dan is Natura 2000-gebied overgeleverd aan zonneparken, vreesden zij. Maar volgens Chint Solar, dat bereid is het landgoed duizenden euro’s huur per hectare te betalen, is een uitzondering prima mogelijk.

Op het landgoed zou 12 hectare aan zonnepark, waarvan de helft ingezaaid met kruiden, voor vierduizend huishoudens groene elektriciteit kunnen leveren. “Dit plan bestond al vóór het opstellen van de gedragscode”, zo verdedigt projectmanager Wouter Guliker van Chint Solar dat zijn bedrijf toch wil bouwen binnen dit Natura 2000-gebied. “Die status is bovendien slechts een juridische werkelijkheid”, zegt Guliker. Hij beschouwt de beoogde hectares als saaie akkers, naast het bos. “Het zonnepark aanleggen, met een brede groene zone eromheen, voegt juist natuurwaarde toe”, zo houdt hij vol. Guliker verwacht dat het getouwtrek nog wel een tijd doorgaat, voordat de keuze definitief is.

Op papier

Renkum en de provincie zitten ondertussen met het zonneplan van Quadenoord in hun maag. Op papier lijkt het glashelder: Natura 2000, daar hebben panelen niets te zoeken. Maar de overheden hebben wel klimaatdoelen te behalen. Binnen een Regionale Energie Strategie (RES) moeten ze samen met omliggende gemeenten vaststellen waar ze groene energie gaan produceren, met windmolens en zonneparken. Daarbij kan worden verkend of, op een specifieke locatie, een stuk natuur toch geschikt is voor de ontwikkeling van een duurzaam energieproject. De provincie kan in zo’n geval compenserende maatregelen eisen, zoals de aanleg van extra natuur. Dat kan schadelijke effecten goedmaken. Gelderland wil dit eventueel overwegen. Als Quadenoord zich beperkt tot 25.000 panelen en die natuurvriendelijk inpast, kan de verkenning kans van slagen krijgen. Dat is allemaal onzeker. Maar met de wespendief en de roodborsttapuit, die voorkomen in deze regio, wil het lokaal bestuur geen gokje wagen.

null Beeld Hanne van der Woude
Beeld Hanne van der Woude

Smits zucht. Sinds de presentatie van het idee voor het zonnepark krijgt hij twee jaar lang nul op rekest. “Ik begrijp wel dat de provincie beducht is voor natuurrisico’s”, zegt hij. “Maar ik merk ook veel weerstand op basis van onderbuikgevoelens.” Harde bewijzen dat lokale diersoorten gevaar lopen door een zonnepark zijn er volgens hem niet. Het tegendeel kan hij zelf ook niet bewijzen.

Het plan iets terugschroeven kan, maar een behoorlijke, commerciële schaal is volgens Smits wel nodig. “Laten we in elk geval een poging doen”, bepleit hij. Landgoed Quadenoord ging in zee met zonneparkbouwer Chint Solar, dat nu via de kantonrechter probeert om toestemming te verkrijgen. Behalve aan de groene stroom die niet schadelijk is voor het klimaat, denkt het landgoed ook aan het eigen belang. Zoals voor menig landgoed drogen de inkomsten op. Subsidies gaan op aan natuurbeheer, zegt Smits.

Uitzicht op wieken

“IJsje?”, staat op een reclamebord. Aan dagjesmensen probeert het landgoed, onderdeel van een populair fiets- en wandelgebied, versnaperingen te verkopen. Naast de verpachting van akkers verhuurt Quadenoord ook grond aan een natuurcamping en een manege – de provincie ziet daar ook liever nieuwe natuur komen. Ondertussen wil Quadenoord een historische watermolen in oude glorie herstellen. Onderhoud en renocatie van een villa uit 1920, in Amsterdamse-­schoolstijl, kost ook een paar duiten.

Smits: “Ik zoek tienduizenden euro’s, om het landgoed te ontwikkelen.” Een huisje verhuren zo nu en dan kan, maar het landgoed wil niet aan de feesten en partijen. “We willen de rust bewaken.” Nadat een plan voor eeuwige rust, de aanleg van een natuurbegraafplaats, definitief werd afgekeurd, ziet de rentmeester het voornemen voor een zonnepark als laatste strohalm om het landgoed commercieel nieuw leven in te blazen.

Een windmolen plaatsen, daar begint Quadenoord niet aan. Dat zou de omgeving verstoren en - anders dan een zonnepark - aantoonbare risico’s met zich meebrengen voor vogels in het gebied. Die kunnen ertegenaan vliegen, leert de ervaring. Ook omwonenden hebben liever geen uitzicht op wieken. “Dat terwijl van een zonnepark niemand last heeft”, zegt Smits, die wijst op de desolate horizon. Maar: weerstand vind je overal. De bewoner van het dichtstbij­zijnde huis, vanaf het veld niet zichtbaar, uitte al zorgen over mogelijke glinstering van zonlicht op de panelen. Op een inspraakavond meldde een protestgroep zich. In de hoop op lokale steun betrok Quadenoord een energiecoöperatie, zodat bewoners van het postcodegebied zouden kunnen participeren.

Een groep vrijwilligers komt van het landgoed af, waar ze helpen in het natuuronderhoud. “Ook zij worden niet enthousiast, van het idee van zonnepanelen hier”, erkent Smits. Toch voelt hij de urgentie om het plan door te zetten. “Nederland loopt achterop, met de schone energieproductie, maar ook met biodiversiteit. Er wordt zoveel gepolderd over klimaat, maar we moeten stappen zetten.” Voor de beoogde periode van 25 jaar een zonnepark neerzetten helpt, vindt Smits. “Ik snap de gevoeligheid, mensen koesteren open velden. Maar zoiets is ook wennen.”

Het predicaat Natura 2000 zit landgoed Quadenoord volgens de rentmeester in de weg, als het om het plan voor zonne-energie gaat. “Ik vind die akkervelden geen kwetsbare natuur. Maar ja, omdat ze vallen binnen de ecologische corridor, gaat de omgeving ze wel zo zien.” Smits wijst op een dorre lariks, aan de rand van de akker. “Zo slecht stond die er niet eerder bij. De droogte speelt onze bomen parten.” Het is het bewijs, zegt de rentmeester, dat de klimaatcrisis oprukt, terwijl de regio verzandt in een eindeloos welles-nietes.”

Lees ook:

Het is kiezen tussen dennen of stuivende duinen

De wind heeft vrij spel nu de helft van het Dr. Van Steijnbos is gekapt. Als straks ook de boomstronken zijn weggehaald, stuift het zand door de Schoorlse Duinen. Tot verdriet van velen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden