Belgische klimaatzaak verzuipt in bureaucratie

Beeld Louman&Friso

Vier overheden die steggelen over de taal waarin de Belgische klimaatzaak moet worden behandeld. Het blijkt een effectieve manier om de boel te vertragen.

In navolging van Urgenda is ook in België een klimaatzaak in voorbereiding. Maar al ruim een jaar ligt de gang naar de rechter stil. Toch wordt er wel een proces gevoerd: niet over het klimaat, maar over een taalkwestie. Eigenlijk had de klimaatzaak tegen de Belgische staat nu zo ongeveer beslecht moeten zijn. Net als Urgenda in Nederland, daagt de vereniging Klimaatzaak de Belgische staat voor de rechter wegens nalatig klimaatbeleid. Met een uitspraak vergelijkbaar als met die in Nederland, zou de Belgische staat gedwongen worden actie te ondernemen om de CO2-uitstoot drastisch naar beneden te brengen, zo was het streven.

Maar het liep anders. Ruim twee jaar na de eerste dagvaardingen zit de rechtszaak vast in een moeras van bureaucratie dat je alleen in België vindt: de Vlaamse regering wil de zaak in het Frans niet in behandeling nemen. Het blijkt een succesvolle vertragingsmanoeuvre: over taalkwesties kan je in België eindeloos procederen, zo blijkt.

Een poging deze kafkaëske situatie uit te leggen: de Belgische initiatiefnemers van de klimaatzaak moeten procederen tegen vier verschillende overheden, het Vlaamse, Waalse en Brusselse gewest en de federale overheid. Alle vier hebben ze een minister van klimaat. Maar om te voorkomen dat er twee verschillende uitspraken komen te liggen - één van een Franstalige rechter, en één van een Nederlandstalige - en om de rompslomp en kosten van twee rechtszaken te vermijden, willen de initiatiefnemers de zaak in één taal voeren. In theorie zou de zaak alleen in het Frans voeren geen probleem moeten zijn. Alleen het Waalse gewest ligt in Franstalig taalgebied, de andere drie liggen in Brussel, dat officieel tweetalig is en waar je als burger dus ook in twee talen mag communiceren met de overheid.

Toch zag de Vlaamse overheid daar een kans om de klimaatzaak te laten versnotteren of in ieder geval flink te traineren. Het Vlaamse ministerie van milieu eist, ondanks de ligging in tweetalig gebied, toch Nederlands als voertaal van het proces. Al twee keer kreeg het ministerie het deksel op de neus. Eerst van de arrondissementsrechter en later in hoger beroep.

In april 2016 ging minister Joke Schauvliege van milieu toch in cassatie. "Op basis van de taalwet vinden wij het normaal dat deze zaak behandeld wordt voor een Nederlandstalige rechtbank", antwoordde Schauvliege op de vraag naar het waarom van een parlementslid van de Vlaamse Groenen. Voor vragen over de zaak van deze krant was het ministerie niet bereikbaar. Er ligt nog altijd geen uitspraak van het Hof.

"Ze zoeken naar procedurefoutjes. De overheid beschuldigt bedrijven die dit doen van misbruik van het rechtssysteem. Maar ze doen nu hetzelfde", zegt Francesca Vanthielen, een van de initiatiefnemers van de klimaatzaak. "Ik dacht in 2015 dat er nu wel zo'n beetje een uitspraak zou zijn, maar we zijn nog niet eens echt begonnen. We verwachten de uitspraak over de taalkwestie eind van dit jaar, pas daarna kunnen we beginnen met de eigenlijke rechtszaak."

Vol ambitie

Stichting Klimaatzaak gebruikt crowdfunding om zichzelf op gang te houden en om de juridische kosten te kunnen dekken. Er is inmiddels al 347.000 euro ingezameld. De verwachting is dat er nog 200.000 euro nodig is, al zou dat meer kunnen worden. Het hangt af van de lengte van het proces.

Voor een vereniging die zichzelf moet bedruipen en afhankelijk is van het engagement van de Belgische burger is de vertraging ingewikkeld, want 'niks doen kost ook geld'. "Als er straks een uitspraak ligt, moeten we zorgen dat we niet vergeten zijn. Dat is moeilijk. De pers wíl wel over ons schrijven, maar zo lang als we nog wachten op het Hof van Cassatie gebeurt er niks. Het is moeilijk om de aandacht vast te houden", zegt Vanthielen.

Serge de Gheldere, de voorzitter van Klimaatzaak, spreekt van een uitputtingsslag. Sinds een maand loopt er een crowdfundingsactie op sociale media waarbij burgers geld kunnen doneren. Het aantal ondersteuners van de Klimaatzaak groeide van 800 naar ruim 32.000 'mede-eisers' en tegelijk blijft de zaak op de radar. "Dat werkte wonderwel. Zo veel steun is hartverwarmend."

Volgens De Gheldere heeft België een 'schizofrene houding' ten aanzien van klimaatbeleid. Op klimaattoppen zoals nu in Bonn is het land vol ambitie. De federale overheid maakte bovendien een plan om de doelen die gesteld zijn in het Parijsakkoord te kunnen halen. Maar is daar weinig van terug te zien in de uitvoering, vindt De Gheldere. En nee, het helpt niet dat België vier ministers voor klimaat heeft die dat beleid moeten vormgeven en uitvoeren. "Maar daar kan je je niet achter blijven verschuilen?"

Uitgelachen

De pogingen om de gang naar de rechter zo lang mogelijk te maken zijn deels ingegeven door de Urgenda-uitspraak van de Nederlandse rechter, denkt Vanthielen. "We begonnen onze klimaatzaak voordat de Nederlandse rechter uitspraak had gedaan. Toen werden we uitgelachen: dat een rechter zich met klimaatbeleid zou bemoeien leek tot dan onmogelijk. Maar toen Urgenda won, zaten ze hier in België ook met samengeknepen billen."

Het vertrouwen in de Belgische overheid is door de rechtszaak beschadigd, maar al voor de taalstrijd was dat laag bij de vereniging. Dat blijkt uit de dwangsom van een ton per maand die Klimaatzaak eist voor het geval de rechter de milieuactivisten gelijk geeft en overheid toch in gebreke blijft. In de Nederlandse klimaatzaak, aangespannen door Urgenda, zit die clausule niet. Vanthielen: "Tsja, in Nederland is zo'n uitspraak bindend. In België is dat anders. We vertrouwen er in ieder geval niet op, vandaar die dwangsom in onze eis. Hou het op een verschil in mentaliteit."

Aanvankelijk was de eis dat België zijn CO2-uitstoot in 2020 met 40 procent zou reduceren ten opzicht van ijkjaar 1990. Maar dat doel moet de Klimaatzaak bijstellen. Tegen de tijd dat het 2020 is, loopt de zaak vermoedelijk nog.

Nederlandse zaak

In 2015 was stichting Urgenda in Nederland wereldnieuws, want nooit eerder had een rechter zich bemoeid met klimaatbeleid van een staat. De rechter oordeelde dat de Nederlandse overheid maatregelen moet nemen om tot 25 procent minder broeikasgas in 2020 te komen. Met het tot dan gevoerde beleid zou Nederland blijven steken op een reductie van 17 procent.

Ook in Nederland kiest de staat overigens net als België voor de langste juridische weg: het hoger beroep tegen de uitspraak die de rechter in het voorjaar van 2015 deed, loopt nog steeds. Intussen draait de overheid al wel richting meer reductie: zo is er door het kabinet-Rutte III een minister van klimaat aangesteld, sluiten de kolencentrales in 2030 en lijkt Nederland zijn eigen energieakkoord op het nippertje toch te gaan halen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden