Lepelaar Sinagote in de Kroon’s Polders op Vlieland.

Vogelonderzoek

Bekijk de wereld door de ogen van één lepelaar

Lepelaar Sinagote in de Kroon’s Polders op Vlieland.

Lepelaar Sinagote kreeg in 2013 een zendertje. Al bijna acht jaar lang hebben vogelonderzoekers daardoor een inkijkje in Sinagotes leven. Ze leren bijvoorbeeld hoe je een goede fourageerplek aanlegt.

“Ze is er weer!” Het mailtje vanuit het Lauwersmeergebied, naar de mensen van de Werkgroep Lepelaar, eind maart, liet onderzoekster Petra de Goeij bijna tegen het plafond springen. “Vorig jaar kwam Sinagote op 1 april vanuit Frankrijk aan in hetzelfde gebied. Dit jaar is ze dus een krappe week eerder. Maar ze is er in ieder geval nog!”

Er komen eind maart, begin april wel meer lepelaars aan in het Waddengebied, maar Sinagote is niet zomaar ‘een’ lepelaar. Het is een vogel die nu al bijna acht jaar een zendertje op haar rug draagt, waarmee iedere tien minuten tot op de meter nauwkeurig haar positie wordt vastgelegd voor een groep Nederlandse onderzoekers.

“Het verhaal rond Sinagote begon eigenlijk pas echt in het voorjaar van 2014”, vertelt Carl Zuhorn, boswachter voor Staatsbosbeheer op Vlieland en lid van de Werkgroep Lepelaar. “Ik had toen een stagiair met mij meelopen die graag ‘iets’ met lepelaars wilde doen. Er vliegen heel veel individueel herkenbare lepelaars rond met een unieke combinatie van gekleurde ringen om hun poten, dus ik liet hem ringen aflezen voor het onderzoek. Op een gegeven moment belde hij mij verbaasd op dat hij een lepelaar met gekleurde ringen én een zwart kastje op de rug zag vliegen; wat dat was?”

Antenne

Als Vlielander boswachter doet Zuhorn al vele jaren onderzoek aan lepelaars, maar niet met ‘zwarte kastjes’. De vogel bleek afkomstig van Schiermonnikoog, waar onderzoekster Petra de Goeij de betreffende vogel al uit het oog verloren was. Omdat de gegevens uit het kastje pas kunnen worden afgelezen wanneer er een antenne redelijk dicht bij de vogel wordt gehouden, reisde De Goeij af naar Vlieland, waar de omzwervingen van de lepelaar vervolgens op een laptopje in het veld konden worden binnengehaald.

“De zender op de rug van deze vogel is de langst actieve zender die we nu hebben”, vertelt De Goeij. “Het is een kastje dat op de Universiteit van Amsterdam is ontwikkeld. Er zit een piepklein zonnepaneeltje op, waarmee de interne batterij iedere dag wordt bijgeladen. Op een chip in het kastje wordt niet alleen de gps-positie opgeslagen, maar ook de hoogte, de temperatuur en de subtiele bewegingen in drie richtingen. Met dat laatste kun je bijvoorbeeld zien of een vogel loopt, klapwiekt of zeilt in de lucht. Tegenwoordig hebben die zenders zelfs een simkaartje, waardoor ze hun gegevens gewoon als een telefoon, via het mobiele netwerk kunnen versturen. Maar deze oude zender moeten we nog steeds met een antenne uitlezen. Het is ieder jaar dus weer spannend om te horen waar de vogel opduikt, zodat we daar met de laptop en de antenne naartoe kunnen om te ontdekken waar ze de afgelopen maanden heeft uitgehangen.”

In de afgelopen acht jaar heeft lepelaar Sinagote de onderzoekers heel wat geleerd over het leven van een lepelaar. Ze zagen waar de vogel haar eten zocht in de broedtijd, hoe ze gebruikmaakte van het tij, wanneer ze trok en vooral waarheen. De vogel leerde boswachter Zuhorn ook dat een maatregel in het beheer van de natuur van Vlieland niet voor niks is geweest. “In 2016 hebben we een aanpassing gemaakt in de waterhuishouding van de Kroon’s Polders, in het westen van Vlieland. De eerste Kroon’s Polder staat vol met honderd procent zoetwater. De tweede is brak en de derde en vierde zijn zout. Om het waterbeheer beter te kunnen regelen, hadden we in 2016 een nieuwe overstort gemaakt.”

Trekkende stekelbaarsjes

Daar stroomt nu, zegt Zuhorn, in winter en voorjaar zoetwater uit de eerste polder, naar het zoute water van de tweede en de derde polder. “Die botsing van twee typen water lokt in het voorjaar heel veel trekkende stekelbaarsjes en glasaaltjes en daarmee ook veel lepelaars die op al dat eten afkomen. Uit de zendergegevens van Sinagote zagen we dat ze tot 2016 maar heel af en toe op deze plek te vinden was. Na 2016 werd het ineens een van haar haar favoriete foerageerplekken.”

Uit de zendergegevens bleek ook dat Sinagote in de winter steeds naar Bretagne trok. Omdat gps-gegevens ook maar kale getalletjes zijn, reisden boswachter Zuhorn en de Goeij, samen met haar partner, hoogleraar trekvogelecologie Theunis Piersma, de vogel in 2019 achterna. “Daar kreeg ze ook pas haar naam, Sinagote”, vertelt De Goeij. “De Franse boswachter Guillaume Gélinaud, van het natuurgebied bij het dorpje Séné, waar ze blijkbaar een groot deel van de winter verbleef, vroeg ons hoe de vogel heette. Wij kwamen niet verder dan ‘651’, naar het nummer van haar zender. Guillaume vond dat maar niks. Die stelde voor om haar ‘Het meisje van Séné’ te noemen; Sinagote in het Bretons.”

De onderzoekers van de Werkgroep Lepelaar, de universiteiten van Groningen en Amsterdam en het Texelse instituut voor Zeeonderzoek NIOZ, hebben het verhaal van Sinagote dit voorjaar opgetekend in een boek dat naar de vogel is vernoemd. Maar De Goeij benadrukt dat het boek toch vooral over álle lepelaars gaat, “En over de mensen die door deze ene lepelaar met elkaar verbonden zijn. Na het dieptepunt aan het eind van de jaren zestig, gaat het tegenwoordig best weer goed met deze vogels.

De groei is gestopt

Er broeden nu ruim drieduizend paar in ons land, op de Waddeneilanden en ook in verschillende kolonies op het vaste land. Toch is de groei al een tijd gestopt. Om te weten waar dat door komt, moet je bijvoorbeeld weten waar en wanneer de vogels welk voedsel zoeken. Zit de beperking in het broedgebied bij ons, of zit het misschien meer in de gevaren op de trek?

Sinagote trekt niet verder dan Frankrijk, maar uit zender- en ringgegevens van andere lepelaars weten we dat veel andere vogels helemaal naar West-Afrika trekken. Weer andere vogels kiezen er voor om zelfs in Nederland te blijven. Waarom maken ze die keuzes en wat zijn de consequenties?”

Nu Sinagote weer in het Lauwersmeer is aangekomen, is het afwachten voor Zuhorn en De Goeij of en wanneer de vogel haar broedgebied op Vlieland weer gaat opzoeken. “Ze is hier in 2006 geboren en geringd”, vertelt Zuhorn. “In 2013 broedde ze in ieder geval één jaar op Schiermonnikoog, waar ze haar zender kreeg. In alle jaren daarna keerde ze steeds weer terug naar haar geboortegrond Vlieland, waar ze steeds succesvol broedde. Als ze de komende weken weer in de broedkolonie in de duinen is geland, gaan we de antenne weer plaatsen om te leren wat ze sinds haar vertrek, vorig najaar allemaal heeft uitgevreten.”

Theunis Piersma, Petra de Goeij, Willem Bouten & Carl Zuhorn: Sinagote. Uitgeverij Bornmeer; 224 blz. €22,50

Lees ook:

Zenders leren ons vooral over het leven van de Biesbosche zeearend, maar soms ook over de dood

Eén van elf in Nederland gezenderde zeearenden vloog zich vorige week te pletter tegen de wieken van een Duitse windturbine. ‘Deze zenders leren ons over de dood, maar vooral ook heel veel over het leven van zeearenden.’

Zendertje onthult het onbekende leven van de ruigpoot

De allereerste ruigpootbuizerd met een zendertje op haar rug is op weg naar haar broedgebied in Noordoost-Europa.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden