Duurzame straattegels

Bagger een negatief begrip? Nee hoor. Eva Aarts (22) en Wies van Lieshout (26) laten zien wat je er allemaal mee kunt

Links: Wies van Lieshout (l) en Eva Aarts van Waterweg mengen bagger met cement. Beeld Arie Kievit
Links: Wies van Lieshout (l) en Eva Aarts van Waterweg mengen bagger met cement.Beeld Arie Kievit

Bagger een negatief begrip? Begin daar niet over bij Eva Aarts (22) en Wies van Lieshout (26). De econome en industrieel ontwerpster zien bagger juist als waardevolle grondstof voor duurzame bouw.

In de kelder van het oude ­Tropicana-zwembad aan de Maas in Rotterdam ligt een stukje Haarlem, een stukje Laren en een stukje Harlingen. Verschillende typen straattegels gemaakt van bagger, die in de stellingkast tegen de muur van het lab van Waterweg liggen, hebben de namen van steden en dorpen meegekregen. Waterweg is een van de duurzame start-ups die een werkruimte huren in BlueCity, het kantoordeel van het voormalig tropisch zwemparadijs.

Hier huizen idealistische ondernemers. Zo teelt er één oesterzwammen op koffiedik en trachtte een ander isolatiemateriaal gemaakt van tampons, wc-doekjes en andere materialen uit rioolslib aan de man te brengen. Ook Eva Aarts (22) en Wies van Lieshout (26) van Waterweg hebben iets met drabachtige substanties. In hun lab staan grote weckpotten gevuld met bagger en slib die uit sloten en waterwegen zijn opgedregd. Waar de een dit als afval ziet, zien de econome en de industrieel ontwerpster het juist als waardevolle grondstof.

Er ligt al een straatje van baggerstenen van Waterweg in The Green Village in Delft; dit najaar volgt een straat in Rotterdam. Met hun bestrating van bagger wil Waterweg twee doelen bereiken. Zo wordt de stad klimaatbestendig gemaakt. Van Lieshout: “Omdat we de tegels in een open structuur neerleggen, laat de bestrating water door. Hierdoor kan het regenwater in de grond zakken en wordt het riool ontlast bij zware regenbuien.” Aarts: “Door klimaatverandering krijgt Nederland niet alleen vaker te maken met periodes van droogte, maar ook extreme regenbuien zullen steeds vaker komen. Door de bestrating aan te passen, kunnen we de stad toekomstbestendig maken. Alleen al in Rotterdam is 95 procent van de binnenstad betegeld. Dit is nog een pilot, maar het is de bedoeling dat de tegels zelf waterpasserend worden.”

Baggerstenen waarmee straten gelegd kunnen worden. Beeld Arie Kievit
Baggerstenen waarmee straten gelegd kunnen worden.Beeld Arie Kievit

Daarnaast wil Waterweg bagger een duurzame upgrade geven. Van Lieshout: “Jaarlijks wordt 10 miljoen kuub bagger opgedregd uit rivieren, sloten en andere waterwegen. Dat wordt nu onder andere gebruikt als ondergrond voor wegen en verspreid over landbouwgrond. Ook wordt het, onder het mom van natuurverbetering, wel in plassen geloosd, maar daar zijn natuurorganisaties niet altijd blij mee.” Aarts: “Een ander nadeel is dat het prijzig is om het slib af te voeren en dat vervoer levert CO₂-uitstoot op. Het is daarom beter om het ter plekke een hoogwaardige bestemming te geven.”

Laarsen met verstevigde tenen

De twee kennen elkaar via de Circular Challenge, een wedstrijd waarbij jonge talenten aan bedrijven worden gekoppeld om met een bruikbaar idee te komen voor de circulaire economie. Aarts en Van Lieshout zaten in hetzelfde team. Aarts: “Ons team kreeg als grondstof bagger toegewezen. Daar was ik niet meteen dolenthousiast over, maar inmiddels corrigeer ik vrienden als ze het woord bagger in een negatieve context gebruiken. Het is juist heel waardevol!”

Naast de vochtige bagger in de weckpotten werken Aarts en Van Lieshout vooral met gedroogde bagger uit het depot. “Die is al gezeefd, dus de autobanden en fietswrakken zijn eruit”, grapt Van Lieshout. Wel glipt er nog weleens wat kleiner materiaal doorheen, zoals schelpen, blijkt als zij de voorraademmer opent waarin het baggerslib zit. Het tweetal laat met een emmer en een cementmixer zien hoe ze de gedroogde bagger mengen met kalk, cement en water. Vervolgens wordt deze mix in een mal gedaan en geperst. De persmal is loodzwaar dus om het risico op gebroken tenen te minimaliseren gaan de gele laarzen met verstevigde tenen aan.

Na de persing in de mal worden de klinkers gedroogd. Er komt geen oven aan te pas. Dat scheelt brandstof en dus CO₂-uitstoot. “Deze compressed earth blocks-technologie is in feite een hele oude bouwmethode die in sommige landen nog steeds wordt gebruikt”, weet Van Lieshout. “Uiteindelijk is het doel om een klinker te maken zonder cement, want de productie van cement is niet duurzaam. Daarom zijn we hier in het lab verschillende recepten aan het testen. In Delft hebben we al kunnen testen hoe die klinkers het houden en straks hebben we in Rotterdam een nieuwe proeftuin om de stevigheid van de steen op de proef te stellen.” In welke straat de baggerstenen straks komen te liggen, kunnen de dames nog niet zeggen. “We zijn nog in gesprek met de gemeente over de juiste locatie.”

Als het ultieme recept is gevonden en de klinkers gecertificeerd zijn, wil het tweetal de productie ervan uitbesteden. Aarts: “Het is niet ons doel om bakstenenproducent te worden, maar om innovatieve, duurzame bouwmaterialen te ontwikkelen waarmee we de bouw- en de baggerwereld met elkaar kunnen verbinden.” Dus gaat het tweetal regelmatig de boer op, en dat leidt weleens tot gekke situaties. Van Lieshout: “Zo hadden we een afspraak bij het baggerdepot van de gemeente en stonden we daar in de bouwkeet ineens tussen de foto’s van naakte vrouwen die aan de muur hingen. De medewerkers vroegen ons wel een paar keer: ‘Weten jullie zeker dat je hier moet zijn?’”

Vrouw in een mannenwereld

In het mannenwereldje van de bouw en de bagger kan het soms ook een voordeel zijn dat je vrouw bent. Van Lieshout: “Beide sectoren staan bekend als aartsconservatief, maar toch worden we over het algemeen welkom geheten met ons verhaal. Er zijn best veel partijen die met ons willen samenwerken of het product willen afnemen. Misschien dat het uitmaakt dat wij twee jonge vrouwen zijn, we vallen op.”

‘Door letterlijk met onze handen in de bagger te zitten, willen we laten zien wat je er allemaal mee kunt.’ Beeld Arie Kievit
‘Door letterlijk met onze handen in de bagger te zitten, willen we laten zien wat je er allemaal mee kunt.’Beeld Arie Kievit

Aarts: “Behalve de bouwwereld willen we ook de buurt betrekken. We zijn nu bezig met het ontwerpen van een installatie waarmee je ter plekke klinkers van bagger kunt maken. Dat willen we straks in Rotterdam met de bewoners van de straat gaan doen. Door letterlijk met onze handen in de bagger te zitten, willen we laten zien wat je er allemaal mee kunt.”

Behalve straattegels is er namelijk nog veel meer mogelijk, denken ze. Van Lieshout: “Er is een grote behoefte aan duurzame bouwmaterialen; daarom zijn we nu ook aan het onderzoeken of je van bagger gietbaar beton kunt maken”. Aarts: “Wie weet kunnen we over tien jaar alles van bagger maken, van gevelplaten tot straatbankjes”.

Lees ook:

Als eerste gemeente zet Arnhem zich schrap voor de gevolgen van klimaatverandering

Arnhem heeft een plan om extreem weer als gevolg van klimaatverandering het hoofd te bieden. Alle gemeenten moeten dit voorbeeld snel volgen. Maar dat loopt nog stroef, zeggen experts.

Van jongens-met-de-schop tot heel grote baggeraars

Zonder de baggermannen van Bos, Kalis en al die andere pioniers waren grote stukken Nederland niet veilig geweest of hadden zelfs niet bestaan. De geschiedenis van de branche is nu opgetekend in het boek ‘Grondleggers’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden