Bedreigde diersoorten

Baby's in de dierentuin: hoe zinvol zijn die fokprogramma's nou echt?

Een babygorilla in Artis.Beeld ANP

Schattig zijn ze natuurlijk wel, die pasgeboren rode panda en babygorilla van Beekse Bergen. Maar helpt dat de natuur nou echt, zo’n fokprogramma? Beschermen in het wild is altijd beter.

Bezoekmagneten zijn het, die baby’s in de dierentuin. Bij het eiland van de westelijke laaglandgorilla’s in Beekse Bergen was het meteen een drukte van belang, nadat het safaripark donderdag de geboorte van een kleine aap had bekendgemaakt. In juni werd er al een zeldzame okapi geboren en eerder deze maand kwam in Hilvarenbeek een rode panda ter wereld, maar deze baby blijft nog even in het nest.

De jongen komen voort uit fokprogramma’s voor bedreigde diersoorten. Zo houden de parken die soorten in stand, als een Ark van Noah, zegt Gert Polet, hoofd soortenbescherming van het Wereld Natuur Fonds (WNF). “Een leuke geboorte in een dierentuin is wat anders dan een goed fokprogramma. Voor populaties in het wild moeten we zorgen dat hun leefgebied op orde blijft en dat ze geen slachtoffer worden van stroperij of andere bedreigingen. Uitzetten van dieren is het allerlaatste redmiddel. Dat heeft geen zin als de habitat is aangetast.”

Artis fokt vale gieren, die soms worden uitgezet in Italië. “Met gieren gaat het slecht, dus prachtig als die dieren het redden in het wild”, zegt Polet. “Die kans is het grootst als ze niet gewend zijn aan mensen.”

De rode panda die werd geboren in de Beekse Bergen.Beeld Beekse Bergen

Geen dieren uit het wild

De Nederlandse dierentuinen doen mee aan fokprogramma’s die sinds 1985 onder beheer zijn van de Europese dierentuinorganisatie EAZA en hebben als doel een genetisch stamboek bij te houden van de diersoorten. “We werken samen met de Internationale Unie voor Natuurbehoud (IUCN, de organisatie achter de jaarlijkse Rode Lijst, red.) in het zogeheten One Plan Approach”, legt directeur Lisette de Ruigh van de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen uit. “Soorten die in het wild worden beschermd, krijgen ook aandacht in de dierentuinen.” Dat zorgt ook voor bewustwording bij het publiek.

Daarnaast wisselen parken onderling gefokte dieren uit, om te zorgen dat hun populaties gezond blijven. “We halen geen dieren meer uit het wild”, zegt De Ruigh.

Soms gebeurt dat wel andersom, maar dat is nog uitzonderlijk. Polet kent één succesvol voorbeeld, naast dat van de Californische condor waarvan de laatste eieren machinaal zijn uitgebroed om de soort te redden. “Van de Iberische lynx waren in Spanje en Portugal nog minder dan tweehonderd over. Eerst is het leefgebied geschikt gemaakt, ze zijn gevoerd door sluizen en via camera’s gevolgd zodat ze geen mensen hebben gezien, toen zijn er een paar veilig uitgezet en nu zijn er weer meer dan vijfhonderd in het wild.”

Een pasgeboren babyneushoorn met zijn moeder in de Belgische ZOO Planckendael.Beeld BELGA

De rode panda en de laaglandgorilla staat zo’n lot nog niet te wachten. “Ze zijn bedreigd, maar de populaties in het wild zijn nog zelfredzaam”, zegt curator Lars Versteege van Beekse Bergen. Dat kan echter zomaar veranderen, zegt hij. Het leefgebied van de gorilla’s wordt bedreigd door houtkap in het Afrikaanse regenwoud en de winning van coltan, een erts dat wordt gebruikt in smartphones en laptops. “We verzamelen in het programma zo veel mogelijk genetische diversiteit, voor het geval dat uitzetting ooit nodig is. We willen de link tussen dierentuin en de dieren in het wild zo klein mogelijk houden.”

Ook Versteege stelt dat uitzetten in het wild alleen kan als de leefomgeving goed is. “We moeten weten waarom een soort is bedreigd en of restauratie van de habitat mogelijk is, eventuele handel aanpakken en pas als het veilig is, kun je aan uitzetten denken.” Dat is volgens hem gelukt met vijf zwarte neushoorns die vanuit Europa zijn uitgezet in Rwanda. Een fokprogramma is dus niet zomaar een lukrake bezigheid voor de deelnemende dierentuinen. “Uiteindelijk draait het om de vraag hoeveel geboortes er nodig zijn om het programma duurzaam te houden.”

Een pasgeboren zebrakalf zet haar eerste stappen buiten op de Savanne in ARTIS. De Grevy-zebra is van alle zebrasoorten de meest bedreigde soort.Beeld ANP

Bevers, hamsters en de oeros

Nederland heeft veel succes gehad met uitzetten in het wild, zegt Gert Polet van WNF. De bever, die niet is gefokt maar elders gehaald, is zo succesvol dat sommigen nu vinden dat er hier en daar te veel zijn. Ook de otter doet het hier goed, en de oeros door kruisingen van grote grazers terugwinnen acht hij kansrijk. “De Oostvaardersplassen zijn geweldig.” Maar ideeën om de mammoet terug te klonen is ‘voor God spelen’, vindt hij.

De teruggefokte korenwolf blijft het moeilijk houden, denkt Lars Versteege van Beekse Bergen. “Het is een knaagdier; dat valt toch snel ten prooi aan roofdieren, en is slachtoffer van de schaalvergroting van de landbouw. Je hebt een stabiel evenwicht nodig om een populatie een kans te geven.” Daarentegen zijn er in Zuid-Limburg nog steeds kansen voor de vuursalamander, die wordt gefokt in Gaia Zoo Kerkrade, denkt Lisette de Ruigh van de dierentuinvereniging. “En de knoflookpad, die is succesvol uitgezet.”

Lees ook:

Hoera! Een pandababy, maar waar groeit die op?

Hoera! Ouwehands Dierenpark is vanwege de pandemie misschien gesloten, toch wordt er feest gevierd in Rhenen. Het personeel peuzelt vandaag beschuit met zwart-witte muisjes omdat reuzenpanda Wu Wen vrijdag is bevallen van een jong. Een unicum: niet eerder werd er in Nederland een reuzenpanda geboren.

Hoofdbreker voor dierentuinen: Het dier moet zijn natuurlijke zelf kunnen zijn, maar de bezoekers willen hem wél zien

Wildlands, oftewel dierenpark Emmen, zit in de problemen. Dat is best vreemd, want de andere twaalf grote Nederlandse dierentuinen draaien beter dan ooit. Wat maakt een dierentuin succesvol?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden