Avontuurlijk tuinieren: tien tips om weer leven in je tuin te brengen

Katja Staring (l) en Nienke Plantinga, auteurs van het boek 'Avontuurlijk tuinieren. Breng leven in je tuin!'. Beeld Sjaak Verboom

Tuinieren zou geen oorlog tegen de natuur moeten zijn, maar juist een samenwerking. Ga dus niet de slakken en paardebloemen te lijf, maar verdelg vastgeroeste ideeën over tuinieren in het eigen hoofd. Het is een van de boodschappen in het nieuwe boek 'Avontuurlijk tuinieren'.

De tuin winterklaar maken. Tuincentra adverteren er doodleuk mee, maar wie weet nog dat die term door Van Kooten en De Bie is verzonnen, dan wel groot is gemaakt? 'Avontuurlijk tuinieren' van publicist Katja Staring en tuinontwerper Nienke Plantinga wil tuiniers inspireren zulke ideeën los te laten. Het is een eclectisch boek, met een plantenlijst, een jaarkalender, tips waar je de kliko laat, hoe je de weegbree als pleister gebruikt en interviews met de mosspecialist en de paddestoelenkenner. Alles doordrongen van de filosofie dat als onze tuinen vriendelijker worden voor plant en dier, de hoeveelheid natuurgebied in Nederland exponentieel toeneemt. Dat gaat verder dan: stenen eruit, planten erin. Tien keer omdenken voor 'avontuurlijk tuinieren'.

1. Voer geen oorlog met de natuur

Nienke Plantinga: "Veel tuiniers die wij spraken, gaan met een zekere angst hun tuin in. Wat moet ik nu weer doen? Vandaar al die versteende tuinen, we denken dat we dan minder werk hebben. Maar ga op een natuurlijke manier tuinieren en je hoeft veel minder te onderhouden. Want de natuur regelt het zelf wel. Ga niet verbeten elk grassprietje tussen de tegels wegknippen of overal mos wegkrabben. Tuinieren lijkt haast een gevecht tegen de natuur.

"Natuurlijk voer je wel een soort regie. Tuinieren blijft in enige mate je wil opleggen aan de natuur. Maar laat de dingen gewoon eens gebeuren. Accepteer die hoosbui die een border wegspoelt. Spreeuwen die zaadjes opeten. Laat de controle los en denk eens vanuit die planten en dieren die spontaan jouw tuin opzoeken. Ze komen bij jou leven. Via je tuin kun je je verbonden voelen met een grotere wereld."

2. Onkruid bestaat niet

Katja Staring: "Onkruid? Je hebt alleen planten op de, vanuit menselijk oogpunt, verkeerde plek. Maar die planten zijn zo nuttig. Ze dienen als voedsel voor insecten, voeden de bodem door met hun wortels mineralen op te halen en zijn snelle bodembedekkers. Moeten ze weg, dan kun je er compost of gier van maken. Of een lekkere pesto van paardebloemblad, een pannekoek met brandnetel."

3. Bodem is de basis

Plantinga: "De meeste aandacht gaat altijd uit naar de planten, maar uiteindelijk is de bodem het belangrijkste onderdeel van je tuin. Te vaak zie je in tuinen nog kale, aangeharkte grond met daarin eilandjes van planten. Een kale bodem is pure armoede. Een gezonde bodem is als de bodem in een bos: overal bladeren, takjes en bodembedekkers. Daaronder een humuslaag vol spinnetjes, aaltjes, pissebedden. Planten wortelen er goed in, vinden er voeding en er kunnen natuurlijke kringlopen in plaatsvinden."

4. Spit niet

Staring: "Spitten of grof schoffelen is funest voor je bodem. Je vernielt van alles: bodemdiertjes, wortels, schimmeldraden. Na het spitten komt onkruid eerder op. Als je bodem erg verdicht is, prik dan wat gaten met een riek. Nieuwe planten plant je met een handschepje."

Beeld -

5. Het gazon is een grasland

Plantinga: "Een gazon vraagt van alle planten de meeste verzorging. Kies je voor een avontuurlijke grasmat, dan heb je veel minder werk. Niet meer bemesten, wieden of verticuteren. Je krijgt paardebloemen, madeliefjes, mossen, meerdere grassoorten, en daar komen weer insecten en andere dieren op af. Zo ziet een wilde bloemenweide eruit, dat hoeft niet meteen een zee wuivende klaprozen te zijn. Een grasmat waar veel leven in zit, is ook nog eens sterker, veerkrachtiger en gezonder dan een traditioneel gazon."

6. Cotuinier met je mol

Staring: "Een mol die je grasveld omwoelt, daar reageren tuiniers meestal niet zo best op. Ze plaatsen sonische verschrikkers of molleklemmen. Het is voor veel mensen nog veel bruggen te ver, maar onze keuze zou zijn: verwelkom de mol. Dat is ook maar gewoon een dier dat wil leven en dat toch ergens moet doen. Dat hij jouw tuin uitkiest, is een compliment. Blijkbaar zijn er veel wormen te halen.

"Hier en daar een molshoop, hoe erg is dat nu. Als je van je gazonfixatie afstapt, begint het al mee te vallen. Die omgewoelde aarde is bovendien geweldige potgrond die je kunt afscheppen en gebruiken. Dan ben je echt aan het cotuinieren met je mol."

7. Verwelkom insecten

Plantinga: "We weten allemaal hoe slecht het met de insecten gaat. Komen ze in jouw tuin snoepen van planten, gewassen of fruit? Wees er maar blij mee! Een insectenplaag krijg je alleen maar als de biodiversiteit in je tuin niet in orde is. Want insecten trekken ook meteen roofinsecten aan. Ook 'schadelijke' insecten zijn geweldig interessant. Zo'n engerling die aan je wortels vreet, wordt een prachtige meikever. Moet je echt ingrijpen? Vang dan bijvoorbeeld slakken met de hand en laat ze ergens anders weer vrij. Dan is het net alsof ze hun natuurlijke vijand zijn tegengekomen. Je mag best af en toe voor egel spelen. Maar bedenk dat je een avontuurlijke tuin deelt met andere levende wezens, het is niet alleen jouw bezit."

8. Gif is passé

Staring: "Wat het gebruik van bestrijdingsmiddelen betreft, kunnen we kort zijn. Gif kan niet meer. De huidige biodiversiteitscrisis komt voor een groot deel door kwistig gebruik van pesticiden. Gif sloopt het hele ecosysteem in je tuin. En alles wat je in dat systeem stopt, krijg je als tuinier ook weer terug. Gewoon niet meer doen."

9. Rommel is goed

Plantinga: "Een tuin moet netjes zijn, dat is er diep bij ons ingestampt. Nog steeds worden mensen weggestuurd van volkstuincomplexen omdat ze niet 'netjes tuinieren'. Blaadjes bij elkaar harken en weggooien is vanuit het oogpunt van de natuur echt kolder. Dat doen we alleen maar voor de buren. Maar die bladeren, plantenresten, verwelkte bloemen en dood hout worden gegeten door insecten, rupsen overwinteren erin, vogels zoeken er naar voedsel. Laat je tuin gerust 'verrommelen'."

10. Het hele jaar is tuinseizoen

Staring: "Een tuin is niet alleen in de zomer leuk. Ook in de winter is er in de tuin van alles te zien. Kijk eens naar de silhouetten van de planten, ervaar hoe alles in rust is. Of ga de eerste knoppen zoeken, die vind je al in januari. Als je 'biodivers' plant, kun je elke maand van het jaar bloemen in je tuin hebben. Het is geweldig om de laatste insecten van de zomer rond een in oktober bloeiende klimop te zien zwermen.”

'Avontuurlijk tuinieren. Breng leven in je tuin!', geschreven door Katja Staring en Nienke Plantinga, KNNV Uitgeverij, 245 blz., € 24,95.

Lees ook:

Janet Westerhof is uit haar tuin gezet. Doodzonde!

Janet Westerhof is uit haar volkstuin gezet. Vanaf heden mag zij er niet meer komen, schrijft Koos Dijksterhuis in zijn Natuurdagboek. ‘De tuin was een permacultuur: vol wilde, eetbare planten. Precies wat Westerhof wilde, maar sommige medetuinders vonden het maar een wildernis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden