Klimaatbestendig wonen

Architect Nina Aalbers (32) wil wateroverlast tegengaan door een moeras aan te leggen in Rotterdam

Het toekomstscenario met een waterlandschap.Beeld Studio architectuurMAKEN

De zeespiegel stijgt, plensbuien nemen toe. Klimaatverandering vraagt om een oplossing voor water in de straat. Een jonge architect bedacht een wild plan: leg in Rotterdam een moeras aan.

Architect Nina Aalbers (32) houdt haar paraplu in de aanslag. Het heeft net gehoosd. Dreigende wolkpartijen hangen nog in de lucht.

Ze staat in de Rotterdamse in wijk Het Lage Land. Een verklaarbare naam voor deze locatie. “Het ligt hier 6 meter onder NAP”, weet ze. Deze wijk, met veel portiekflats uit de ­jaren zestig, staat bekend als een van de laagst gelegen locaties van het land.

Dat kun je merken. Aalbers wijst op een strook stoeptegels. Het grondwater heeft ze omhooggestuwd, tot een bobbel. Het grondwaterpeil ligt net onder de oppervlakte, dus absorberen kan de bodem bijna niet. De putten krijgen het water nauwelijks nog weggesluisd richting riool.

Het grasveld ligt er zompig bij. Na een flinke regenbui kunnen hierin de eenden zwemmen, staat in het net verschenen boek ‘Het gebouw als watermachine’. In die bundel ­beschrijven architecten en klimaatexperts hoe Nederlandse woonwijken steeds meer te maken krijgen met klimaatverandering. Het kan, zeker in de steden, tropisch heet gaan worden, met zowel perioden van droogte als heftige plensbuien tot gevolg.

Het weerbeeld gaat veranderen

Die klimaatgevaren kunnen voor een deel gestopt worden door fossiele energie in te ruilen voor windmolens en zonnepanelen. Ook duurzaam consumeren en schoon vervoer helpt tegen klimaatrisico’s, net als het aanpakken van vuile bedrijven. Maar: het weerbeeld gaat veranderen. Dat gebeurt nu al en experts zijn het er over eens dat dit ­gedeeltelijk doorzet. Ook in het Parijse Klimaatakkoord ligt dat vast: terwijl de wereld klimaatverandering bestrijdt, is het ook zaak dat we ons aanpassen aan een nieuwe realiteit.

Dat is precies wat Aalbers beoogt. Zij legt zich als architect toe op duurzame oplossingen. “Zonnepanelen, groene gevels, circulaire materialen, bodemenergiesystemen”, somt ze op. Maar ook het beschermen van huizen tegen de gevolgen van klimaatverandering ziet ze als een noodzaak. “Daarvoor moeten we het water omarmen in de wijk”, zegt Aalbers, die op witte gympen behendig tussen de plassen op straat laveert.

In Het gebouw als watermachine werkte de architect met haar team uit hoe Het Lage Land eruit kan komen te zien als dat gebeurt, het water niet langer wegpompen maar de ruimte geven. Het is pas een pril idee, maar wát voor een. In het meest extreme scenario wordt de hele wijk een meer. Aalbers wijst naar de onderste en eerste etage van de portiekplat. “Die komen dan onder water te staan.” Boven op de flat zijn twee nieuwe woonlagen nodig, waar de bewoners kunnen intrekken.

De bodem zakt

Ietsje minder extreem kan het toekomstplan ook wel, bedacht haar team, samen met externe regenwaterexperts. “Een moeras aanleggen.” In dat geval zouden bewoners via loop- en fietssteigers nog bij hun flats kunnen komen, maar verandert de straat voor een groot deel in water, met beplanting. Amfibievoertuigen moeten uitrukken voor ­onderhoud. Een blok rijtjeshuizen krijgt een drijvende toekomst, omdat ze anders kopje onder gaan in het moeras. Dat allemaal niet meteen, maar in 2050 moet het moeras tot volle wasdom komen, is het conceptidee voor dit oude veengebied, waar de bodem ook nog eens zakt.

Het toekomstscenario met een moeras in de wijk.Beeld Studio architectuurMAKEN

Een man met een boodschappentas loopt langs. Die weet nog van niets. Aan het raadplegen van bewoners zijn ze nog niet toe, vertelt Aalbers. Ze gaat eerst met de gemeente in gesprek, en met corporatie Woonstad. Bij hen dringt de noodzaak van klimaatbestendige bouw ook door. Wel leven er vragen en zorgen. Over de kosten bijvoorbeeld. “Wat een ontwikkelaar zich bij dit soort kwesties ook moet afvragen, is wat het aan klimaatschade kost als je te lang wacht”, zegt Aalbers.

Ze is niet de enige die met zulke wilde plannen komt. Binnen de architectuur gaat steeds meer aandacht uit naar bouw die klimaatbestendig is, door gevels die hitte afweren en groene gevels. Het gebouw als watermachine staat vol met dat soort plannen. Ze dragen wonderschone werktitels. ‘Van natte last naar groene lust’ is wel de meest poëtische. Dat is de titel die gaat over een plan om de Rotterdamse wijk Feijenoord klimaatbestendig te maken.

Dat zou kunnen door met planten een ‘groene deken’ op de wijk te leggen. Die zuigen kooldioxide (CO2) op, ze houden de buurt koel en de wortels houden water in de grond vast. Andere ideeën moeten huizen in Amsterdam en Zwolle veiligstellen. Het ­opvangen van regenwater in de wijk komt in vrijwel al die schetsen terug. Dat water is thuis te gebruiken, voor de tuin of het doortrekken van de wc. Dat scheelt veel verspilling van drinkwater. De ramen op het zuiden kunnen wat kleiner worden om toenemende hitte te weren, zegt Aalbers.

Een sportveld, of een gezellig plein op het dak

Het zal veel bewoners en ook deskundigen een brug te ver zijn om hier in Rotterdam binnenkort al een moeras aan te gaan leggen. “Veel mensen zijn enthousiast over wonen in nieuwbouw tussen het water en de natuur. “Bewoners zijn dan te gast in het landschap”, zegt Aalbers. De drijvende nieuwbouwwijk Schoonschip, nummer 45 in de Duurzame 100, noemt ze als treffend voorbeeld.

Nina Aalbers.Beeld Studio architectuurMAKEN

“Maar in deze Rotterdamse wijk moet alles transformeren om klimaatvriendelijk te worden. Dat is andere koek.” Het kan ook zijn dat het visionaire plan deels tot uitvoering komt, zegt Aalbers. Door een grote waterbuffer in de straat aan te leggen bijvoorbeeld, misschien in combinatie met veel extra beplanting. “Groen houdt de omgeving koel”, zegt ze. Dat wordt steeds belangrijker, naarmate de temperatuur in Nederland stijgt door klimaatopwarming.

Bevlogen als ze is, droomt de architect ter plekke nog even van haar radicale idee. Ze wijst omhoog. “Als je hier een moeras aanlegt, dan gebruik je het dak voor andere dingen: een sportveld, of een gezellig plein.” Voor zonnepanelen is dan geen plek op het dak. Daar heeft ze ook wat op bedacht. Sommige delen van het moeras wil Aalbers gaan aanwijzen om drijvende zonnepanelen neer te leggen. Die kunnen de wijk van schone energie voorzien, zodat er geen vuile energie nodig is.

Wat als bewoners ‘nee’ zeggen? Een windmolen om de hoek geeft al zoveel tumult, of gasloos wonen. En een moeras voor de deur dan? “Het kan dat mensen angstig of boos worden. Maar we moeten als maatschappij het gesprek aangaan, over de oplossingen van klimaatadaptatie. We kunnen niet wachten tot de boel overstroomt.”

Lees ook:

Ook de architect moet groen gaan denken

Architectuur draait om design en minder om duurzaamheid. Dat kan en moet anders, zegt de organisatie van de Rotterdamse biënnale.‘Architecten moeten afzien van projecten die geen rekening houden met klimaat, natuur en milieu.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden